Kwentong Bancuro

MODUS OPERANDI SA BUS

2012-01-31T05:07:00.000-08:00

Huwag po kayong magagalit muli sa akin doon sa mga nakabasa na nito sa FB, hayaan po naman ninyong malaman o mabasa ng iba para hindi sila maging biktima.

AKALA KO AKO LANG!...UN PALA MERON PANG IBA NA NABIBIKTIMA NG GANITONG SISTEMA...PAANO NA KUNG UN LANG ANG NATITIRA MONG PERA AT MALAYO PA ANG PUPUNTAHAN MO...kawawa ka naman....maglalakad ka...(based on my own experience sa isang aircon bus....)

Last september 6, 2007, 4pm, ako ay sumakay ng bus sa cubao papuntang Robinsons Galleria. Dahil wala akong barya, P100 ang binigay ko sa kundoktor. Binigyan nya ako ng ticket worth P10 at kinuha ung P100 na binayad ko sabay sabi na sandali lang wala akong baryang panukli. So, pagdating sa may P. Tuazon (near araneta center)...pinaalala ko uli ung sukli ko sa konduktor...tinanong nya ako, "san ka nga uli baba'?." sumagot ako na..."sa may robinsons galleria lang!"......."malayo ka pa naman eh...sandali lang"...sabi ng kundoktor.

So, pagdating ng VV Soliven... lumipat ako ng upuan (3rows before the driver , at the right side of the bus). Pagdating ng SEC (near ortigas ave.) kinukuha ko na ung sukli ko...hindi kumibo ang kundoktor...(luminga-linga lang) parang deadma ba?....

Nang patawid na ng ortigas ave. (stoplight)...tumayo ako at nilapitan ko ung konduktor na naka upo sa tabi nung driver...hiningi ko ung sukli ko...

eto ang sabi nya sa'kin..."PATINGIN NGA NG TICKET MO?.,... sabay inabot ko...

sabi ng kundoktor..."Eh WALA NAMAN AKONG SINULAT (note) SA LIKOD NG TICKET MO ..TAPOS HIHINGI KA NG SUKLI!!!.... TARANTADO KA PALA EH... medyo mag init ang ulo ko sa sinabi nya... kaya sumagot ako... na ..TARANTADO KA RIN!!!...KANINA KO PA SINASABI NA ...UNG SUKLI KO SA P100 NA BINIGAY KO...

dun na kami nagkasagutan....at may dumikit sa akin na lalaki at sinabihan ako na ...."PRE,,WALA KA NAMAN INAABOT NA 'SAN DAANG PISO eH...TAPOS HIHINGI KA NG SUKLI!!!..

tumayo ako malapit sa pinto..malapit sa driver...at sinabi ko ung ginawa nung kundoktor nya....

eto ang sabi nung driver.... 'ABA..PARE...HINDI KO ALAM YAN...BAKA NAMAN WALA KA TALAGANG BINIBIGAY NA P100 DUN SA KUNDOKTOR KO...(sa pagkakataong ito...tatlo na ang nakikipagtalo sa akin... ung kondukto,.,,ung driver at ung isang lalaki na nakaupo sa may likuran ng driver...

Sabi ko sa sarili ko...agrabyado ako pag nakagulo...kaya sinabihan ko ung driver na...baba na ako. ..sabi ko..."BUKSAN MO YUNG PINTO...BABABA NA AKO..LALAMPAS AKO. HINDI AKO MAKIKIPAG BASAGAN NG MUKHA SA INYO SA HALAGANG P90 PESOS (sukli)...SA INYO NA LANG UNG SUKLI KO...(sa pagkakataong ito, ...ung bus ay nakahinto sa may tawiran sa harap ng POEA...pero hindi nya binubuksan ung pinto...hanggan sa umarangkada na uli ung bus..)

Sa may tapat ako ng DOLMAR BLDG (fronting POVEDA near Ortigas MRT Station) ako ibinaba...na kung saan eh..wala ng mga traffic aide na mapagsusumbongan ng kalokohan hila...

So...after one month...nakalimutan ko na ung nangyari....

Last October 30, 2007 (Tuesday) around 6:15pm...pauwi na ako galing ortigas going to makati (guadalupe tulay)... May isang babae na kasakay ko sa bus....na nagrereklamo sa kundoktor at driver....na hindi rin binibigay ung sukli. Sya daw ay galing sa may Timog ....sya ay bababa sa Boni....

Naalala ko ung nangyari sa'kin ....nang biglang may "LALAKI" na tumayo sa may kabilang upuan at sinabihan ung 'BABAE" na ...

"MISS...MISS...SINGKWENTA PESOS LANG UNG BINIGAY MO SA KUNDOKTOR...KITANG KITANG KO"....

Sa galit nung babae...akmang baba na sa may tapat ng 'Jollibee Boni"...nang biglang isinara nung driver ung pinto....at tsaka pinatakbo na matulin ung bus...hanggan sa makarating sa may tapat ng "PUGON"...(bilihan ng tinapay malapit na sa tulay)....Dun ko na pag tanto ung nang yari sa'kin...parehong-pareho ng ginawa dun sa babae...

Bago ako...bumaba sa may Guadalupe tulay (Loyola)...tiningnan ko ung driver,,,ung kundoktor at ung "LALAKI" na kumatig dun sa kundoktor....Magkaka-kilala pala sila....at nagtatawanan pa...

Akala ko ako lang ang nakapansin sa nangyari...

pag sakay ko ng jeep papuntang DELPAN....may "MAMA" na bumati sa akin...sabi nya..."PARE, KALA KO KANINA...TUTULUNGAN MO UNG BABAE...un hindi sinuklian?... "KASI NAKITA KO UNG MGA KA-KONTSABA NUNG DRIVER AT NUNG KONDUKTOR....UNG ISA...HINDI NAGSALITA PERO LUMAPIT SA MAY LIKOD MO....KAYA AKO...LUMIPAT DIN AKO ...KASI TWO YEARS AGO...NAKA EXPERIENCE AKO NANG GANYAN SA MAY BALINTAWAK... SINAKSAK UNG ISANG PASAHERO...KAWAWA NAMAN...GANYAN ANG MODUS OPERANDI NILA SA BUS....KAYA NGA PAG SUMASAKAY AKO NG BUS...PALAGI AKONG MAY DALANG BARYANG PANG BAYAD...

so samakatuwid...hindi lang pala holdaper at snatcher ang titingan mo sa bus....kawawa naman tayo...parehang kung mamuhay....paano na tayo...????

Sa inyong lahat...lagi po sana tayong mag iingat....Paki pasa na lang po...baka makatulong kahit konti.

Nobela Sa Loob Ng Jeep

2012-01-10T02:52:00.000-08:00

Narito po yung bahagi ng kwentu patungkol sa mga pangyayari sa loob ng jeep sa Pilipinas, may mga nakakatawa at may nakaka-inis. Ang kwentong ito ay hango sa ipinadala sa akin sa FB at hayaan nyo na ilimbag ko ulit para naman doon sa mga hindi nakakabasa nito.

Bahagi na ng mayamang kultura ng mga Pilipino ang jeep. Sa katunayan, hindi ka isang tunay na Pilipino kung ni minsan ay hindi ka nakasakay sa isang jeep! Kaya kung magpahanggang ngayon e hindi ka pa nakakatuntong sa loob ng isang jeep ay pinapayuhan kitang subukan mo na pagkabasa na pagkabasa mo ng artikulong ito. Hindi mo pagsisisihan. Bilang isang estudyante, at bilang malayo ang bahay namin sa pinag-aaralan kong unibersidad, ay kinakailangan ko talagang mag-jeep araw-araw sa pagpasok at sa pag-uwi. Apat na jeep pa nga ang nasasakyan ko kada araw dahil dalawang byahe ang layo ng bahay namin sa eskwelahan. Magkaganun pa man, masasabi kong ang pagsakay sa jeep ang isa sa mga pinakamasaya, pinakakwela, at pinakanakakaasar kong ginagawa tuwing pumapasok. Bakit? Narito ang mga dahilan.

Tagpo # 1 Umaandar ang jeep. Halos walang sasakyan sa kalsada at mabilis ang takbo ng jeep. May paparang ale sa dulo na katapat ko. Ale: Manong, para! Driver: (dedma lang) Ale: (mas malakas) Manong, para na po! Driver: (dedma na naman. Bingi lang siguro) Ale: (malakas, at nagagalit na) MANONG, PARA NA NGA!!! Driver: (dedma pa rin. pagsabog na lang siguro ng bulkan ang makapagpapagising sa driver na ito) Ale: (nanginginig sa galit, labas na ang mga ugat sa ulo, magiging kamukha na niya ang The Hulk) PARA NA SABE! PARA NA! PARA NA! Driver: (matatauhan at mabilis na ipepreno ang jeep dahilan upang magkasubsuban ang mga pasahero) Ale: (maluha-luhang bumaba ng jeep dahil napakalayo na ng bahay nila at kailangan mo pang sumakay ulit ng isa pang jeep dahil super layo talaga. bago tuluyang bumaba ay magbibigay pa ng sentimyento) !@#$%Z^& DRAYBER ‘YAN! BINGI! Noong narinig ko iyon ay sumambulat ako sa kakatawa. Syempre, naawa rin naman ako dun sa ale na lumagpas ng pagkalayo-layo. Makikita mo talaga sa kanya ang matinding galit at naroon sa mukha niya ang ekspresyong nagsasabing, “babangon ako’t dudurugin kita!” Nagtataka naman ako kung wala ni isa mang pasahero sa loob ang naisipang ipara ang ale. At para naman sa drayber, hindi makasasama ang pagko-cotton buds araw-araw.

Tagpo # 2 Kaskaserong drayber na puro kabastusan ang kinukwento sa katabing kumpare. 3/4 ng jeep ay puno. Pumara ang isang grupo ng mga kabataan sa gilid ng kalsada. Kinatawan ng mga kabataan: Ay, hindi po pala kami kasya. Drayber: E !@#$%^& pala, papara kayo tas hindi naman pala kayo sasakay! Kinatawan ng mga kabataan: E BULOL KA PALA E! HINDI NGA KAMI KASYA E! Natameme ang drayber at kumaripas na lang ng takbo dahil sa pagkapahiya. Buti nga sa kanya!

Tagpo # 3 Pasahero 1: Makiki-abot ng bayad! Pasahero 2: (nasa unahan, sa likod ng drayber. naka-shades at kuntodo make-up na parang sinampal-sampal na siya nina Jean Garcia at Princess Punzalan. dedma lang, text nang text) Pasahero 1: Bayad nga! Makiki-abot na nga! (nangangawit na) Pasahero 2: (itinago ang cellphone, dedma pa rin) Pasahero 1: Miss, makiki-abot na nga. Pasahero 3: (katapat ni Pasahero 2 at siyang nag-abot ng bayad) Pasahero 1: (nagtaray kay Pasahero 2) Aba, kung ayaw mong nag-aabot ng bayad, huwag kang umuupo sa unahan! Tama naman si Pasahero 1! Iyon lang ang nakakaasar sa ibang mga tao sa jeep, ayaw na ayaw mag-aabot ng bayad. Kala mong mga hari at reyna na hindi pwedeng hingan ng pabor. Hello??? Nasa loob kaya sila ng jeep na isang pampublikong sasakyan. Syempre, natural lang ang abutan ng bayad.

Tagpo # 4 Dadaan ang jeep sa isang kanto. Mula sa kaliwa ay bigla-biglang lilitaw ang isang van. Buti na lamang nakapagpreno agad ang drayber kundi ay baka maya-maya ay ibinabalita na kami sa TV Patrol. Magbababa ng bintana ng van at hihingi ng sorry ang drayber nito. Drayber ng Jeep: !@#$%^& AATEND KA NG MGA SEMINAR HA! MUNTIK NA KAMING MAMATAY! Kahit isang seryosong bagay ang pinagdaanan namin ay hindi ko pa rin napigilan ang matawa dahil sa sinabi ng drayber na “umatend ng seminar”. As in matatawa ka talaga. Pero bukod pa sa mga iyan, nakakaasar din iyong mga taong ayaw umusog. ‘Yong tipo bang kuyukot mo na lang ang nakakaupo e sila, ayaw pa ring umusog. Aba, aba, teka, arkilado nila ang jeep? Doble ang binayad nila? For sure, sa mga sumakay ng jeep, naranasan niyo na rin ‘yan.

Tagpo # 5 Magkasintahan sumakay ng jeep. Magkaholding-hands. Nang umupo ay sumandal si girl sa dibdib ni boy. Hinahalikan naman siya ni boy sa pisngi habang pinadadaan ang kamay niya sa buhok ni girl. Tawa pa sila nang tawa habang lalo pa nilang ine-exaggerate ang pagpi-PDA nila.Wala sila keyr kahit pinagtitinginan sila ng mga nakasakay. Drayber: (nasilip sa salamin ang ginagawa ng dalawa, conservative ata) HOY, SA HOTEL KAYO MAGLAMPUNGAN! Ito rin ang ilan sa mga nakakaasar at nakakatuwa sa loob ng jeep. ‘Yong mga magsyotang hindi na lang “affection” ang pina-public display nila dahil konti na lang, magiging porn na. Kung sa teleserye natin mapapanood ang mga ganyan, baka kiligin pa tayo, hindi ba? PERO SA LOOB NG JEEP NA SINASAKYAN NG MAHIGIT SA DALAWAMPUNG KATAO??? Aba, mahiya naman!

Isa rin sa mga masasayang tagpo sa loob ng jeep ay iyong kasama mo ang mga kaibigan mo at magkakasabay kayong papasok. Syempre, nariyan ang walang katapusang kwentuhan, harutan, kantiyawan at tawanan. Nariyan pang maghahanap pa kami ng mga gwapo (para sa mga babae at bading kong kaibigan) at magaganda (para naman sa’kin. he he he) na kasabay namin. Kapag may nakita kami, susunod ang mga harutan at sundutan sa bewang kasabay ng pagkanta ng Jeepney Lovestory ni Yeng Constantino. Wala kaming pakialam kahit marami kaming kasabay, ang mahalaga’y nagkakasayahan kami. Kaya naman sa mga nainis sa’min dahil sa pag-iingay namin, patawad po. Minsan din, ang jeep ang magiging daan upang magtagpo kayo ng crush mo.

Naalala ko no’n nang makasabay ko ang crush kong TLE major, halos dumausdos ako sa upuan ko dahil sa kilig. Feeling ko tuloy, bumalik ako sa pagkahayskul. Katapat ko siya no’n at nag-aalinlangan pa nga akong tingnan siya dahil baka lumingon siya sa’kin at magtama ang aming mga mata (katulad sa mga pelikula at teleserye) at HINDI KO ALAM ANG GAGAWIN kapag nangyari iyon. Baka tuluyan na kong mahulog sa upuan at gumulong-gulong palabas ng jeep.

Tunay ngang napakasaya, at kung minsan naman ay nakakaasar, sumakay ng jeep. Naranasan mo na bang nakabukas ang mga bintana ng jeep at mabilis ang takbo nito na hinahangin ang buhok mo na feeling mo tuloy, nasa America’s Next Top Model ka? O kaya naman, naranasan mo na ba ‘yong napakalakas ng ulan sa labas at nasa dulo ka, pinagmamasdan mo sa pintuan ng jeep ang nakaka-emong patak ng ulan. Hay. Kung hindi mo pa nararanasan ang mga iyan, lalo na yung mga nabanggit sa itaas, ay kinakaawaan kita. Pero hindi pa naman huli ang lahat. Sumakay ka ng jeep! Napakarami d’yan sa labas. Mag-abot ka ng bayad at umusog ka kapag may sasakay ha. At higit sa lahat, pumara kapag bababa na. Mahirap ang lumagpas sa pupuntahan.

Bagong Yugto ng Buhay

2011-10-29T05:05:00.000-07:00

Mahigit isang taon nang hindi ako nakakagawa ng blog na ayon sa mga pangyayari sa buhay buhay sa paligid at sa pansariling buhay. Siguro sa dahilang naging abala ako sa mga alalahanin kung paano mapupunan ang isang bahagi ng aking buhay na masasabi kong mahalaga. Ito ay ang pag-aaral ng aking dalawang anak. Na sa awa ng Diyos nakapag simula at natapos na ang unang yugto ng kanyang pag-aaral. Naroon din na yung bunso ay patuloy rin sa pag-aaral sa medyo magandang paaralan.

Ano nga ba ang mga pinagdaanan bago ang kaganapang ito. Sa awa at tulong ng Diyos nabigyan ng kakaibang kaisipan ang aking panganay naroong siya ay naging valedectorian sa high school. Masasabi kong hindi naman kakikitaan ng mga palatandaan ng pagiging matalino - subalit naroon sa kanya ang pagiging masipag, matiyaga at desiplina sa sarili at siempre naroon din ang mahalagang dalangin sa araw araw ng kanilang buhay.

Noong una nalagay sa isip ko na noong matapos ang high school nakakasigurado na akong makakapasok siya sa UP Diliman na isang scholar subalit hindi nangyari ang ganon. Nakapasa siya sa UP at kinuha ang nararapat na kursong ECE. Noong simula medyo nakita ko na ang magiging problema sapagkat kung ang kinikita ko sa buwanan ang tatanungin hindi ito sapat sa isang college na araw araw ay namamasahe. Idagdag pa rito ang pagkain at iba pang gastusin.

Subalit nabigyan ako ng pagkakataon at ng medyo magandang resulta sa aking pagtitiyaga at hilig sa pag-gawa ng mga e-books. Noong una sabi ko paano kaya ako kikita rito samantalang wala naman akong kakayahan at kaalaman tungkol sa internet marketing. Naroon pa ang nakapalibot na iba't ibang parunggit na nag-aaksaya lang daw ako ng panahon. Subalit naroon pa rin ang aking positibong kaisipan na balang araw kikita rin ako kahit papaano sa aking mga ginagawa. Pinag-aralan ko ang mga bagay na naka-lakip sa aking ginagawa hanggang natutunan ko unti-unti ito.

Sa ngayon masasabi kong malaki na ang naitulong ng aking mga ginawa noon at ito ay nakatulong na ng malaki sa pag-aaral ng aking dalawang anak. Bakit kamo. Noong unang enrollment sa college nakapag-ambag ang mga ginawa ko ng Php:10,000 na sa awa ng Diyos maganda ang naging result sapagkat matataas ang grado ng anak ko. Sa ikalawang pagkakataon makatutulong din ulit ito sapagkat nakapagpadala na ako ng Php17,000 na kung makikita ay lumaki ng kaunti kumpara sa dati.

Sa aking kaisipan at patuloy na ginagawa kaugnay dito, patuloy kong pasisikapang mapaganda pa ang aking mga ebooks na makikita sa https://www.tripleclicks.com/ECA/ECAMyStore.php?id=2916 kaya kayo inaanyayahan ko kayong bumisita dito.

Sa mga susunod na paglalarawan ko ay ang tungkol naman sa iba't ibang naging balakid sa aking mga ginagawa..

Sulat ng Isang Ama

2010-06-28T00:17:00.000-07:00

Kumusta na.. sigurado ako na medyo magugulat kayo at baka nga iisipin pa ninyo na "ano naman ito galing kay papa ang haba". Wala lang medyo miss ko lang kayong dalawa hindi na nga ako nasanay samantalang marami ng taon ang lumipas na malayo ako sa inyo, siguro ganon lang talaga ako para naman maibahagi ko yung mga ilang bagay bagay sa karanasan ko na pwedeng kapulutan ng aral ninyo. Sa totoo lang natutuwa ako kasama ang mama ninyo kasi mababait, masunurin, hindi sakit ng ulo di tulad ng ibang anak, masisipag mag-aral, matatalino, pogi at maganda siempre. Lagi ko nga kayong ipinagmamalaki kahit kanino na maka-usap ko na mapag-uuasapan ang mga anak. Parang kailan lang pareho na kayo ngayong binata at dalaga na, pero wag naman kayong makukulitan sa amin ni mama ninyo sa paulit-ulit at walang hanggang pagsasabi ng mag-aral ng mabuti, gawing priority ang pag-aaral kasi yun lang ang aming maibibigay sa inyo. Nakikita naman ninyo yung pagsisikap namin ni mama para lang makapag-aral kayo.

Tulad ngayon binata at dalaga na kayo batid namin ni mama na may mga bagay na kayong mararanasan, ito man ay tagumpay o kabiguan. Pero ang sinisigurado namin sa inyo nasa likod ninyo lagi kami umaalalay, dumadalangin sa Diyos, mag-aadvice at tumutulong. Kahit anong bagay, ito man ay personal na damdamin or panlabas na pangyayari - maaasahan ninyo kami na laging nakikinig at hindi kami magiging hadlang subalit hayaan naman ninyo na maging kabahagi kami ni mama at pakinggan naman sana ninyo yung side namin malay mo tama pala kami ng payo. Kung nabasa ninyo sa bible sinasabi roon na "mga anak igalang at sundin ang mga utos at payo ng magulang para humaba ang inyong buhay".

Alam din namin na mararanasan o nararanasan ninyo yung sinasabing puppy love, crash, love and true love. Pero hindi kami ni mama ang magiging hadlang sa ganong sitwasyon ang sa amin lang payo, paalala na unahin ang pag-aaral. Kasi yan din yung pangaral na tinanggap ko sa Inay at Tatay noong nag-aaral pa ako, ipinakita nila sa akin yung mga bagay na ikasasama kung hindi magiging tama at padalos dalos na pasya dahil lang sa kapusukan at kung ano yung nararamdaman. Unang una kong nakita noon sa inay at tatay noong nag-aaral ako yung kanilang pag-hihirap at tiyaga para lang matugunan yung aking pag-aaral, kaya yun ang naging sandigan ko para magsikap na matapos sa pag-aaral. At naging panuntunan ko na hindi magiging hadlang yung damdamin ko kung iibig din lang ako, kailangang matapos muna ako bago ang lahat. Pero mali ako kasi sa murang edad nakaramdam na rin ako ng pag-hanga sa babae yun yung puppy love (elementary yun) tuksuhan, hanggang doon lang yun kasi nga lagi kong naaalala yung pangako ko sa sarili ko na kailangang matapos ako sa pag-aaral. Sa high school 1st & 2nd year sinubukan kong manligaw busted ako masakit mabigo kaya doon ako natuto na kailangan pala wag buhos yung damdamin sa ganong bagay naapektuhan ang pag-aaral ko pero naalala ko ulit yung sinabi ko sa sarili ko na pag-aaral muna.

Tapos unang girlfriend ko noong 3rd year ako nasabi ko sa sarili na kakaiba yung nararamdaman ko ngayon lang ako nakaramdam ng ganito - gusto ko lagi ko siyang nakikita, lagi kaming magkasama, nag-uusap, at natanong ko sa sarili ko ito na ba yung true love? Pero hindi pala noong matapos yung high school nagkahiwa hiwalay na kami ng papasukang school, mga unang 3 buwan naroon yung communication sa sulat hindi pwedeng dumalaw kasi nasa Maynila ako siya ay nasa Batangas. Hanggang parang kusang nawawala na lang siguro malayo tapos ibang environment at karanasan ang aking kinakaharap. yung sa college bago na lang ulit yun.....

Kaya ngayon ang masasabi at payo ko lang sa inyong dalawa nakakaramdam o nararanasan ninyo yung tinatawag na puppy love, crush, love or sa tingin ninyo ay true love - huwag na huwag kayong padadala sa inyong damdamin, hinay hinay lang magkamali kayo ng pasya bagsak lahat ang pangarap ninyo. Kaya nga sa panahon ngayon marami ang nasisira ang pag-aaral dahil sa maling pasya nagpapadala sa tuksuhan, kahiyahaan, napasubo - hindi iniisip yung mga pangako at priority sa buhay. Wag kayong magmamadali lalo na sa pag-ibig minsan sinungaling ang puso akala mo yun na yung totoo pero hindi pala. At sa pakikipag-relasyon - dapat maging maunawain, matalino sa pagpapasya, dapat alam ng babae at lalaki kung ano ang limitasyon, ano yung bawal, ano yung dapat unahin at nagkaka-isa ng gusto para tumagal yung pagsasama ng dalawa. Hindi pwede yung subrang higpit na parang hinahawakan ng lalaki sa leeg si babae at masyado namang selosa ni babae - sabi nga give and take. Wag masyadong showy na kahit nasa loob ng school kahit na ipinagbabawal eh naroon yung lampungan, igalang dapat ang lugar.

Hindi kami ni mama nagagalit o hadlang sa ganon, magagalit lang kami kung napabayaan na ninyo yung pag-aaral na dati matataas yung grades ng dahil lang doon bumaba. Magagalit kami kung yun ang naging priority ninyo, na yun ang makikita naming naging sanhi ng pagbaba ng inyong mga grades. Pero tandaan ninyo "you cannot serve two masters, one you love and other you hate" - Ibig kung sabihin kapag sinabi nyo na kaya nyong pagsabayin yung pag-aaral at pag-ibig medyo mali yung pasya ninyo kasi hindi nyo sila mapagsasabay isa sa kanila ang mag-sasuffer. Pwede nyong pagsabayin yun pero mas priority yung pag-aaral, sabi nga kailangang maging inspiration lang yung pag-ibig kung percentage naman kailangang 10% lang yung pag-ibig and the balance 100% sa pag-aaral. Mataas ang expectation namin sa inyong dalawa na makakatapos kayong dalawa sa inyong respective school and year with honors kasi alam namin na kaya ninyo yun kung pagtutuunan lang ninyo ng priority at pansin.

Salamat sa inyong magtitiyaga sa pag-aaral yan din naman ang nagiging kalakasan ko dito kahit malayo ako kasi kapag nalalaman ko na nagsisikap kayo at matataas ang mga grades ninyo praud ako bilang ama. Kaya kung tiisin ang anumang hirap, bigat ng trabaho at lungkot makita ko lang na yung ginagawa ko ay may magandang resulta. Pasensya na kayo kung minsan nag bibiro ako ng hindi maganda or minsan hindi ninyo ma carry.

Sana kahit mahaba ito at boring basahin at bigyan ninyo ng kaunting pansin at sana may mapulot kayong mahalagang aral.

Babay na Trabaho, ikalawang yugto

2010-03-31T00:00:00.000-07:00

Noong nakaraang usapin natin nabanggit natin yung apat na paraan ng paghahanda sa panahon ng pagreretiro. Sa nakikita ko ang mga ito ay akma sa lahat ng uri ng pagreretiro ng isang tao. Meron pa akong anim na paraan na sana ito ay makatulong sa ating lahay para maging gabay sa ating mga paghahanda sa pagdating ng panahong makaisip na tayong magretiro.

Kausapin ang inyong asawa ukol sa retirement plan. – kung ikaw ay may asawa, dapat ay pag-usapan ninyo ang kani-kanilang retirement plan upang malaman ninyo ang mga benepisyong maaari ninyong makuha sa pagdating ng panahon. Kailangang intindihin ninyong mabuti ang nakapaloob sa inyong pension o retirement plan. Mahalaga rin na malaman ang mga benepisyong nakapaloob dito ang mga kinakailangang gawin upang makuha ang inyong pension.

Intindihin at alamin ang inyong mga benepisyo sa SSS/GSIS – mahalagang malaman ang mga benepisyong nakapaloob sa SSS/GSIS, gayundin ang Pag-Ibig. Kahit na gaanong kaliit o kalaki ang maaari nating makuha sa mga institusyong ito, malaking tulong pa rin kung alam nating mayroon tayong maasahan at kung magkano ang maaari nating makuha sa mga institusyong ito. Mahalaga rin na minomonitor natin kung binabayaran sa inyong employer ang karampatang kontribusyon o hindi. Wala namang mawawala sa atin kung magtanong kaysa dumating ang panahon ng pangangailangan pero wala tayong inaasahan.

Pag-usapan sa harap ng asawa at mga anak ang tungkol sa plano – ito ay mahalaga lalo na kung nalalapit na ang inyong pagreretiro. Kadalasan akala ng inyong mga anak na bibigyan ninyo sila ng balato sa inyong pagreretiro. Ipaunawa sa kanila na ito ay inyong inilalaan para hindi kayo umasa sa kanila sa pang araw-araw na pangangailangan. Hindi “instant millionaires” ang mga nagreretiro. Dapat ay may plano na silang handa upang maging sapat ang kanilang retirement package hanggang sa kanilang paglisan sa mundo.

Alamin kung papaano ninyo gagamitin ang inyong oras at panahon – ano nga ba ang pakiramdam ng isang magreretiro? Kung nakasanayan mo na gumising ng maaga at pumasok sa trabaho, dapat ay paghandaan mong mabuti ang iyong gagawin. Isang araw ay gising ka na lamang na wala ka nang gagawin. Kung sanay ka na aktibo ang iyong araw, siguradong maninibago ka sa pagdating ng araw na ito. Kailangang isipin mo na rin kung kukuha ka pa ng trabaho. Isiping mabuti ang iyong nais gawin bago dumating ang umagang wala ka nang trabahong papasukan.

Ang mga ito ay mga maaaring pamamaraan na makakatulong sa inyong makapaghanda sa inyong pagreretiro. Pero hindi talaga magagarantiya kung talagang handa mong harapin ang iyong pagreretiro. Maaari pa ring pwedeng mangyari pero kung napagplanuhan mong mabuti ang panahong ito ay maaari mo itong harapin ng walang pag-aagam-agam.

Milyon mula sa Piso

2010-03-24T00:00:00.000-07:00

Marami ang agad ay maiisip na pweding mangyari ito na milyon na nagmula sa sampung piso “siempre ang nasa isip agad ay nanalo sa lotto o anumang tinayaang sugal o ano. Pero malayo sa ibig kong ipahatid sa inyo na posebling maganap na yung sampung piso mo ay magiging milyon kung gagamitin lang natin ang utak natin sa pag-iimpok ng pera sa araw araw. Hoyyyy luma na yang style mo hindi epektibo yan, siguro nga hindi epektibo sa mga makikitid ang utak..

Meron akong nabasa na nagtatanong “Magkano ba ang dapat kong itabi? Para maka-ipon ng pera. Narito ang isang panuntunan para dito, pero para sa akin 20% ang kinakailangan ng isang tao na itabi sa oras na magkaroon siya ng hawak na pera. Ganito kasi ang karaniwang ginagawa natin: ANG KINITA MO – MGA GASTUSIN = PERANG DAPAT ITABI (mali ang ganitong panuntunan, meron namang ganito MGA GASTUSIN – KINITA MO = UTANG MO (mas lumala ang sitwasyon) and tamang panuntunan ay ganito: ANG KINITA MO – PERANG DAPAT ITABI = MGA GASTUSIN.

Dapat kang magtabi ng 15-20 % ng iyong buwanang kita bago mo ito gastusin. Malamang sasabihin mong hindi kaya ang ganon kasi kulang ang kinikita. Subalit hindi mo ba napapansin na kapag kumikita ka nang malaki-laki – halimbawa 20,000 sa isang buwan – kadalasay nagagastos mong lahat, ngunit kapag mas maliit ang iyong kinita – halimbawa 15,000 lang – napipilitan kang pagkasyahin ito sa iyong mga pangangailangan? Ang ibig sabihin kaya mo naman talagang magtabi ng 15-20% o higit pa at pagkasyahin na lang ang natitirang 80%. Sa ganitong paraan, mapipilitan kang mamuhay nang nakabatay sa iyong kinikita – mapipilitan kang bawasan ang mga gastusing hindi naman talaga kailangan. Ituring mo na lang itong 15-20% na bayad sa iyong sarili, na gagamitin mo para mapaghandaan ang iyong kinabukasan.

Balik tayo doon sa sampung piso na ating pinag-uusapan, ang maitatabi mong 10 peso kada araw ay lalago ng 300 peso sa isang buwan. Basta kapag ginagawa mo ito huwag na huwag mong itong gagalawin o gagastusin. Kung magagawa mong i-invest ito posibilidad na kumita ito ng 12% sa maayos na paraan. Kung hindi mo ito gagalawin at hahayaan mo lang lumago, magkakaroon ka ng 66,600 sa loob lamang ng 10 taon at maaaring maging milyon kung pananatilihin mo yung nauna mong panuntunan na hindi gagalawin o gagastusin ito.

Subalit ito ang medyo sakit natin kaya hindi maka-ipon nagagastos ang sinasabing iniipon at sabi ibabalik na lang, pero kadalasan hindi na ito nagagawang ibalik. Kaya ang nararapat dito ay yung determinasyon at tiyaga.

How Many Reasons To Get Success!

2010-03-18T02:42:00.000-07:00

How Many Reasons To Get Success!

Babay na Trabaho, unang yugto

2010-03-16T00:00:00.000-07:00

May mga dahilan kung bakit ang isang tao ay magreretiro na sa trabaho, nariyan yung may-edad na, naka-ipon na ng halaga, pinahihinto na ng pamilya, hindi na kayang magtrabaho, nagkasakit at marami pang iba. Sa lahat ba ng nagreretiro sa trabaho ay nakahanda sa kanilang haharapin? Iba masasabing oo pero yung iba napipilitan lang.

Isa sa mga dapat nating paghandaan ay ang pagreretiro. Sa ngayon ay may sapat na lakas ka pa na kumayod. Pero darating ang panahon na wala na tayong gagawin kundi ang maupo mula umaga hanggang sa hapon. Kung talagang seryoso tayo na mamahinga na lamang at mag-enjoy pagdating nang tamang panahon, dapat ngayon pa lamang ay pinaghahandaan na natin ito. Narito ang mga panimulang gawain upang mapaghandaan ang paghinto sa pinagkakakitaan.

Suriin ang iyong pinansyal na kalagayan – kung alam mo kung nasaan ka ngayon, hindi mahirap na bigyang direksyon ang iyong patutunguhan. Kung ikaw ay lubog sa utang ngayon, malamang ay hindi ka rin pakuya-kuyakoy pagdating ng iyong paghinto. Makakatulong ang paggawa ng iyong pansariling talaan ng iyong kinikita at ng mga nagamit na pera, kailangang malaman mo ito kasama yung kabuuang hawak na pera at nagamit. Kung iyong susuriing mabuti 70%-90% ang katapat na halaga sa iyong kinikita ang napupunta sa mga gastusin. Ibig sabihin yung natitirang 10% ay kailangang itabi mo o palaguin sa isang negosyo na nakalaan para sa iyong paghinto o pagreretiro.

Alamin ang iyong layunin sa pagreretiro – Ano ba ang ideya mo ng pagreretiro? Ang maupo at panoorin ang iyong mga apo na naglalaro. Sa iba, nais nilang bumiyahe. Ano ba ang layunin mo sa pagreretiro? Kung meron kang plano o ideya kung ano ang mga posibleng gastusin mo sa hinaharap ay maaari mo nang kalkulahin kung magkano ang iyong dapat na naitatabi para doon.

Magkaroon ng “malusog na pamumuhay” – kung maganda ang iyong pangangatawan sa iyong pagreretiro ay maaari mo ma-enjoy ang iyong bawat minuto. Ngayon pa lamang ay sunugin na ang mga taba sa katawan. Magsimula nang mag-ehersisyo o di kaya’y tumigil na sa paninigarilyo. Hindi lamang pera ang dapat na pagtuunan ng pansin kundi ang pagkakaroon ng balansyadong buhay upang hindi ka maratay sa banig sa pagdating ng panahon.

Kausapin ang inyong kompanya upang malaman kung may retirement plan ba para sa mga empleyado. Kung ikaw ay namamasukan sa isang kompanya, alamin kung ito ay naglalaan ng pension o retirement plan sa mga empledayo. Alamin kong ano ang mga nakapaloob sa inyong pension o retirement plan. Hindi lahat ng kompanya ay nagbibigay ng ganitong benepisyo. Kung hindi man nagbibigay ang kompanya, ating responsibilidad na maglaan ng maliit na halaga upang paghandaan ang pagreretiro. Maaari rin tayong magbigay ng rekomendasyon sa ating mga kompanya na magtaguyod ng retirement fund ngunit ito ay isang masalimuot na proseso.

May ilan pa akong nakikitang paraan para mapaghandaan ang pag reretiro, pero sa sunod na natin ito pag-uusapan. Hayaan natin ang naunang apat ay ating limiin at pag-aralan para sa ating sarili. Kaya kayo diyan simulan ang pagpaplano tungkol sa pagreretiro ngayon… hindi doon sa panahon na hindi na natin kaya.

Sa Likod ng Matandang Kuwento.. 2

2010-03-08T23:34:00.000-08:00

Narito pa ang isang kuwento patungkol sa isang prutas o masasabing napaka sarap na prutas. Sinasabi rin ang prutas na ito ay wala kang itatapon mula sa dahon, bunga, katawan at lahat na ata ng parte ng prutas na ito. Ito’y napaka tanyag sa mga lugar na kapatagan o kabundukan man. Walang pinipiling lugar o panahon basta maitanim ito. Marami rin itong uri at laki ayon sa mga lugar at pinanggalingan. Mabisa rin itong pampalakas ng katawan. Ang sinasabi kong prutas ay ang “BUKO” o bunga ng niyog.

Ayon sa kuwento, noong unang panahon ay may isang pamilya na kabilang sa tribo ng mga Achote. Mayroon silang isang magandang anak na dahil sa ganda ay naging paborito ng lahat. Isang araw, ang magandang babaeng ito ay lubhang nauhaw at humiling na makainom ng katas mula sa isang espeyal na prutas. Bawa’t isa sa kanilang tribo ay sumubok na makita ang prutas na sinasabi ng dalaga, pero lahat sila’y nabigo sa paghahanap. Kinalaunan, nagkasakit ang babae at lumala ang sakit ng babae na siya nitong ikinamatay.

Ibinaon ng nagluluksang ama ang anak sa isang bulubunduking malapit sa kanilang lugar. Nilagyan niya ng batong palatandaan ang pinaglibingan at pinuno rin iyon ng mga bulaklak na dala ng mga tao.

Isang araw, napansin ng taong bayan na may kakaibang halaman na tumubo sa puntod ng babae. Inakala ng lahat na may kakaibang kapangyarihan ang puno kaya tinayuan nila ito ng bakod para magsilbing proteksyon nito mula sa paligid. Lumipas ang mga taon mula ng lumitaw ang halaman, ito ay tumaas hanggang sa umabot sa dalawampung talampakan; at may mga lumitaw na bungkos o grupo ng kakaibang mga prutas. Isa sa mga prutas na iyon ay bumagsak sa lupa at nabiyak. Tinawag ng pinuno ng tribo ang ama ng babae upang ipatikim dito ang nahulog na prutas. Tumanggi ang ama, pero hinikayat nito ang asawang babae na siya nang tumikim ng prutas.

Matamis pala iyon ang nasambit ng babae, kaya mula noon tinawag na ang bunga nito na “buko” at ito na rin ang naging pangalan at tawag dito hanggang ngayon. Mula sa punong ito maraming bagay ang nagawa at idinudulot sa tao.

Sa Likod ng Matandang Kuwento.. 1

2010-03-03T00:00:00.000-08:00

Maraming nabubuong katanungan ang nagpasalin salin sa bibig ng ating mga ninuno. Merong nadaragdagan depende kung paano at sino ang nagkukuwento ng mga bagay na ito. Naging palasak na ito sa ating kaugalian ang iba ay kasama sa mga aklat na ginagamit sa paaralan. Meron din namang ginawan na ng kuwento na akma sa panlasa ng mga manonood sa pinilakang tabing.

Sabi nga, sa bawat pagkagat may kuwentong kaakibat. Iyan ang magandang malaman sa mga kuwento sa likod ng mga prutas na sa kabila ng lasa, kulay ay talaga naming kinagigiliwang kainin. Tulad na lang ng kuwento ng prutas na “Lanzones: Nakakalason dati…

Ayon sa mga matatanda sa ating bansa ang lanzones ay dating nakakalason kung kakainin hanggang may isang himala na nangyari. Noong unang panahon, ayon sa kuwento, mayroong isang babae at kaniyang anak na naghahanap ng matutulugan isang gabi, sapagkat galing sila sa isang malayong lugar. Mapait na sila’y hindi pinapasok sa bawat bahay na kanilang pinuntahan hanggang sa ang huling bahay na kanilang nilapitan ay naging mabuti o mabait sa pagpapatuloy sa kanila. Doon sila natulog ng magdamag na yaon.

Kinabukasan, bago umalis, napansin ng babae na parang may mga isinumpa na punong kahoy sa likurang bahagi ng bahay ng nagpatuloy sa kanila. Nagkalat lang sa lupa ang mga bunga ng mga ito, kaya tinanong ng babae ang may-ari kung bakit ganoon. Nang mabatid ng babae na ang mga prutas ng bunga ay nakakalason, kumuha ito ng isang piraso sa mga iyon. Sa pagitan ng hinlalaki at hintuturong mga daliri, pinisil ng babae ang prutas, binalatan at kinain.

Nakita ng nangpatuloy ang ginagawa ng mag-ina at natakot sila sa mangyayari, naroon sa kanilang mukha ang gulat at takot, hinihintay ang sunod na magaganap sa mag-ina. Subalit wala silang nakitang naganap sa mag-ina na ang akala nila sa prutas ay isang lason yun pala ay hindi. Kinalaunan, napag-alamang ang bisitang babae at paslit ay ang minamahal pala na Madonna at bata, na nagsukli ng kabutihan sa mainit na pagpapatuloy sa kanila ng may-ari ng bahay at ng puno ng lanzones.

Mula noon isa na sa kinagigiliwang prutas ang lanzones at lumaganap ito sa boong kapuluan.

Esep-Esep sa Pag-utang

2010-02-27T00:00:00.000-08:00

Ayon sa kalakaran at pag-aaral may dalawang klase ng utang: mabuting utang at masamang utang. Ang mabuting utang ay yung nakatutulong na mapalago ang pera o mapaganda ang katayuang pinansiyal. Ibig sabihin yung utang na magagamit sa pagpapalago o pagpapaganda ng negosyo. Kabaliktaran naman ang ginagawa ng masamang utang. Pero ang punto nito ay utang na pambayad utang lang, ito yung pinaka masamang utang…

Kapag ang inuutangan ay hindi nanghihingi ng kolateral, siguradong malaki naman ang sisingilin nitong interes dahil malaki ang panganib na hindi ito mabayaran ng umutang – wala kasing pinanghahawakang garantiya. Bago mangutang, dapat munang paka-isipin at tanungin ang sarili ng mga sumusunod:

Saan ba gagamitin ang perang uutangin? Kung balak itong gamiting puhunan sa negosyo, intindihin munang mabuti kung kikita nga ba ang negosyong papasukin bago mangutang. Pag-aralang mabuti at baka malaki pala ang panganib na malugi lang. Kapag nagkagayon, mahihirapang magbayad ng utang o inutang. Tandaang tiyak na kailangan itong bayaran buwan-buwan. Kapag ang perang inutang ay ginamit na puhunan at ito’y nalugi o di kaya’y kumita nga pero hindi pa sapat sa pambayad, maituturing pa rin itong masamang utang.

Alam na ba kung paano mababayaran ang uutangin? Mahalaga ang katanungang ito lalo na kung hindi pa naman talaga kailangan ang paggagamitan ng pera. Halimbawa, kung balak sanang magpagawa ng mas magandang bahay. Baka kasi hindi naman pala kayang bayaran at lahat ng kikitain ay magiging pambayad-utang lang, lalo na kung napakalaki ng patubo, alamin munang lahat ang mga detalye sa pagbabayad para makasigurong kakayanin nga ito. Kung hindi, mas mabuting pag-ipunan na lang muna ang binabalak bilhin kaysa utangin ang pambayad dito. Magtiyaga na lang muna at maghintay ng tamang panahon.

Alam ba ang tunay na halaga ng utang? Ang mga nagpapautang ay may kani-kaniyang paraan ng pagkuwenta ng halaga ng kabuuang utang. Kadalasan, ang mga nagbibigay ng personal loan o nagpapautang nang walang kolateral ay naniningil ng 50 hanggang 60 porsiyento patubo kada taon. Ibig sabihin, sa bawat sampung pisong uutangin, magbabayad ng lima hanggang anim na piso bawat taon. Puwera pa yung sa ibabalik na sampung pison na talagang utang. Minsan hindi agad nakikita ng ganoon pala kalaki ang gastos sa pag-utang dahil tila maliit lang naman ang hinuhulugan buwan-buwan at kaya namang bayaran.

Mahalaga talagang suriing mabuti lahat ng detalye sa pagbabayad ng utang. Puwera pa kasi sa patubo, meron pang ibang bayarin na kailangang maintindihan para makuwenta nang tama ang kabuuang utang. Nag-iiba-iba ang mga bayaring ito depende sa nagpapautang kaya mahalagang usisain kung anu-ano ang mga ito at ikaw lang talaga ang makakukuwenta kung magkano talaga ang kabuuang utang.

Sigurado nga bang kaya talagang bayaran ang mga utang? Para malaman ang sagot, huwag pagbatayan ang buwanang hulog, kundi ang kabuuang utang. Baka magulat kayo kapag lumabas sa pagkuwenta na umabot pala sa mahigit 60 porsiyento ang binabayarang patubo taun-taon………. Esep esep…. Bago umutang

Para Ang Utang!

2010-02-20T00:00:00.000-08:00

Marami ang nagtatanong okay lang ba ang mangutang ang isang tao kung may inaasahan naman silang sahod buwan-buwan? Iyan ang karaniwang katanungan siguro lahat na nag-iisip na baka yun ang daan para maiba naman ang takbo ng buhay. Tulad na lang ng mga kababayan nating ginagawa ang lahat para lang maka-alis sa bansa natin. Narito ang isang katutuhanan sa buhay ng isang kababayan natin na nasa ibang bansa… na ganito ang kanyang tanong.

Karamihan daw kasi sa mga kababayan natin ay kinailangang mangutang ng malaki para lang may maipambayad sa agency at makarating sa pinag-applayang agency kung saan may trabahong naghihintay. Partikular sa mga taong pumapasok sa ganitong sitwasyon ay walang makuhang trabaho sa Pilipinas meron man ay hindi sapat sa pang-araw araw na pangangailangan. Sa ganitong tanong nais malaman kung tama ba o hindi na mangutang sila nang pangmatagalan, gaya ng pambili ng bahay mula sa SSS o Pag-Ibig, gayung wala naman daw katiyakan ang kanilang trabaho.

Alam kong marami sa ating mga kababayan ang handang mangutang ng malaki para lang makaalis sa bansa dahil wala silang makuhang maayos na tabaho rito. Wala namang masamang makipag-sapalaran, pero bago nila gawin ito, sana lang ay kuwentahin muna nila kung mababayaran ba ng inaasahan nilang suweldo ang uutangin nila. Kung hindi, bakit pa sila aalis? Maghihirap lang sila nang walang katuturan. Wala rin silang kikitain kundi pambili ng pagkain at upa sa titirhan, sayang lang ang pagod.

Puwera na lang kung gaya sila ng ilan na wala pang mabigat na responsibilidad kundi ang sarili lang, at gusto lang magkaroon ng karanasan sa ibang bansa. Wala akong masasabi kung gayon dahil personal na opinion na ninyo yun.

Pero para sa akin, kung ang lahat ng kikitain ninyo sa pangingibang bansa ay magiging pambayad-utang lang din, mas maigi pa sigurong huwag na lang din, mas maiging wag na lang umalis. Kailangan siguro’y mag-ipon na lang muna kayo at maghintay bago ninyo ipagpatuloy ang plano. Lalo na kung ang uutangin ninyo ay walang hinihinging kolateral – siguradong malaki ang sisingiling patubo niyan at sa huli, halos lahat ng kikitain ninyo ay ipambabayad lang ng patubo at hindi halos nababawasan ang inyong utang. Masasayang lang ang pagsasakripisyong mawalaay sa pamilya nang matagal na panahon.

Kung walang katiyakan ang trabaho, hindi dapat umutang ng pantayo ng bahay. Sa totoo lang hindi talaga kayo dapat bumili ng bahay kung paunang bayad lang ang kayang ibigay at hindi pa sigurado kung regular bang maibibigay ang buwanang hulog. Kapag kasi ganyan, may malaking panganib na maremata lang ang bahay at mauwi lang sa wala ang lahat ng ibinayad. At hindi pa naman basta-basta maibenta ang bahay, lalo na kung hinahabol ng bangko, SSS o Pag-Ibig dahil hindi makabayad ng utang. Mas mabuti pang mag-ipon na lang muna ng pera at kapag sapat na ang perang pabayad sa lahat ng gastusin sa pagbili ng bahay saka na lang dapat kumuha ng housing loan.

Sana maging aral sa makakabasa ito o doon sa mga magbabalak mangutang.

Paraan ng Pagdiriwang

2010-01-07T22:09:00.000-08:00

Kung may lubos na napabantog na gawain kaakibat ng pagdiriwang ng bagong taon, iyon ay ang paggawa ng tinatawag na “new year resolution. Ito iyong paglilista o pagsasabi ng mga inaasam na pagbabago sa sarili o ang pagdating ng magandang kapalaran. Maging ang tradisyong ito ay mai-uugat din sa mga sinaunang Babylonians. Sa kasalukuyan, ang isang new year resolution ay maaaring isang pangako na huminto na sa bisyo o baguhin ang pag-uugali. Lubha itong kakaiba sa pinaka-sikat na resolution ng mga Babylonians noon na nagsasaad ng pagnanais na nawa’y mabalik ang hiniram nilang mga gamit sa bukid o iyong mga farming equipment.

Ang Tournament for Roses Parade sa Amerika, na isang parada ng mga bulaklak, ay isa pa ring nakagisnang tradisyon na nagsimula pa noong 1886. Noong panahong iyon, ang mga miyembro ng Valley Hunt Club ay abalang-abala sa pagpapaganda ng kanilang mga karwahe gamit ang mga bulaklak. Iyon ang naging kaparaanan nila sa pagdiriwang ng pag-aani at paghinog ng mga tanim na orange sa California, USA.

Bukod pa sa parada ng mga roses, umusbong din, kaakibat ng pagsasayang iyon, ang pagdaraos ng Rose Bowl Football Game. Pagsapit ng 1902, ang larong iyon ay saglit na napalitan ng paligsahan ng karera ng mga Roman chariots. Pagdating ng 1916, muling nabalik ang paglalaro ng football bilang sentro ng pagdiriwang ng mga bulaklak.

Kinalaunan may sumikat pa at lubhang nakilala na simbolo ng pagdiriwang ng bagong taon – at iyon ay ang larawan o dibuho ng isang bagong sanggol. Ito iyong kadalasa’y makikita maging sa mga greeting cards na larawan ng isang sanggol na karaniwa’y naka-diaper pa, at may ribbon na may nakasulat na mga numero ng bagong taon na kaniyang isinisimbolo.

Ang paggamit na iyon ng sanggol bilang simbolo ng bagong taon ay nagsimula naman sa mga Griyego noon pang 600BC. Iyon ay tradisyon nilang kaugnay kay Dionysus, na siya nilang diyos-diyusan para sa alak o inuming nakakalasing. Sa pagsasayang iyon, ipinaparada nila si Dionysus bilang isang sanggol na nasa loob ng isang basket, upang ipakita ang muli niyang pagsilang espiritu ng fertility o panibagong pagbubuo, panganganak o pagbabagong bihis. Maging ang mga sinaunang Egyptians ay gumagamit din ng sanggol bilang simbolo ng muling kapanganakan.

Bagama’t malinaw na nagsimula bilang gawain ng mga pagano ayon sa simbahan, nagpatuloy pa rin ang ganoong pag-uugnay ng isang sanggol sa pagdiriwang ng bagong taon. Nang lumaon, napilitan ang simbahan na tanggapin ang ganong uri ng tradisyon; ayon nga lang sa kanilang bersiyon, ang sanggol sa bagong taon ay binigyan na nila ng pangalan, na walang iba kung hindi si Hesus daw nang siya’y ipinanganak.

At kaugnay pa rin ng sanggol, nadagdagan pa ang pagpapahalaga dito nang ito ay kabitan pa nga ng banner o ribbon ng bagong taon. Ang ganitong bagong anyo ng sanggol ay dinala ng mga Germans sa Amerika sa mga unang taon ng pagiging bansa nitong huli. Gamit nila ang ganoong simbolismo mag-mula pa nang ika-labing apat na siglo.

Ayon sa nakasanayan na, marami ang naniniwala na dumating ang magandang kapalaran ng isang tao depende sa kung ano ang kaniyang ginagawa o kinakain sa unang araw ng bawa’t bagong taon. Dahil diyan, naging kaugalian na ng nakararami na simulan ang mga unang minuto ng bagong taon kasama ng kanilang mga pamilya, kaibigan o mga mahal sa buhay. Ayon dito, ang kasiyahan ay kanilang pinapa-abot hanggang sa hatinggabi o sa paghihiwalay ng luma at bagong taon. Bukod pa riyan, pinaniniwalaan ding ang unang magiging bisita sa pamamahay sa unang araw ng bagong taon ang siyang puwede na magdala ng maganda o pangit na kapalaran para sa buong taon. At mas-mapalad daw, kung ang bisita ay isang matangkad na tao na may maitim na buhok!

Maging sa mga pagkain sa unang araw ng bagong taon ay may kaakibat din dawn na kapalaran. Maraming kultura sa buong daigdig ang naniniwala na ang pagkain o pagtikim ng anumang pagkain na bilog ay masuwerte, dahil ito raw ay sumisimbulo ng pagkakabuo ng ikot ng isang buong taon. Dahil diyan ang mga Dutch ay bumibilib sa pagkain ng donuts sa unang araw ng bagong taon pabuwenas sa magandang kapalaran na kanilang inaasahan.

May kakaibang pagpapahalaga rin sa pagkain ang maraming Amerikano sa ibat-ibang panig ng kanilang bansa. Marami sa kanila ang kumakain ng black-eyed peas bilang pabuwenas, sa pagsapit ng bagong taon. Kayo meron din bang kakaibang kaugalian patungkol sa pagsapit ng bagong taon. Pero isa lamang ang masasabi ko ilan mang bagong taon ang dumaan, lumipas sa buhay ng tao – pero ang kapalaran ay hindi pwedeng idepende sa kung anong bilog, black-eye-peas o anumang bagay sapagkat tayo ay dapat dumepende lang sa Diyos na nakaka-alam ng ating kapalaran….

Bagong Taon Saan Nagsimula?

2010-01-03T00:02:00.000-08:00

Pagdating sa pagsasaya, hindi pahuhuli ang mga pinoy sa lahat ng dako ng mundo, krisis man o hindi. Kaisa sila palagi sa pagdiriwang ng bagong taon na siyang pinakamatandang pagdiriwang kumapara sa iba pang mga tradisyon. Nagsimula kasi ang mga pagsasaya nito noon pang kapanahunan ng matandang Babylon – mga 4000 taon na ang nakalilipas.

Ang pagsisimula na iyon ng bagong taon eksakto sa kapanahunan ng tagsibol ay lohikal at karapat dapat lamang. Dahil kung tutuusin iyon nga ang oras ng panganganak, ng pag-usbong, ng pagtatanim ng mga bagong halaman, prutas o gulay, at kapanahunan ng pamumukadkad. Ang buwan ng Enero, sa isang banda, ay walang anumang kahalagahan sa agrikultura o maging sa astronomiya.

Para sa mga taga-Babylon, ang pagdiriwang ng kanilang bagong taon ay nagaganap sa loob ng labing-isang araw. At sa bawat araw na dumarating, may kaniya-kaniya itong uri ng pagsasaya, na malayung-malayo sa mga nakagawian sa kasalukuyang panahon.

Ang mga Romano sa isa pang banda, ay patuloy na nagdiriwang ng kanilang bagong taon hanggang sa buwan ng Marso, na kinalauna’y nagpabagu-bago din depende sa naluluklok nilang emperador. Bunga niyon, ang kanilang kalendaryo kinalaunan ay nawala na sa tamang galaw ng mga araw.

Upang maitumpak ang pagkakamaling iyon, ang senado ng mga Romano ay nagpasya na ang Enero 1 ang siyang gawing simula ng bagong taon. Idineklara nila ito noong 153 BC, ngunit sa kasamaang palad nagpatuloy pa rin ang kaguluhan sa kanilang kalendaryo hanggang sumapit ang 46 BC. Sa eksaktong taon na iyon pinagtibay ni Julius Caesar ang kaniyang nakilala at ngayo’y ginagamit na Julian calendar, na muling nagtakda sa Enero 1 bilang pagsisimula ng bagong taon ng kalendaryo ayon sa galaw ng araw, kinailaangan ni Caesar na pahabain ang nauang taon noon hanggang sa 445 na mga araw.

Bagamat nagpatuloy ang mga Romano sa pagdiriwang ng bagong taon sa mga unang siglo ng AD (Anno Domini), iyon ay tinuligsa ng simbahan sa pagpapaliwanag na ang mga kasihayang kaakibat ng bagong taon ng mga Romano ay naka-ugat sa paganismo. Datapuwa’t nang lumaon, sa paglaganap pa ng nasasakupan at kontrol ng simbahan, maging ito ay nagdaos din ng mga ritwal at pagsasaya na maikukumpara rin sa mga kasiyahang pagano, kabilang ang Bagong Taon. Hanggang sa ngayon, may ilan pa ring mga samahan sa buong mundo na nagtatakda sa Bagong Taon bilang araw ng pagtutuli.

Pagsapit naman ng Middle Ages, nanatili pa ring hindi sangayon ang simbahan sa ilang mga tradisyon o kaugaliang pagano. Sa isa pang banda sa loob ng 400 taon, pinanatili ng mga bansa sa kanluran ang pagpapahalaga sa Enero 1 bilang simula ng kanilang bagong taon.

Walang Kamatayang Pamahiin: Ikatlong Yugto

2009-12-13T00:00:00.000-08:00

Kung paniniwala ang pag-uusapan ang mga pinoy na ata ang madaling mapaniwala o madaling pag-iwanan ng mga paniniwala. Tayo rin ang magaling magpasalin salin ng mga ibat ibang mga kaugalian, paniniwala at pamahiin mula noon hanggang sa matabunan ng lupa ang mga buhay ay aasahan na madadala ito ng mga pinoy.

Ito kaya ang isang dahilan kung kaya hindi umunlad ang ating bansa, sapagkat lagi tayong nakagapos sa mga nakaraang paniniwala. Nalulukuban tayo ng ibang maling paniniwala na kung pag-aaralan natin ay walang batayan na makabubuti sa atin. Sa aking nakikita mas marami pa nga ang nagugulo ang buhay dahil sa pag-sunod sa maling paniniwalang ito – kayo ano ang inyong paniniwala tungkol dito. Wakasan natin ito sa ilang pang natitirang pamahiin na kinalap ko sa ibat ibang kaugalian ng mga pinoy.

F. Babaing Buntis
Ang babaeng buntis ay hindi dapat kumain ng kambal na saging. Magiging kambal din daw ang kanyang mga anak. Bawal daw mag-istambay ang buntis sa pinto dahil mahihirapan daw siyang manganak. Kapag may aalis daw ng bahay habang kayo’y kumakain, ikutin o pihitin ninyo ang mga plato ninyo para layuan ng disgrasya ang taong aalis o lalabas ng bahay. Kapag nalalag ang kutsara, mayroong darating na bisitang babae o kung tinidor naman ay lalaki. Huwag maglalagay ng pera sa ibabaw ng mesa kung kumakain, malas daw.

G. Mga Dagdag na pamahiin
Bawal manahi sa gabi dahil manlalabo raw ang mata. Hindi daw dapat na magbenta ng karayum sa gabi dahil kakalawangin. Nariyan din na bawal maligo ang babae kapag mayroong siyang dalaw dahil mababaliw siya. Bawal daw humiga na nasa tapat ng pinto ang ulo baka bangungutin. Tumalon sa pagtuntong ng ika-12 ng hatinggabi sa bagong taon para tumangkad. Gawin daw unan ang libro para tumalino ang isang bata.

Ilan lamang ito sa mga pamahiin na hanggang sa ngayon ay sinusunod pa rin ng mga pinoy. Matatanda man o bata. Sadyang napakarami pa ng mga pamahiin ng mga pinoy na minana pa natin sa ating mga ninuno. Tandaan na nagsisilbi lamang na gabay ang mga pamahiin sa buhay. Ito ay hindi dapat na ituring na batas na dapat sundin. Ibig sabihin depende na ito sa isang tao kung paniniwalaan at susundin natin ang isang pamahiin. Kung sa tingin natin ay wala namang mawaawala kung paniniwalaan natin ito, sundin natin. Subalit kung sa tingin natin ay makakasama ito huwag ng pahirapan ang sarili na paniwalaan o sundin ang isang pamahiin.

Walang Kamatayang Pamahiin: Ikalawang Yugto

2009-10-11T00:00:00.000-07:00

Tulad ng ilang nabanggit natin sa nakaraang yugto mababakas natin ang mga paniniwala ng ating mga magulang na ang mga bagay na ito ay hindi kalabisan o nakakasama sa atin, sabi nga wala namang mawawala kong susundin. Kaya ipagpatuloy natin ang ating nasimulan dito sa ikalawang yugto ang mga pamahiin noon hanggang ngayon.

C. Pasuwerte o Minamalas
Bawal magwalis sa gabi dahil parang inilalabas daw ang suwerte. Mas lalu na kapag may namatay sa isa sa mga kamag-anak, ang pamilya ay hindi pinapayagang magwalis. Ito daw ay sa dahilang ang kaluluwa ng namatay ay nandoon pa sa lupa at nasa paligid lamang. Hindi raw siya puwedeng mawalis o maitaboy. Huwag daw uuwi agad kapag galing sa burol o sa lamay kasi susundan ka daw ng namatay.

D. Katatakutan at Iba pa
Kapag naliligaw sa isang lugar, lalu na sa mga liblib na lugar sa probinsya, kailangan baligtarin lang daw ang damit para hindi tuluyang mailigaw ng mga di nakikitang elemento gaya raw ng tikbalang at makarating ng maayos sa patutunguhan. Kapag naglalakad sa damuhan o maraming puno, makabubuting magpasing-tabi o bigkasin ang mga katagang gaya ng pasintabi po o tabi-tabi po para hindi mamaligno o manuno. Huwag magtuturo kung saan saan sa gabi, lalu na sa probinsya, dahil baka ka mamaligno

E. Babae at Lalaki
Ang isang dalaga ay hindi dapat kumakanta sa harap ng kalan o habang nagluluto. Siya ay makakapag-asawa ng matanda. Para din sa mga dalaga o binata huwag daw magligpit ng pinakainan kung merong pang kumakain dahil hindi siya magkakapag-asawa. Kung masugatan ka ng Beyernes Santo, hindi na ito gagaling. Huwag matutulog ng basa ang buhok baka mabulag. Ang paggugupit ng kuko kung Biyernes o sa gabi ay hindi pinahihitulutan dahil mag-aaway kayo ng isa sa magulang mo. Malas daw ang makasalubong ng itim na pusa sa paglalakad. Magkakaroon ng masamang pangyayari.

Marami akong nakikilala na ganito ang nangyari sa kanilang buhay merong nagtagumpay at meron namang nagulo ang buhay. Kaya sa sunod na kabanata natin wawakasan natin ang ilang pang mga pamahiin na makikita, ginagawa at pinaniniwalaan ng nakakaraming mga magulang natin.

Walang Kamatayang Pamahiin: Unang Yugto

2009-10-04T00:00:00.000-07:00

Totoong ang pamahiin ay likas na sa pinoy at naging bahagi na ng ating buhay at kultura. Tanggapin man natin o hindi, ang mga noypi ay may malaking paniniwala sa iba’t ibang uri ng pamahiin. Marami sa atin ang ibinabatay na ang ating araw-araw na pamumuhay at pananaw sa mga pamahiin. Ang pamahiin ay ang paniniwala na ang isang bagay o pangyayari na makakaapekto sa isa pang pangyayari, totoo man ito o hindi o kahit walan man silang relasyon sa isa’t isa.

Malaki ang nagagawang impluwensya ng mga pamahiin sa usaping kultura, buhay, kabiguan, tagumpay, kalungkutan at kaligayahan ng mga noypi. Ibig sabihin, nakakaapekto ito sa pamumuhay ng bawat noypi. Ang pamahiin ay nakakaapekto sa mga okasyon at mahahalagang pangyayari sa buhay ng mga pinoy tulad ng kasal, binyag at maging sa kamatayan. Nakakatuwa lamang na ang mga pamahiin ay mahigpit na sinusunod pa rin ng mga pinoy kahit magiging malaki ang epekto nito sa mga taong sangkot.

Sabi nga ng mga matatanda walang masama na sumunod sa mga pamahiin. Mas mabuti na raw na mag-ingat kaysa sa magsisi sa banding huli. Subalit para sa marami, lalu na sa mga kabataan ngayon, napaka-impraktikal na dahilan ang paniwalaan ang karamihan sa mga ito. Ayon sa kanila, hindi na dapat pang paniwalaaan ang karamihan sa mga ito lalu na at moderno na ang buhay ngayon. Isa pa’y wala naman daw basehan ang mga ito sa ilalim ng siyensya. Narito ang ilan lamang sa mga pamahiin at karamihan sa atin ay nakagisnan na.

A. Pag-aasawa, Kasalan at Iba pa..
Bawal isuot ang damit pangkasal. Ang babaeng ikakasal ay sinasabihan na hindi niya dapat isukat ang kaniyang kasuotang pangkasal sa paniniwalang posibleng hindi matutuloy ang kanyang kasal. Kapag bagong kasal, kailangang unahan daw ng lalaki ang babae sa pagpasok pag-uwi sa bahay para hindi siya maging “ander disaya” o maging sunod-sunuran sa gusto ng asawa. Bawal ang sukob. Ibig sabihin, hindi pwedeng magpakasal ang magkapatid sa parehong taon. Kailangang palipasin muna ang taon at magparaya ang isa sa magkapatid na ikakasal para maiwasan ang malagim na pangyayari sa kanilang buhay mag-asawa. Ipinagbabawal din sa mag-asawa ang palipat-lipat ng upuan sa hapag-kainan dahil sa pangamba na magkakahiwalay sila at ang isa sa kanila ay magpapalit ng asawa.

B. Binyagan ng Bata at iba pa..
Sa binyagan naman kung sa isang simbahan ay maraming bibinyagan dapat daw ay itakbo mo ang iyong anak at unahan ang lahat ng mga bata sa paglabas sa simbahan. Ito daw ay sa dahilang para hindi madaig ng ibang bata ang iyong anak. Madaig ibig sabihin ay mas-hindi siya magiging masasakitin sa lahat ng batang naroroon, mas magiging matalino siya at marami pang ibang dahilan. Kaya naman gagawin ng nanay o tatay ang pagtakbo nang mabilis kahit halos madisgrasya siya sa kaniyang gagawin maging ang kanyang anak. Kapag nabati ang bata, lalu na ang sanggol, kailangan magsabi ng “pwera usog” para hindi magkasakit o mabalisa ang bata. Kapag ang isang tao ay nanaginip ng nabubunot ang ngipin o kapag may nabasag na baso o kung ano man na babasagin, mayroong kamag-anak na mamamatay.

Kayo na ang humusga.... he he he

Kaugaliang Masama – Ikalawang yugto

2009-08-09T00:06:00.000-07:00

Kakulangan sa pagpapagana ng utak. Ang pag-iisip ay isang mabuting paraan upang sanayin ang ating utak. Ang kakulangan sa pag-iisip at kasanayan sa pagpapagana ng utak ay maaring maging sanhi ng pagliit ng utak. Isa pa may kasabihan tayo na “An idle mind is the devil’s workshop.” Kaya dapat nating hasain ang ating isip sa pagbabasa at pagiging produktibo nito.
Madalang na pagsasalita. Ang tinatawag na intellectual conversation ay isang paraan upang mapanatili ang efficiency ng ating mga utak. Ito din ay nakakatulong upang mapagana at masanay ito sa pag-iisip.

Dagdag impormasyong pangkalusugan, ang pagkain ng mga pritong pagkain kahit na ginamitan pa ng magandang cooking oil gaya ng olive oil, ay hindi rin pala dapat kasanayan. Hindi rin daw advisable ang pagkain ng prito kapag pagod. Pwede lang daw magkakain ng prito kung talagang malusog at maayos ang pangangatawan. Dapat daw ubusin ang pritong pagkain at hindi na dapat itira at initin upang kainin muli. Ito nga marahil ang sikreto ng isang kilala naming babae na sa kabila ng kaniyang edad na 90 ay malakas pa. Hindi raw kumakain ng pritong pagkain o anupaman na ginamitan ng mantika. Puro nilagang gulay, itlog, karne, isda at may sabaw na putahe subalit hindi masarsa.

Samantala, narito naman ang schedule ng natural na proseso ng pag-alis ng mga masamang elemento sa ating katawan na inaantala ng sobrang pagpupuyat at wala sa oras na pagkain:

9pm - 11pm. Ito ang oras ng pag-alis ng hindi kinakailangang toxic chemicals sa ating katawan o ang tinatawag na detoxification process. Dapat ang mga oras na ito ay ginugugol na lang natin sa pagre-relax at pakikinig ng music.

11pm – 1am. Ito ang oras ng detoxification ng liver na dapat nangyayari sa isang mahimbing na pagtulog.

1am – 3am. Ito naman ang oras ng detoxification ng gall na tulad ng sa liver, dapat sa isang mahimbing na pagtulog nangyayari.

3am – 5am. Sa mga oras na ito nade-detoxify ang ating mga lungs. Kaya iyong mga inuubo, ito ang kadalasang oras ng inaatake sila ng matinding pag-ubo. Dahil ang detoxification process ay umaabot na sa respiratory tract. Hindi na dapat uminom ng cough medicine sa mga oras na ito upang hindi maantala ang toxin removal process.

5am – 7am. Oras naman ito ng detoxification ng colon. Kaya sa mga oras na ito dapat tayo ay dumudumi.

7am – 9am. Ito ang oras na ina-absorb ng small intestine natin ang mga nutrients na ating kinakain. Kaya dapat dito sa mga oras na ito tayo kakain ng agahan. Para sa mga maysakit, ang ideal time ng almusal ay mga 6:30 ng umaga o bago mag 7am. Sa mga gustong mag-stay fit 7:30 ang ideal na oras ng almusal. Ang late breakfast sa 9 o 10am ay makakabuti pa rin kaysa lubusang walang almusal.

Magagawa nating maging malusog at maayos ang ating pangangatawan at buhay nang hindi kinakailangang gumastos ng malaki. Ang kailangan lang ay magkakaroon tayo ng disiplina sa sarili at magkaroon ng healthy lifestyle at good eating habits. Gaya ng laging sinasabi ng isang doctor “you don’t need to be expensive to be healthy. Go by the basics”. At ano ang basic na ito? Paggising nang umaga, page-ehersisyo, pagkain sa oras, pagkain ng leafy green at yellow na gulay at prutas, pag-inom ng sapat na dami ng tubig araw-araw, sapat na pahinga at maagang pagtulog. Kung hindi raw natin susundin ito, uubusin lang daw natin ang ating pera sa kanilang mga doctor. Dahil ang totoo daw, wala naman tayong sakit. Wala lang daw tayong disiplina sa sarili at katawan.

Kaugaliang Masama – Unang yugto

2009-07-27T00:19:00.000-07:00

Bakit ang mga tao noong sinaunang panahon, kabilang na yung mga naninirahan sa probinsya, ay mahahaba ang buhay samantalang ngayon, masuwerte na kung abutin ng edad na 70? Tinataya ayon sa pag-aaral ay nasa pagitan ng 40 hanggang 60 years old lalo na iyong mga namumuhay sa siyudad. Marami ang pinaniniwalaang dahilan ng pag-ikli ng buhay natin. Isa rito ay ang stressful na pamumuhay. Pangalawa, polluted na kapaligiran. Pangatlo, mga kinakain natin na mga instant foods na puno ng mga preservatives at artificial flavorings na hindi maganda ang dulot sa ating kalusugan. Pang-apat at pinaniniwalaan ng mga eksperto na isang pangunahing dahilan ng pagkasira ng ating kalusugan ay ang kawalan ng disiplina sa sarili at ang pagkakaroon ng unhealthy lifestyle at poor eating habit at diet.

Narito ang ilan sa mga halimbawa ng ating kawalang disiplina sa ating sarili na akala natin ay okay lang, subalit ang hindi natin alam ay malaki pala ang epekto sa ating kalusugan:

Pagliban ng Almusal. Ang hindi pagkain ng almusal daw ay nakapagpapababa ng blood sugar level na nagiging sanhi ng pakulang ng kalusugan sa utak tungo sa paghina nito.

Sobrang Pagkain. Nagiging sanhi ito ng paninigas ng brain arteries na nakapagpapahina din ng mental power

Paninigarilyo. Hindi lang ang lungs ang apektado ng paninigarilyo. May masamang epekto din pala ito sa ating utak. Nakakapagdulot daw ito ng brain shrinkage na maaring maging sanhi ng pagiging makakalimutin.

Pagkain ng matatamis at maasukal na pagkain. Ang subrang pagkain ng matatamis at maasukal na pagkain ay nakakasagabal sa maayos na pag-absorb ng protina at sustansya sa utak na maaring maging sanhi ng malnutrition at makapagpabagal ng brain development.

Air Pollution. Ang ating utak ay bahagi ng katawan na siyang pinakamalaking user ng oxygen. Ang paglanghap daw ng polluted air ay nakapagdudulot ng pagbaba ng brain efficiency.

Ang Pagpupuyat. Nakakapahinga ang ating utak kapag tayo ay natutulog. Kaya ang palaging pagpupuyat ay nakakapagpabilis ng pagkamatay ng mga brain cells dahil napapagod nang husto ito. Nakakaapekto din ang puyat sa kalusugan ng ating lungs at liver.

Patulog ng nakatakip ang mukha. Akala natin ang pagtulog nang nakatakip ang mukha at nakatalukbong ay okay lang. Subali’t masama pala ito sa ating utak dahil nakakapagdagdag ito ng carbon dioxide dito at nakakabawas naman ng oxygen na kailangan nito.

Pag-iisip ng utak habang maysakit. Kapag may-sakit ang kailangan ay tamang pahinga. Kung sa kabila ng karamdaman ay pipilitin nating magtrabaho o mag-aral, napupuwersa rin ang ating utak sa pg-iisip na dapat sana ay namamahinga. Dahil dito hindi rin gagana ang ating utak nang maayos at babagal ang paggaling sa karamdaman.

Wala sa lugar! Ikalawang Yugto

2009-07-13T00:00:00.000-07:00

Narito ang pagpapatuloy ng mga totoong sanhi ng kaguluhan, sabi ko nga mula sa loob ng pamilya palabas ng kumonidad at ng bansa. Mga dalahin ng pamilya na pinipilit na ipapasan sa gobyerno at ibang tao.. Mag-isip naman tayo para makatulong hindi para makagulo.

5. Mga Taong Tamad – tanong ko nga sa aking sarili “ang mga Pilipino ba ay tamad? Tayo ba yung kumikilos lamang kung may nagbabantay, may nakakakita , tayo ba yung naghihintay na lang bumagsak yung bunga ng bayabas sa ating bibig. Bakit ito nagiging dahilan ng kaguluhan? Tulad na lang sa atin sino ang mga karaniwang pinagmumulan ng gulo diba yung mga taong walang ginagawa, tambay ika nga. Naalala ko sabi ng lolo ko “huwag daw pakainin ang tamad”.

6. Hindi nagpapasokop sa mga kina-uukulan – Kung sino pa yung mga walang ginagawa sila pa yung mga pasaway sa lipunan. Sila yung mga taong lumalabag sa batas ng walang kadahilanang mabigat. Sinisisi ang gobyerno sa kanilang kinasasadlakan. Sila yung mga taong tingin sa sarili ay hari sa labas ng kanilang tahanan mga taong pikon at wala sa katuwiran.

7. Hindi Pagsunod – masasabi nating dito nagsisimula ang gulo sa pamilya ang hindi pag-sunod ng mga anak sa mga sinasabi ng magulang. Ito yung dapat isinaalang-alang ng isang anak na ang magulang ay walang iniisip kundi ang ikabubuti ng kanyang anak. Subalit nagiging lapastangan ang ibang mga anak wala silang pag-respeto at paggalang sa kanilang mga magulang, sila yaong mga sanhi ng sakit ng ulo ng mga magulang, nagiging pasaway ang karamihan sa mga anak. Karaniwang nasasadlak sa hindi magandang karanasan.

8. Mga Taong Iwas Pusoy – ito ang mga taong gagawin lahat para maka-iwas sa anumang gulo na kanyang pinasukan. Mga taong ang iniisip lamang yung pansariling ikabubuti wala siyang paki-alam kong masagasaan, masaktan ang sinumang tao. Para sa kanya ang lahat ay bali-wala sa kanya, hindi makatutulong lahat ay walang pakinabang.

Sa totoo lang maraming nagiging sanhi ng kaguluhan pero sa tingin ko ilan ito sa mga pangunahing sanhi pero tingnan natin sa mga susunod na araw kung may pagkakataon tayong ihayag ito sa lahat.

Natatanging Kwento...

2009-07-01T00:00:00.000-07:00

Masaya ang kuwentuhan namin ni Mang Satur. Nakilala ko siya kamakailan sa isang pagtitipon ng mga senior citizen. Bagamat bakas na sa mukha niya ang katandaan, matipuno pa rin siya at maliksi pang kumilos. Masiste siyang kausap bagamat hindi maitatago na marami nang pagsubok at paghamon ng buhay na kanyang pinagdaanan.

Kasama ni Mang Satur si Aling Lucia, ang kanyang butihing asawa. Meron na raw 30 taon silang kasal subalit kung pagdudugtung-dugtu-ngin ang panahon ng kanilang pagsasama, ito ay aabot lamang ng limang taon. Si Mang Satur kasi ay isang seaman. Hindi niya nakitang lumaki ang mga anak. Isa ito sa pinakamala-king niyang sakripisyo mapanuto lamang ang kanyang mag-anak. Bagong bayani ika nga. Retirado na siya ngayon.

Sa aming pagbibidahan ay nabiro ko siya tuloy na dapat ay sa Libingan ng mga Bayani siya kailangang mahihimlay kung saka-sakali. Ngunit medyo nagbago ang timpla ng mukha ng seaman sa biro kong ito. Hindi daw siya bayani at mas lalong hindi rin daw siya bago. Kaplastikan lamang daw ito ng gobyerno.

Ayon sa dating marino, ang mga katulad niyang overseas Filipino workers o OFW ay bayani lamang sa mata ng gobyerno habang sila ay nakakapag-remit pa ng dolares sa bansa. Iba na raw ang istorya pag balik nila sa Pinas. Marami daw sa kanilang mga OFW ang minamalas sa ibang bansa. Kasama na ang nababalitaan nating mga pinagmamalupitan ng mga among dayuhan na pinagkakaitan ng tulong ng mga embahada natin lalo na sa Gitnang Silangan. Nariyan din umano ang mga nasisiraan ng bait na pagdating dito ay ni wala man lang tulong na nakakamit mula sa pamahalaan.

Dapat daw sana ay maglaan ang gobyerno ng pondo upang suportahan ang mga tulad nito kahit panandalian upang makabangon nang kaunti. Mabuti na lang at nakapagpundar ang mag-asawa at hindi nila kailangang umasa sa limos ng ninuman, lalo na sa pamahalaan. Dahil sa masinop sa buhay ang mag-asawang Satur at Lucia, nakapag-ipon ang dalawa ng pambili ng bahay sa isang tinatawag na middle class subdivision sa Manila. Noong mga kapanahunang ipinatatayo nila ang pinag-iponang bahay, halos di raw siya makapagkatulog dahil wala raw kasing kasiguruhan ang pagiging seaman. Puwede kang pauwiin kahit anong oras kapag nagbago halimbawa ang may-ari o nalugi ang kompanyang pinagli-lingkuran.

Hindi lang hirap sa trabaho umano ang naranasan ni Mang Satur bilang OFW. Bukod sa matinding lungkot dahil sa pagkakawalay sa pamilya, ang pinakamasakit umano sa mag-asawang Mang Satur at Aling Lucia ay naging mistula silang naging palabigasan ng bayan di lang ng mga kaanak kundi pati kapitbahay na rin. Ang masama pa umano ay kapag hindi pa raw napagbigyan ang mga nangu-ngutang ay samaan pa ng loob. Ang mag-asawa ay biniyayaan ng dalawang anak, isang babae at lalaki na parehong professional na ngayon. Ang babae ay isa nang optometrist at ang lalaki naman ay isang establisadong doktor. Meron na rin daw silang apong babae na sentro ngayon ng kanilang buhay.

Ano naman ang maipapayo ni Mang Satur sa mga OFW na nagsisimula pa lamang magtrabaho. Huwag lustayin ang pinaghirapang kita, planuhin ang buhay at tumawag lagi sa Diyos. Amen.

Wala Sa Lugar... Unang Yugto

2009-06-27T03:00:00.000-07:00

Sabi nga maliit o malaking sanhi ng gulo ito’y nakaka-apekto sa lahat, may luma tayong kasabihan na angkop dito – “ang sakit ng kalingkingan ay ramdam ng boong katawan". Tulad na lang ng mga nangyayari sa paligid natin sa mga kapwa natin Pilipino, makikita natin ang mga ganitong sanhi ng kaguluhan. Heto sa ibaba ang unang apat na kadahilanan ng kaguluhan…

1. Mga Matandang Nagbabata-bataan – ayon sa ginintuang katutuhanan “noong ako ay bata nag-iisip, kumikilos, nagsasalita akong isang bata, ng ako ay lumaki at nagkaisip nawala na yung mga isip bata kundi ako’y nag-iisip, kumikilos bilang isang matanda. Subalit kabaligtaran ata ang nangyayari sa ngayon kung alin pa yung mga matatanda ang siyang kakikitaan mo ng kilos at isip bata. Lalo na sa mga kababayan nating nagtatrabaho dito sa kaharian marami ang tumatanda ng paurong ika nga kaya karaniwan gulo ang kinasasandlakan

2. Mga Nanay na nakikipag-kompetensya pa sa manugang na babae – heto pa yung isang bagay na nagiging sanhi ng kaguluhan sa mag-asawa, pamilya at sa komonidad natin. Ang mga beyanan ay hindi gaanong nakakasundo ang manugang bagkos naroon yung sinisiraan, panagdaramutan at minsan nag-aaway. Lalo na kapag hindi gusto ng beyanan ang naging manugang, eh sino nga ba ang pipili ng magiging asawa ng kanyang anak ang nanay o yung anak? Ano ang nagiging dahilan? Di ba pera. Meron nga maliit na bagay lang hindi pa mapagkasunduan. Ito yung nakagugulo kapag naki-alam na ang mga nanay sa pamilyadong anak.

3. Ikatlong Partido sa Mag-asawa – ang pag-aasawa ay marangal sa lahat at ang pagsasamahan ng mag-asawa ay wala dapat dungis. Sapagkat hahatulan ng Diyos ang mga mapakiapid at mga mangangalunya. Dapat alam ng mag-asawa ang ganitong panuntunan sapagkat kung hindi kaguluhang pampamilya ang idudulot. Masakit matawag na kulasisi o may kulasisi pero bakit karaniwang nagaganap ito? Tulad na lang ditto sa kaharian “bato-bato sa langit ang tamaan ay bukol”, kaya tayo naririto ay upang mabigyan o mabago man lang ang katatayuan ng pamilyang iniwan, pero nawala ang ganong kaisipan ng makakilala ng iba.

4. Magulang na Nakiki-alam sa Pangarap ng mga Anak – bakit ba nagkakaroon ng mga anak na nagrerebelde, nagiging adik, walang dereksyon ang buhay? Diba minsan kapag ang gusto ng anak na maging ay nahahadlangan ng mga magulang. Diba ang magandang gawin lang ng magulang ay supurtahan ang anak sa kanyang napiling kuning pag-aaral hindi yaon pilitin ang bata sa hindi nila gustong pag-aralan.

Mga sempleng dahilan na nagiging sanhi ng kaguluhan una sa pamilya palabas sa komonidad at sa bansa. Tayo’y mga tinatawag na bagong bayani masasabi mo bang isang bayani kong may dungis ang iyong pagiging may-asawa?

Jueteng Hanap-buhay?

2009-06-22T00:22:00.000-07:00

Siguro masasabi kong sa halos lahat ng dako ng Pilipinas ay kilala, tanyag at namamayagpag ang sugal na jueteng. Napaka-popular at makapangyarihan ito kaya nananatiling buhay bilang isa pang uri ng sugal. Sabihin man ng gobyerno na sinisikap nilang tanglain ang sugal na ito wala silang magawa sapagkat mismong galing sa kanilang sangay ang mga nagpapatakbo nito. Kahit kasuluksulukan ng Pilipinas, bata, matanda, babae may ngipin at wala hindi ito pinalalampas. Sa baryang hawak pwede maging Ninoy ito sa kinabukasan.

Bakit nga ba hindi mamatay-matay ang jueteng? Bakit ito ay patuloy na kinagigiliwan at tinatangkilik ng mga Pinoy?

Una, ito ay sugal para sa mga kalalakihan, matatanda, mahihirap, mayayaman – sugal para sa lahat. Sila ang mga taong nagpapanatili ng operasyon ng jueteng. Sa madaling salita, sinusuportahan ito ng masa. Ang pinakamalaking bilang ng populasyon ng ating bansa ay mula sa masa. Kung ikukumpara sa lotto, napakababa ng taya sa jueteng, mula 50 sentimo-pataas. Madali ring tumaya rito. Hindi na kailangang pumunta ng bayan at pumila para makataya.

Sa jueteng sila na mismo ang pumupunta sa mananaya o sila yung nagbabahay-bahay upang kunin ang mga taya ng mga tao. Hindi na rin kailangan pa ang dokumento para mapatunayan na sila ang nanalo.

Ikalawa, naging bahagi na ng buhay ng mga Pinoy ang jueteng. Halos ang kabuhayan ng masa ay nakadepende sa jueteng tulad ng mga kobrador at kabo. Dito sila kumukuha ng ipambubuhay sa kanilang pamilya. Ilan lamang na mga kubrador at kabo na ito’y isang dagdag kita lamang.

Ikatlo, protektado ito ng mga may kapangyarihan tulad ng mga pinuno ng barangay, bayan, pulis, pulitiko at ng mga mamamayang negosyante. Nabibigyan ng suhol ang mga ito upang hindi magambala ang operasyon ng jueteng. Sa palagay naman ng marami, likas na nga raw sa ating mga Pinoy ang pagkahilig sa ano mang uri ng sugal. Idinedepende nila ang kanilang buhay at pamilya sa pagsusugal at nagbabakasakali na manalo para sa pamilya. Minsan isusubo na lang pero ipinagsasapalaran pa na dumami ito.

May mga paraan ng paglalaro nito: Ang jueteng as isang uri ng numbers game o laro na pinatatakbo ng mga numero na kung saan tatlumpo’t-pitong (37) numero ay isinasama o inihahalo sa isa pang pangkat ng tatlumpo’t pito ring numero upang makabuo ng isang kombinasyon ng dalawang numero gaya ng halimba ng 7 x 21.

Pangunahing tauhan:
Kobrador – siya ang nagpapataya at kumukulekta ng kabuuang taya sa isang araw sa pamamagitan ng paglilibot sa mga bahay-bahay. Ang isang kobrador ay maaaring isang tindera, labandera, tambay, lasingero o sinuman ay pwedeng maging kubrador, ang kailangan lang ay may makulekta siya – at tiyak meron na siyang porsyento sa bawat pataya niya. Sila yung may dala-dalang tinuping papel na akala mo ay kondoktor ng bus at balpen.

Kabo – siya ang kinikilalang administrador ng jueteng. Sa kaniya dinadala ng mga kobrador ang kanilang koleksyon at ang mga kopya ng mga listahan ng mga numerong tinayaan. Sila rin ang nagbibigay ng mga porsyento sa mga kobrador at sila yung mga nakaharap sa tao. Sa kanila rin nalalaman ang tumama sa araw na yaon.

Rebisador – sila yung nag rerebisa ng mga numero, taya at iba pa. Sila ang mga hawak ng kaha, watcher at iba pa. Sila ang karaniwang makikita sa mga bulahan ng jueteng.

Sa kabila na malaking tulong ito sa mga taong walang makuhang trabaho o pagkakakitaan lalo na sa mga baryo pero hindi ito masasabi o mabibilang na magandang trabaho o ehemplo para sa mga kabataan.

Iwasan Pagkatapos Kumain!

2009-06-15T00:00:00.000-07:00

Sabi nga wala daw bingi kapag pagkain ang tumatawag o kaya naman gagawa ng paraan ang sinuman para malamnan ang kumakalam na sikmura. Meron ngang nagsabi sa Ingles “we live to eat” o di kaya ay “we eat to live” dib a. Subalit kasi sino ang tanungin mo na talaga namang masarap kumain diba lalo na kung paborito mo ang kakainin. Kasabay sa pagkagiliw na ito ay ang napaka halagang kaalaman tungkol sa ilang bagay na dapat ay mabatid at iwasang gawin pagkatapos kumain. Siguro marami ang hindi naniniwala pero ito ang sasabihin ko sa inyo – subukan ninyo wala namang malaking mawawala sa inyo kong susubukan.

A. Iwasang Manigarilyo! - isa itong malalim na kaugalian ng maraming tao at mahirap na sigurong alisin nila ito, maalis man pero malaking sakripisyo. Pero heto naman ang sasabihin ko sa inyo, ayon sa pag-aaral and isang stick ng sinisigarilyo pagkatapos kumain ay katumbas na ng sampong sticks pa! Wow, bunga nito mas-mataas ang posibilidad ng isang maninigarilyo na magkaroon ng kanser. Kaya naman iwasan ang paninigarilyo pagkatapos kumain.

B. Iwasang Kumain ng Prutas! – Maging sa maraming natatanging okasyon ng pagtitipon, nakagisnan na ang maraming tao na kumain ng prutas pagkatapos kumain, sabi nga pamutat. Ang agarang pagkain ng prutas pagkatapos ng isang meal ay siyang dahilan ng pagkakaroon ng hangin sa tiyan. Kaya ang napakagandang pagkakataon para lantakan o tikman ang prutas ay isang oras bago kumain o di kaya at mula isang oras o hanggang dalawang oras pagkatapos ng almusal, pananghalian o hapunan.

K. Iwasang Uminom ng Tsaa! – ayon sa pag-aaral may mataas na sangkap na asido ang mga dahon ng tsaa. Ang kemikal na ito ay nakapagpapatigas sa protina sa anumang kinakain ng isang tao. Kung kaya, nagiging mas-mahirap ang proseso ng pagtunaw sa tiyan kapag ito ay ininom agad pagkatapos ng pagkain. Kasabihan na para daw bumaba agad ang kinain, mali daw po yun.

D. Iwasang Luwagan ang Sinturon! – labi nating tatandaan na masarap talagang kumain lalo na sa mga pagtitipon, piyestahan at anumang pagdiriwang, pero naaalala na lang na natin ito pagkatapos lantakan ang napagkaraming pagkain na agad luwagan ang sinturon. Mali sapagkat binibigyan natin ang pagkakataong magpilipilipit ang mga bituka natin sa biglaan pagluluwag ng sinturon. Dapat raw nab ago tayo kumain medyo maluga na ito.

E. Iwasang Maligo! – nangyayari ito karaniwan o nakasanayan na tuwing nasa dagat, swimming pool, pero nangyayari din ito kahit nasa loob ng bahay. Masama pala ito! Ang paliligo pagkatapos kumain at nakapagpapataas ng pagdaloy ng dugo sa mga kamay, hita at paa at sa buong katawan na dahilan upang ang daloy ng dugo naman sa tiyan ay bumaba. Ang ganitong nakasanayan ay makapagpapahina sa sistema ng pagtunaw sa tiyan.

G. Iwasang Maglakad! – nakapagpapatagtag daw sa kinain ang sunod na paglalakad pagkatapos kumain. Dagdag pa riyan ang paniniwalang ang isandaang hakbang pagkatapos kumain ay makapagpapalawig sa buhay ng isang tao. Mali sapagkat ang paglalakad pagkatapos kumain at magdudulot sa digestive system ng katawan upang hindi nito ma-absorb o makuha ang nutrisyon mula sa mga pagkaing isinubo sa bibig at nakapasok sa tiyan.

H. Iwasang Matulog! – Sabi nga kapag busog masarap matulog. Pero agad na pagtulog pagkatapos kumain ay nakapagdudulot sa hindi maayos na pagkatunaw ng mga kinain. Kapag ito ay nangyari, magkakaroon ng impeksyon at gastric problem ang bituka ng isang tao.

Kaya ito ang masasabi ko hindi porke nakagawian na ay tama. Sa pagkabatid ng ilang mahahalagang bagay ay ang pagkatuto sa kamalian na dapat sundin agad ng karapat-dapat at angkop na pagtutuwid. Sana po maging aral sa inyo ang ilang kaalamang ito lalo na sa mga bagay na ating nakasanayan na.

Sino ang Pikon...?

2009-05-30T00:40:00.000-07:00

Maiba naman tayo ng putahe para medyo ganahan ang ibang mambabasa, kung lagging ganon na lang ang putahe baka maumay naman sila diba. Ang mga sumusunod na paalala ay maaari nating magamit sa araw-araw nating paggawa, pwede rin itong gamitin sa ating mga asawa, kaibigan, kamanggagawa at sa lahat ng mga taong nakapaligid sa atin. Di ba masasabing magandang pamatayan ang "ugaling langit, ugaling kaaya-aya - ang pikon talo". Para sa akin yan ang dapat maging pamantayan ng isang tao patungkol sa mga nakapaligid sa kaniya.. Heto ang mga pamantayan na dapat tatandaan lagi.

I. Ang naunang magalit ang may karapatang magalit. Pag naunahan ka na ng galit niya, tumahimik ka na lang muna. Huwag sasalubungin ang anumang galit ng kaharap, tiyak magliliyab ang inyong pagitan na maaaring makasama sa inyo. Pero sabi naman ng iba huwag naman lubugan ng araw ang galit mo. Kailangang yung galit mo ay mailabas ng tama upang hindi mapuno sa dibdib mo.

II. Walang taong nag-aaway mag-isa. Pag hindi kayo sumagot o pumatol, titigil din daw ang taong nakikipag- away sa inyo. Kapag sumagot kayo o pumatol mahahalintulad kayo sa isang babaeng bungangera. Hindi naman daw nakamamatay na hindi sumagot o pumatol bagkus nakakapagligtas at nakaka-iwas pa sa tiyak na gulo. Tama naman tingnan natin sa paligid, sa balita karamihan sa kaguluhan ang sanhi napikon, pumatol sa taong galit.

III. Ang taong galit, 'bingi.' Tama yan pansinin ninyo ang inyong sarili pagnagagalit, wala raw pinakikinggan, kaya kung magagawa ninyong umiwas na lang gawin na lang ito at iwasang gumanti ng ano pa man. Hindi ka niya iintindihin dahil wala siyang naririnig kundi ang sarili nya. Mahahalintulad ang isang taong galit sa puwet ng kawali sabihan mo ng sabihan yan hindi kikilos pero subukan mong hawakan tiyak magkaka-uling ka.

IV. Ang taong galit, 'abnoy.' Sa makabagong mundo maraming kang makikitang taong abnoy, kaya payo ko lang huwag kayong agad magagalit para huwag kang matawag na abnoy. Alam nyo ba at dapat ninyong mapagtanto ang taong inyong kinagagalitan ay maitutulad sa isang mina o ginto, bakit kamo sapagkat kailangan mo sila para ka maging "mature". Hangga't andyan sila at kinaiinisan mo, ibig sabihin, "immature ka pa". Tiyak akong hindi aalisin ng Diyos ang mga taong ganyan sa paligid mo hangga't hindi mo nababago ang iyong ugali para sa kanila. Kapag nagawa mong alisin ito sa puso mo papunta ka na sa pagiging "mature"...

V. Panghuli ay ang pinaka mabuting parte na masasabi mo sa iyong sarili - ng dahil sa taong ito naging "mature" ako at dahil sa ambag niya sa maturity mo, mapapasalamatan mo pa siya sa bandang huli. Kaya payo ko lang ulit bantayan natin ang ating mga nararamdaman, huwag maging high-blood, nakamamatay yan, huwag maging abnoy sa mga nakapaligid buti kong nakakain yan at walang paaralan ng mga abnoy.

Motorsiklo

2009-05-03T04:03:00.000-07:00

Hi there!!! narito muli ako upang ihatid sa inyo ang pagpapatuloy ng kwento ko tungkol sa mga karanasan sa Bancuro. Ipagpaumanhin ninyo kong sa ngayon ay hindi ko muna ipagpatuloy ang kwento tungkol sa sinasabi ko sa inyo sa nakaraan kong kwento. Pero hayaan ninyong ibahagi ko ang aking karanasan doon, masasabi kong malaking bagay iyon sapagkat napag-alaman ko na marunong pala akong magpatakbo ng motorbike. Ni sa isip ko hindi ko akalaing madali lang pala yung gamitin, pero sa totoo niyan nasubukan ko na iyon pero paikot lang sa aming harap bahay.

Nangyari yaon sapagkat merong motorbike ang aking bayaw. Ang balak ko talaga magpaturo sa isa sa aking pinsan pero sa himig ng kanyang tinig ay ayaw niya akong turuan bagkus ang sabi kong marunong daw akong mag bisekleta marunong na din akong mag-motor. Wala akong magagawa kundi subukan, pero sa totoo lang kinakabahan ako. Una pina-andar ko ang motor isinaisip ang kaliwa at kanang manebela kung nasaan ang pinaka-kontrol ng motor at ang preno. Pinihit ng kaunti ang kanang manibela medyo umatungal ang motor pero nanatiling nakahinto. Sunod na sinubukan ay ang tadyakan o clutch para magpalit ng bilis, noong una nahirapan akong kunin ang primera mabigat ang newtral.

Matapos makabisado lakas loob akong patakbuhin ang motor sapagkat ang mga bata ay naka-abang sa akin kung ano ang sunod kong gagawin, para bagang naghihintay sa kung anong mangyayari. Sunod silang lahat sa akin ng pumunta ako sa mismong kalsada. Una papuntang Walog ang tinungo ko tapos deretso sa Kanto pero kaagabay ko ang aking anak na sakay sa besekleta. Nang bumalik ako narinig ko ang boses ng asawa ko na gustong umangkas sa akin, walang pag-aalinlangan na sumakay hindi iniisip na bago pa lang ako at hindi pa sanay. Pinatakbo ko ang motor patungo sa Kanto, nang nasa kanto na pabalik hindi ko na-kontrol kaya kinapos sa pagliko pabalik narinig ko ang sigaw ng asawa ko.

Sabi ko wag mag-alala akong bahala, kaya yun nakabalik kami sa bahay. Sabi ng mga bata marunong na daw ako.... marunong na pero hindi pa sanay na sanay...

Putik ng Pinagmulan

2009-05-02T05:04:00.000-07:00

Noong nakaraan kong kwento naisalarawan ko yung aming naging karanasan sa huling pagbisita namin sa Bancuro, doon nakuwento ko yung maganda at maging ang ilang pangit na karanasan. Meron din akong nasabi na may mga pangyayari doon na hindi ko naibigan kaya natanong ko kung sino ang may pagkukulang. Sa bago kong kwentong ito sisikapin kong maisalarawan ang mga bagay na gusto kong sabihin at ipa-abot sa mga kina-uukulan baka kung sakali mamulat sila sa mga naging pangit na pangyayari doon.

Lagi kong nasasabi sa mga kwento ko at panulat na ang Bancuro ay masasabing isang ulirang lugar hindi lang sa katahimikan kunti pati sa mga taong naninirahan doon. Oo nasabi ko ito sapagkat alam at kilala ko ang bawat nakatira doon, balangkas ko ang kanilang buhay ang simpleng pamumuhay. Subalit maling mali ako sapagkat may pangyayari doon na yumurak sa kalinisan at kagandahang asal ng mga naninirahan doon. Oo nga na hindi masasabi ng isang tao na siya'y malinis mula ulo ang hanggang paa pero masasabi ko naman na hindi gaanong putik ang bumalot sa aking katawan na naging batik ng pangkalahatan.

Natatandaan ko pa ang kasabihan na "kung dudumi ka sa malayo para hindi maamoy". Pero baligtad ang nangyari mismong sa loob ng bakuran dumumi kaya naamoy ng lahat ng kapitbahay. Ano ang aking ibig sabihin? Mga kabataan na hinubog ng mga magulang upang mapag-aral, mabihisan at mabigyan ng magandang kinabukasan. Ang anak daw ay isang biyaya ng Diyos sa atin kaya dapat nating ikagalak at pagyamain, alagaan. Pero kung ang isang anak ay hindi maganda ang nagawa at ginagawa sa pamilya - maituturing pa bang biyaya ito mula sa langit lalo na kung kahihiyan ang dinadala niya.

Sa sunod kung kwento ibabahagi ko sa inyo ang pakikipagsapalaran ng tatlong katauhan na masasabi kong simple ang aking pagkakilala sa kanila pero bakit nangyari sa kanila iyon..

Pagkukulang Nila

2009-04-08T00:24:00.000-07:00

Sa mga nakaraan kong kwento nabanggit ko walang masyadong pagbabago ang Bancuro subalit nitong mga nakaraang mga araw nakita ko ang aking pagkakamali sapagkat marami na ang nabago sa lugar, sa mga taong naninirahan doon. Nasabi ko ito kasi kagagaling lang namin doon upang magbakasyon ng ilang araw. Marami akong nasagap na balita ukol doon na masasabing may magandang balita at meron din namang pangit. Unahin natin ang magandang balita, na noong huli naming bakasyon doon hindi namin naranasan ang mamasyal sa resort and restaurant. Siempre kasama ang boong pamilya, naging masaya kaming lahat sa paliligo sa kabila ng may kataasan ng kaunti ang presyo ng pagpasok doon. Siguro ay sapagkat iyon pa lamang ang resort na makikita at mapupuntahan sa lugar. Dati rati sa dagat kami nagpupunta kung paliligo lang ang pakay pero dito sinubukan namin ang sabi nilang maganda raw ang resort.

Isang bagay ang masasabi ko ay yun din ang obserbasyon ng aking mga kasama, kulang daw ang serbisyo ng mga tauhan at namamahala doon. Sa isang banda maganda naman ang lugar may kakaibang anyo ito kumpara sa ibang resort na aking napuntahan, makikita mo roon ang kakaibang mga muwebles na yari sa kahoy, ang mga cottages na meron ding mga kakaibang desenyo mula sa paglalagay ng ilaw at mga mesa na ginagamit. Ang kanilang swimming pool ay medyo mababaw pero akma para sa mga bata at mga matatanda na natatakot sa malalalim na swimming pool. Pero positibo akong darating ang araw na makikila at magiging palasak ang lugar na isa sa mga magandang puntahan upang magpalipas ng init ng panahon.

Tulad ng sabi ko meron pang isang bagay na hindi maganda akong nasagap doon na hindi ko akalain na magaganap. Kung noong unang mga kwento lahat ay may papuri patungkol sa lugar pero hindi pala ganon ang nangyari sa mga nakaraang mga araw. Ang mga kabataan sa ngayon doon ay masyado ng nasusunod ang kanilang layaw, nawawala na sa kanila ang takot at pagsunod sa kaugalian at kinagisnan moral ng lugar. Nagiging madali silang madala ng makabagong takbo ng buhay. Nagiging mapusok na sila sa pagsuway sa ayaw mangyari ng kani kanilang magulang. Hindi ko naman lahat isinisisi sa mga kabataan lahat yun, naroon din ang pagsasabi ko sa mga magulang ang kanilang pagkukulang at dapat sanay kanilang responsibilidad sa kanilang mga anak.

Sila’y nadadala ng kanilang mga kaabalahan sa maraming bagay nakakalimutan nilang subaybayan ang mapanganib na takbo ng buhay ng kanilang mga anak. Meron naman na mga anak na hindi nakikinig sa payo ng kanilang mga magulang. Ang masakit at nakakalungkot doon ay may mga kabataan doon na lalululong sa masamang bisyo tulad ng sugal at droga. Ang mga kababaihan naman ay nadadala sa kanilang kapusukan nagdudulot sa kanila ng maagang pag-aasawa o di kaya naman ay nagiging dalagang ina. Matatanong mo sino nga ba ang may pagkukulang sa kanila ang mga magulang o ang mga kabataan?

Bakit Sila Nagbabalik?

2009-02-25T00:00:00.000-08:00

Bakit ang tao ay nagbabalik sa isang lugar? Sigurado ko meron silang malaking dahilan kung bakit nila iyon ginawa. Kahit na sinabi na nila na hinding hindi na sila babalik pa doon sa lugar na kanilang pinagmulan. Minsan sa buhay ng tao sabi nga mapaglaro ang tadhana o nasa may katawan na rin kaya sila hindi nagiging matagumpay sa kanilang kinakaharap na landas ng buhay. Maraming pinsan ako na ganon ang nangyari sa kanilang buhay, naroon na itakwil ang lugar ng Bancuro at sasabihing hindi hindi na sila babalik pa sa lugar na iyon na punong puno ng kabiguan at paghihirap.

Sa mga ganitong pasya luminasan sila sa lugar na magbibigay sa kanila ng kinabukasan at buhay. Subalit nanatili pa rin sa kanila ang kanilang pasya na mangibang bayan o lugar upang takbuhan ang itinuturing nila lugar na nagpahirap sa kanila. Merong ilang lumisan sa Bancuro ang nagtagumpay naman sa ibang lugar, nagkapamilya, nagkaroon ng kabuhayan, sila yung mga taong hindi nagbitiw na hindi na sila babalik pa sa Bancuro. Ang sa kanila ang paglisan nila ay upang subukang mapa-unlad lang ang buhay, maiba ang buhay at sa banding huli dalahin nila ang mga iyon sa kanilang sinilangang lugar.

Pero may mga taong nagsalita talaga ng patapos na hindi na sila muling tatapak sa lupang kanilang pinag-mulan. Subalit nagkamali sila, sapagkat makaraan lang ang ilang panahon dinala ulit sila sa lugar na iyon na kanilang kinamumuhian. Doon nila itinuloy ang buhay na laan sa kanila, di pan sila nagtagumpay pero pinagsisihan naman nila ang kanilang nasabi patungkol sa lugar. Masasabi ko wag mong hamakin ang isang lugar lalo na yung lugar na kung saan ka nagmula at isinilang bagkus isaalang alang ang mga bagay na nagawa sa iyo ng lugar.

Sa tingin ng iba mahirap, malungkot manirahan sa ganitong lugar pero may mga taong ganito ang hanap, ayaw yung mga ingay ng sasakyan, liwanag na walang katapusan at gulo ng paligid. Mas nais nila ang lugar na kuliglig, ibon at simoy na amihan ang iyong maririnig at masasamyo sa umaga at hapon ng buhay. Sabi nga – mahirap sa mga taong tamad, batugan ang lugar nag anon.

Mga Sikat...

2009-02-08T00:44:00.000-08:00

Ano nga ba ang sunod na kwento mula pa sa Bancuro? Totoo nga ata ang sinabi minsan sa akin ng pinsan kong nasa Zamboanga noong huli kaming nagka-usap sa internet. Subalit hindi ako naniniwala na wala ng iba pang kwento na mula doon sapagkat ang lugar na yaon ay punong puno ng kwento na kapupulutan ng aral o magiging gabay sa buhay. Eh ano nga yun? Isipin na nga ninyo ang pagsusulat ko palang ito ay malapit ng abutin ng isang taon. Natatandaan ko yun noong nakaraang taon ng simulan ko nga ito sa layuning ilahad ang anumang kwento sa aking pinagmulang lugar.

Sa ating titulo ibabatay ang kwento ko sa inyo ngayon. Mga sikat na ang ibig sabihin na may mga taong naging sikat mula sa lugar na yaon. Meron nga ba? Sa tingin at nalalaman ko maraming mga taong taga roon ang nakilala na rin naman sa labas ng lugar. May mga taong nakilala sa kani kanilang larangan, nakarating na sa ibang bansa, yumaman mula sa ibang lugar na ginamit sa pinagmulang lugar.

Meron din namang mga taong umalis sa lugar subalit nagbalik sila na bigo sa kanilang mga layong mapabuti ang kalagayan. Ito nga ata ang takbo ng buhay sa mundong ito, sabi nga swertehan lang daw ang pag yaman... pero marami ang sabi hindi raw totoo yung swerte lang ang pagyaman sapagkat ito raw ay pinaglalaan ng tiyaga, determinasyon at gulang. Sa mga taong nagsasabi na swerte lang ang pagyaman masasabi nating siguro kompleto na siya sa ganong buhay o di kaya naman naging tamad siya. Hindi naman masasabi na walang utak o kaya naman hindi ginagamit ang utak. Maraming maaaring naging dahilan na siya lamang ang nakaka-alam.

Totoo ang sinasabi ko ganon ang nangyari sa ibang mga taga roon, nagsapalaran sila sa ibang lugar na akala gaganda ang kanilang buhay. Nang umalis sa lugar dala ang pangarap na gaganda ang buhay nila. Subalit sa ilang panahon sila'y bumalik na bigo - ano ang mga dahilan? Tulad ng sabi ko maraming dahilan, maraming sinisisi - kasama ba rito yung sinisi yung sarili dahil naging tamad, naging pabaya, naging hindi maganda ang kapalaran? Tanging ang may katawan lang ang makakapag sabi nito sapagkat sabi nga ng iba tayo raw ang gumagawa ng ating kapalaran. Pero sa iba sabi naman ang buhay daw ay parang gulong minsan nasa ilalalim minsan nasa ibabaw.

Maraming nagtagumpay mula sa Bancuro naroon yung bumalik sila sa lugar upang ipadama sa mga kalugar kung gaano kasarap ang tagumpay. Siguro walang naging isang artista mula doon para maging sikat pero sa kanilang tinamong tagumpay mula sa ibang lugar masasabi na nilang isa itong tagumpay. Meron nakarating nga sa ibang bansa pero bumalik din ng bigo - yan ang buhay lahat halos hanap ang kakarampot na tagumpay.

Subalit sa bawat dumating sa buhay ng tao tagumpay o kabiguan man nananatiling naghihintay ang lugar ng pinagmulan ng bukas para sa lahat....

Bancuro after 5-10 years

2009-01-12T03:21:00.000-08:00

Lahat ng tao kahit saang sulok ng mundo gusto ang pagbabago. Anong pagbabago ba ang gusto lagi ng tao? Pagbabago sa kalalagayan sa buhay, kinalalagyan, kanaroroonan, gusto sa buhay, kapaligiran at maraming pang pagbabago ang hindi na halos mabilang sa daliri ng kamay at paa. Kapag may nabago naman sa buhay ayon sa gusto asahan mong sa ilang panahon panibagong pagbabago ang ipinaghihimutok, ganyan na ata ang tao walang kasiyahan sa buhay. Pero matanong ko kayo - natanong na ba ninyo sa sarili ninyo ang ganito: Ano kaya ang kalalagayan o mangyayari sa akin makalipas ang 5-10 taon?

Sa isang lugar tulad ng Bancuro ano ang makikita o masasabi nating mababago sa kapaligiran, sa mga tao at sa kalalagayan ng lugar. Sasabihin na madali lang yung 5-10 taon hindi mo aakalain na tapos na yun sa ilang panahon. Ang natitiyak ko sa inyo ang Bancuro ay di tulad na ng dati may mga henerasyon na magbabalik na sa kanilang pinagmulan, meron namang hihina ng mga henerasyon at may mga bagong henerasyon na tutubo o lalabas. Dito sa mga bagong henerasyon matatanong - kapakinabangan kaya ito ng lugar o magiging sakit ito ng lugar?

Magpapasalin salin o may darating at may aalis sa lugar subalit ang lugar ay mananatiling nakabukas sa anumang pangyayari sa kapaligiran ito man ay maganda o pangit. Mga kwento ng iba't ibang tao, lugar o pangyayari sa lugar ang magaganap. Mayroon sisikat, may masasaktan, may tatawa at may-iiyak. Ito ay tulad ng araw na hindi mapipigilan sa pagsikat sa umaga at paglubog sa gabi. Makasaysayan na ang lugar bago pa man tayo dumating, may mga kwento ng nangyari na tanging ala-ala na lang ang natitira. Mga taong napamahal na sa kanila ang lugar sapagkat doon sila ipinanganak, namuhay at namatay. Mga taong hungkag sa pananalapi subalit kakikitaan mo ng tiyaga, sipag at pagmamahal sa lugar, mga taong dugo at pawis ang ibinuwis upang manatili lamang sa katahimikan ng lugar.

Maaalala ang malaking pagbabago mula sa ilawang gamit na aandap-andap, mga kalye na baku- bako, mga bahay na gawa sa pawid at kugon, mga bata na makalumang laruan ang gamit, mga tahanang walang awitan, panoorin, nga kalsadang walang sasakyan. Mula doon nadagdagan ng mga telebisyon, karaoke, kamera, radyo, trisikel, jeep, cell phone ang mga bahay ay naging yari sa bato at semento naroon ang ibat ibang colay ng ilawan na pinaandar ng elektrisidad. Makabagong kagamitan ang makikita sa bahay, damit, sapatos at iba pa. Pagbabagong kasama ang mga tao tungo ba ito sa pabuti o pasama?

Pero isa lang ang tiyak ako kahit anong malaki, maraming pagbabago sa paligid, ang Bancuro ay mananatiling isang lugar na tatanggap ng kahit anong pagbabago, ito man ay paganda o pasama. Lugar na masasabing tahimik, sagana at kasiya siya... Kita tayo after 10 years...... yahooooooo.

Mga Ala-ala ng Nakaraan…

2009-01-03T00:00:00.000-08:00

Sa buhay ng tao may mga bagay na laging umuukikil sa ating kaisipan, naroon yung mga bagay na maganda pero mas nakakasakit ng ulo eh yung mga bagay na masama o nakakalungkot at mga problema na siyang kukurta sa ating isipan. Kahit sino nakakaranas niyan, hindi pwedeng sabihin ninuman na wala silang nararanasang mga bagay na maganda o masama sa kanilang buhay. Ano nga ba ang isang malaking kaisipan na laging gugulo sa ating mga isipan kahit na sabihin mo na ikaw ay nasa isang lugar na masasabing tahimik at simple lang na buhay. Di ba “PROBLEMA”

Siempre naman problema ang siyang kaagapay ng isang tao mayaman, mahirap, pangit, maganda o mabuti man, tiyak na merong problema kahit papaano ika nga. Sabi nga kapag ang tao ay walang daw problema delikado daw yun baka nasisiraan na ng isip o di kaya baka hindi siya tao. Totoo yun kahit anong tamis mong ngumiti tiyak ako na meron ka ring problema sa kabila nito..

Alam nyo ba na minsan ang Bancuro ay binalot din ng matinding problema hindi lang yung mga pampamilyang problema kundi pangkalahatang suliranin. Ito yung nagkaroon ng napaka laking krimen na naganap at hindi lang isa kundi ilang beses din ito nangyari sa ibat ibang parte ng lugar. Naging batik ito sa imahe ng Bancuro, pero kailangang harapin ito at malampasan sapagkat ang bawat isa ay sangkot sa problema.

Unang krimen na aking natatandaan ay ang napabalitang patayan sa bandang sityo Butas kung saan dalawang katao ang pinatay ng kapwa kainuman, kapitbahay at kapinsan pa. Ano ang dahilan? Wala lang inuman na hindi nagka-intindihan na nagtapos sa malagim na kamatayan. Ang sabi nagkaroon ng usapang barakuhan, hayun dedo. Dito parang lumalabas na ang buhay ng tao ay parang buhay ng manok na pwedeng kitlin o kunin kahit anong oras. Nawawala yung kataasan at halaga ng buhay ng tao.

Natatandaan ninyo na kwento ko yung nangyari ding krimen sa sityo Pook naman na pinatay sa pamamagitan ng palo ng dos 4 dos na kahoy sa ulo, magkumpare sila, inuman din ang dahilan na hindi nagkaintindihan at bago pa yun matagal na rin nangyari kwento ko rin ang buhay ni Elino na nag-amok na nakapatay ng dalawang katao. Problema din ang nagbunsod sa kanila upang pumatay at magsisi sa bandang huli. Talaga ata na nasa huli lagi ang pagsisisi.

Isa pang krimen ay ang balitang pang-aabuso ng isang medyo matanda na sa isang menor de edad na may kulang ang pag-iisip. Ito medyo para sa akin mabigat na nagawa kasi wala sa katinuan ang inabuso, malaking pagsasamantala ito. Isipin ninyo ang lalaking ito ay may mga anak na babae rin, pero nagawa niya iyon. Nasaan ang kaniyang konsenya ika nga. At ito ang masakit noon – ang mga magulang ng bata ay kamag-anak ng asawa ng lalaki, ibig sabihin merong dugong nag-uugnay sa kanila.

Iyan yung ilang mga pangyayaring problema na ang naging ugat ng kasalanan at krimen. Subalit meron din namang mga magagandang pangyayari naganap, nagaganap at magaganap doon, naniniwala ako. Darating ang panahon sa laki na ng pinagbago ng lugar. Pero masakit alalahanin ang mga bagay na ganon tanging mga ala-ala na lang ang natitira sa ating kaisipan. Minsan naroon lagi yung katanungan sa kaisipan na bakit nila ito nagagawa.

Ang Pagtatapos ng Taon...

2008-12-31T00:39:00.000-08:00

Halos buong mundo ay inaalala o pinaghahandaan ang paglipas ng kasalukuyang taon at pagsalubong sa bagong taon. Kaya naman ang bati ko pa sa lahat ng aking mambabasa, napadaan, sumilip, nagmura at anumang ginawa ay:

MALIGAYA AT MAPAGPALANG BAGONG TAON SA INYONG LAHAT!!!

Sa mga taga-Bancuro paalala lang hinay hinay ang inom at pagsindi ng paputok baka pati kamay pumutok mahirap magpagamot - nakakahiya pa.....

Magkita- kita ulit tayo sa isang taon, sa sunod na buwan pala sa panibagong yugto ng aking mga kwento.

Sumainyo po ang pagpapala ng Diyos.

Pwera Balis, Pwera Gahoy

2008-12-14T00:00:00.000-08:00

Lumayo kayo sa akin, ayaw kitang makita – yan ang ilang pananalita na maririnig mo kapag galit ka sa isang tao o umiiwas sa kanila o sinasabihan mo sila sapagkat meron kang sakit na nakakahawa. O ito yung ilang linya sa TV o pelikula na ating makikita at maririnig na pag-uusap ng dalawang tao. Bakit ba tayo napunta roon sa usapang ganon? Ano ba ang kaugnayan nito sa bago kong kwento sa inyo?

Sa buhay ng tao marami tayong minsan hindi natin kayang ipaliwanag ng ayon sa ating kaisipan, subalit nakikita natin na minsan nangyayari ito sa paligid lang natin o naranasan natin ito sa ating buhay. Kung paniniwala ang pag-uusapan tayong mga Pilipino ay hindi pahuhuli ito man ay patungkol sa diyos, usapin, kwento o pangyayari sa ating buhay. Marami ang nakasandal sa ganitong paniniwala na basta sinabi ng taong yun naniniwala agad sila, lalo na sa mga probinsya at baryo. Lalo na kung kagalingan ang pag-uusapan. Eh ano ba ang tinutumbok mo at marami ka pang paliguy ligoy diyan, tapatin mo na kami sabi nga ng isang maangas na kausap.

Tulad ng nasabi ko sa itaas sa mga probinsya nakakalalamang ang ganitong paniniwala lalo na sa mga liblib na lugar. Naroon na mas pinaniniwalaan nila una na yung mga albularyo, matatanda o ang kapitan doon. Anuman ang kanilang katanungan, sakit o problema sa mga taong yun sila sumasangguni, sapagkat sabi nila sila yung nakaka-alam, nakakapagbigay ng lunas sa kanilang problema. Ganon ang nangyayari at nangyari sa Mindoro, maraming mga paniniwala na nakabatay lang sa kanilang karanasan. May mga lugar na mas kilala ang mga taong ito at sila’y iginagalang pa.

Pero hindi yan ang ating tatalakayin, siguro sa mga susunod na kwento natin tumbukin natin yan, ngayon kwento ko sa inyo yung kakaibang pangyayari sa Bancuro. Masasabing kakaiba sapagkat halos lahat doon ay naniniwala sa gayong kalakaran. Ano ito? Ito yung tinatawag na “balis” at “gahoy”. May ilang parte sa Mindoro ang naniniwala rin sa ganito meron naman hindi, pero ang tanong – ano ba ang ibig sabihin nito sa mga tao sa Bancuro.

Ang tinatawag na "balis" ay isang matandang paniniwala doon na ito ay nagaganap pa hanggang sa ngayon doon at pinaniniwalaan. Paano ito nangyayari? Ayon sa aking pagkaka-alam ito ay tumatalab na parang isang sakit. Sa aking mga nakita doon minsan ang isang bata, binata, dalaga o matanda ay maaaring talaban ng balis sa pamamagitan ng isang tao na meron nito. Sabi nila ang taong may balis daw ay malakas ang pwersa ng dugo lalo na kapag ito ay pagod, na kapag nakita ka o mo ang taong ito mababalis ka nito. Ano ang mangyayari sa taong nabalis at ano ang mga sintomas? Ang taong nabalis karaniwang sumasakit ang tiyan, nagsusuka, namumutla at pinagpapawisan ng malamig.

Ang tinatawag na gahoy ay hindi nalalayo sa balis pareho sila ng sintomas, hindi ko lang alam kung ito nga ay pareho lang, nagkaiba lang sa tawag. Paano naman ito nagagamot? Ang taong nabalis o nagahoy ay kailangang isipin o maalala ang mga taong nakita, nakasalubong o naka-usap ng araw na iyon. Kapag naalala na maghahanda ang pwedeng pumunta sa tao upang humingi ng buga o lawayan ang nabalis sa tiyan o sa ulo kung malapit lang. Ano itong buga? Ang buga minsan ito ay nginuyang bigas, nganga at ikmo. Kapag sa unang pag-buga o paglaway ay hindi gumaling ang nabalis pupuntahan ang sunod na tao at doon kukuha ng buga. Kapag hindi pa gumaling hahanapin ang lahat ng taong nakita sa araw na yun.

Paano ito gumagaling? Kapag ang taong nabalis o nagahoy ay gumaling sa buga makikita mo sa mukha ng nabalis ang pagbabalik ng dating sigla, wala na yung pamumutla, pagsusuka at pagsakit ng tiyan. Minsan makikita mo sila parang nagdahilan lang o nag-arte lang. Subalit ang nakaka-awa minsan yung mga batang paslit pa lang ang madadali ng balis at gahoy talaga namang palahaw ng pag-iyak ang bata.

Meron bang kontra para hindi ka mabalis at magahoy? Meron, kung sa paniniwala ng mga matatanda sa mga nuno, na sinasabi nila na tabi-tabi po nuno, makikiraan po. Sa balis at gahoy naman ay ganito – pwera balis, pwera gahoy. Pero kailangang maagap kung alam mo na ang taong nakita, naka-usap ay may balis o gahoy. Sa mga bata namang paslit yung may dala ng bata ang siyang magsasabi ng ganon – kung malapit sila sa tao kailangan palaway ito sa tiyan o sa noo.

Meron din ganito sa ibang lugar o sa Maynila iba lang siguro ang tawag. Sa Maynila ito ata yung tinatawag na usog, ewan ko lang sa ibang lugar. Kayo tandaan ninyo kapag napunta kayo sa Mindoro, lalo na sa Bancuro handa kayo sa maaaring mangyari sa inyo, kaya dapat alam ninyo ito – he he he he….

Kuprasan, Ano ito?

2008-11-25T00:00:00.000-08:00

Sa lahat siguro ng uri ng punong kahoy ang niyog ang may pinaka maraming gamit sa tao. Bakit ko nasabi ito? Pansinin mo sa mga ginagamit mo sa katawan mo, masasabi ko na 2 sa 3 ginagamit mo ay merong sangkap na galing sa niyog. Halimbawa, sabon sigurado ako na may sangkap yan na galing sa niyog, pabango at iba pa. Ang Pilipinas ang isa sa may pinaka maraming tanim na puno ng niyog sapagkat karamihan sa mga lalawigan ay niyog ang ikinabubuhay.

Mula sa dahon ng niyog marami ang nagagawa dito, sa makabagong teknolohiya nagagawa na itong damit. Sa tingting ng dahon ng niyog walang kaduda duda na ito ay ginagamit sa bahay. Palapa ng niyog nagagamit ito sa mga handdy-craft at ang pinakahuli ay pang-gatong sa kalan ganon din ang takiyay at uyo. Nakakakuha din ng tuba, suka, uling sa bunga ng niyog. Kapag matanda na ang isang puno ng niyog ito ay nagagamit na sangkap sa bahay, sapagkat napaka-inam ang coco lumber sa isang bahay, naroon yung katatagan at tibay na dulot nito.

Ano nga ba ang tinatawag na “kuprasan”? Sa Bancuro ang kuprasan ay ang lugar na kung saan niluluto ang bunga ng niyog hanggang ito ay maging kopra na maaari ng ipagbili. Doon sa Bancuro ang malalapad na taniman ng niyog na kung tawagin ay niyugan, karaniwang meron itong kuprasan sa gilid o sa mismong gitna ng niyugan. Ito ay yari sa dahon ng niyog ang pinaka-bubong at tabla na mula rin sa puno ng niyog. Karaniwang ang isang kuprasan ay may dalawang malalaking hukay na parihaba na merong pinaka pagitang malaking parte ng lupa sa gitna.

Ang pinaka batangan nito ay puno ng niyog mismo na nilagyan ng mga tabi tabing sariwang palapa ng niyog na inalis ang dahon. Ito ang nagsisilbing parilya sa pagluluto ng kopra. Ang kuprasan ay may apat na halige sa apat na sulok nito para sa bubungan, tapos may sulambe ito kung tawagin para naman sa magbabantay at mag gagatong nito para hindi maulanan o mainitan man.

Bago gamitin ang kuprasan, kailangan siempre na kunin muna ang mga bunga ng niyog mula sa puno. Dito kailangan ang mangangawit kung tawagin sa Bancuro. Sila yung sumusungkit ng niyog sa puno, tapos kasama niya yung taga-ipon ng niyog. Kasunod nito yung tagahakot ng niyog para dalhin sa kuprasan, gamit nito ang kariton na hila ng kalabaw o baka. Mahirap bago maging kopra ang niyog. Noon naranasan ko ang taga-ipon, kailangang makikita mo kung saan babagsak ang mga nasungkit na niyog. Mahirap ipunin kasi hindi naman malinis minsan ang niyugan maraming mga malalagong damo kaya gagalugarin mo ang kadamuhan. Tapos kailangan nasa magandang lugar mo ilalagay ang mga inipon na niyog para naman sa hahakot na kariton.

Matapos ipunin, kami rin ang hahakot noon papunta sa kuprasan. Ang kariton ay kumakarga ng hanggang 500 piraso ng niyog. Isa-isa mong ihahagis ang niyog papasok sa kariton. Kapag nadala ang niyog sa kuprasan, meron namang kukuning taga talop, noon ang taga talop o taga-balunas ay isang bulag siya, pero napakabilis niyang magbalunas ng niyog, hindi sagabal sa kanya ang pagiging bulag niya. Matapos mabalunasan, ito ay sisimulang biyakin. Dito maraming bata ang naghihintay sapagkat habol nila ang tubo o usbong na makukuha sa loob ng niyog na biniyak (talaga namang masarap iyon, lalo na yung maliit pa lang na usbong), meron din namang sabaw ng niyog ang habol.

Matapos biyakin ang mga niyog ito ay handa na para isalansan sa ibabaw ng parilyang palapa sa kuprasan. Ang pagsasalansan ay may paraan din para maging maganda ang luto nito. Kapag nasalansan na ng mabuti at maganda, sisimulan ng sindihan ang gatong nito sa ilalim ng kuprasan, gamit ang mga naipong bunot ng niyog. Kapag nagsisimula ng umapoy ng ilalim unti-unti ng tatakpan ang kabuuan ng tagiliran at ibabaw ng kuprasan upang ang init nito ay madaling makaluto sa niyog na nakasalansan. Kailangang naka bantay din sapagkat minsan nasusunog ang niyog kapag subra ang lakas ng apoy sa ilalim.

Matapos na maluto hihintaying lumamig ito at kapag malamig na sisimulan ng ihiwalay ang kopra sa bao ng niyog gamit ang panglukyad. Kasunod nito ay ang paghahati ng mga laman ng niyog, dito pipiliin yung hindi gaanong naluto para isalang ulit o ibilad na lang sa init ng araw. Matapos nito at handa na para i-sako ang kopra at timbangin upang dalhin na sa bentahan. Ang mga bao ng niyog na natira o naipon ay sisindihan ito ng sama sama sa tabi ng kuprasan na ginawang balon, kapag naubos na, tatakpan ito ng saha ng saging at lupa upang hindi sumingaw – matapos ang isang linggo hahanguin na ito sa balon na kung tawagin ay ulingan – tararannn... meron ng napaka gandang uling para sa pag luluto. Ito rin ay nabibili per balde o sako.

Matapos ang lahat ng ito makikita mo na malinis na malinis ang kuprasan, ito ay magagamit ulit makalipas ang 5-6 na buwan……

Dulot Nito

2008-11-18T00:00:00.001-08:00

Kung mamasdan at lilibutin mo ang Bancuro, masasabi mong napaka tahimik na baryo, ang mga tao ay namumuhay ng simple lamang. Paggising sa umaga kanya kanyang gayak papunta sa kani-kanilang gawain tulad ng pagbubukid, pag-aalaga ng hayop, pangingisda. Sa mga kababaihan naman sila’y abala sa mga gawaing bahay tulad ng paglalaba, pagluluto. Ganon din ang mga bata abala sa pag-hahanda sa pagpasok sa eskwelahan. Sa hapon naman banaag mo ang mabilis na pagkagat ng dilim sapagkat ang lahat ay nasa kani-kanilang bahay na pagkatapos ng hapunan maghahanda ng pamamahinga sapagkat pagod sa maghapong gawain. Yan na ang mga gawaing karaniwang makikita mo doon – kaya masasabing simpleng mapupuhay doon.

Kumpara sa mga bayan at lungsod tulad ng Maynila na tinatawag na lugar na hindi uso ang tulugan sapagkat makikita mo sa paligid ang galaw ng tao na parang hindi sila napapagod. Ang mga ilaw na nagbibigay liwanag sa boong kapaligiran ay animo'y walang katapusang liwanag. Ang ingay ng mga sasakyan ay isang dagdag kaguluhan sa iyong kaisipan. Malayong malayo sa kalalagayan ng Bancuro sapagkat sa pagsapit ng gabi iilan na lang ang makikita mong gumagalaw sa paligid. Huni ng mga kuliglig, kulisap at ibong pang-gabi ang iyong maririnig na minsan ay parang awitin na nagpapasarap ng iyong pagtulog.

Nagkaroon ng kaunting pagbabago sa Bancuro sabi nga ng marating ng kaunting ampiyas ng kabihasnan, ito yung magkaroon ng elektrisidad sa bawat bahay. Magkaroon ng mga gamit na pangtawag tulad ng cellphone. Noong una elektrisidad lang ang panakinabangan ng mga taga-roon. Kanya kanya ng bili ng mga telebisyon, ng repregerator mga malalaking mga component ayon sa kani-kanilang kakayahan. Nagliwanag ang mga bahay na dati mga lampara lamang ang siyang nagbibigay ng liwanag. Makikita mo sa bawat bahay na maaga pa lang sa hapon ay naka-upo na sa harap ng telebisyon at abala sa panonood ng mga sinusubaybayang programa. Ang iba naman ay maririnig mo ang lakas ng kanilang mga tugtugan na dati ay nagkakasya na lamang sa radyo na gamit ang bateri.

Ang mga bata naman ay nagkaroon na ng pagbabago na dati rati sila’y maagang matulog ngayon sila’y nasa labas na kung anu-ano ang ginagawa. Nalagyan na rin ang mga kalsada ng mga ilaw upang maging maliwanag sa mga naglalakad. Masasabing malaking pagbabago ang naganap doon, magandang pagmasdan ang pagbabagong ito. Pero naroon ang tanong nakakabuti ba ito o nakasira sa dating galaw ng mga tao doon. Naka-apekto ito sa mga ginagawa ng lahat sa araw araw mula umaga, sa tanghali at sa gabi.

Isa pang pagbabago sa Bancuro ng ang isang pamilya doon ay magpatayo ng isang resort doon mismo sa nasasakupan ng Bancuro. Wala namang masama dito sa magandang pagbabagong ito sa lugar, subalit naroon ang tanong makakatulong ba ito o makakasira sa dating katahimikan at kasimplehan ng pamumuhay doon. Maraming magsasabi na maganda ito sapagkat nabibigyan ng trabaho ang karamihan doon, lalo na yung mga bagong kabataan na hindi pinalad na makakuha ng trabaho sa mga lunsod.

Maganda rin itong pagpapakilala ng kagandahan ng isang lugar sapagkat mababalita sa ibat ibang dako na meron isang resort doon na kakaiba at maganda. Ano nga ba ang kaka-iba sa Benilda Resort? Ayon sa mga nakaranas na pumasok sa resort maganda nga raw ang tanawin, ambiyans sa loob, sabi nga malilimutan daw ang problema kapag naranasan mong pumasyal doon. Meron daw silang ibat ibang pakulo sa loob tulad ng pag sakay sa kalesa, mangabayo, maligo at ibat iba pa.

Meron din daw silang bahay na nakalutang sa ibabaw ng tubig. Mararanasan mo rin na makita ang iba’t ibang uri ng paru paru sapagkat meron silang lugar ng sangtuwaryo ng mga ito. Patuloy din silang tumatanggap ng lahat ng uri ng mga pagtitipon, kasayahan, pagdiriwang at pampamilyang kasiyahan sa loob. Marami ang nagsasabi na abot kaya ang halaga ng bayad dito na tiyak na sulit sa ilalagi mo sa loob ng resort. Ito nga pala ay nalilibot ng mataas na pader na akalain mong parang isang kaharian ang loob nito. Ilan sa mga larawan ay kuha doon.

Sana sa sunod kung bakasyon sa Bancuro ay maranasan ko rin ang sinasabi nila tungkol sa malaking pagbabago ng Bancuro. Sana ang mga ganitong pagbabago ay makatulong sa mga nanatiling naninirahan doon. Sana patuloy ring makilala ang Bancuro sa pamamagitan ng Benilda Resort. Sana hindi mawala ang katahimikan at kasimplehan ng pamumuhay doon…. SANA……

Ulam Bato…

2008-11-10T00:00:00.000-08:00

Naalala ko yung kwento ng kaibigan ko noong siya ay umuwi para mag-bakasyon sa Pilipinas. Ang kaibigan kong ito ay medyo mataba at mataas ang dugo kaya ingat na ingat siya sa kaniyang kinakain iniiwasang tumaas ang dugo. Isa sa nahihirapan kung ano ang ipa-uulam sa kanya ay ang kanyang asawa, sabi niya. At sabi pa niya na napakahirap pala yung pigilan ang sarili ng hindi kumain ng masasarap na pag-kain lalo na ang karneng baboy na wala nito sa Saudi. Sa kabila noon naroon pa rin ang pag-aalaga ng asawa sa mga pagkain kaniyang inihahanda para sa kaibigan ko. Noong unang araw siempre pinatikim na siya ng karneng baboy kasi wala namang masama roon kung minsan lang. Sa ikatlong araw gulay, tapos isda at mga lamang dagat. Lumipas ang isang lingo naghanda ang asawa ng gulay na upo o tabayag sa Bancuro.

Nasarapan ang kaibigan ko sa ulam na upo. Ikalawang araw nilagagang upo at sa ikatlong araw nakita ng kaibigan ko sa mesa na upo na naman ang ulam – bigla siyang sumigaw ang sabi “upo na naman” tumaas ang kaniyang dugo at siya ay na high blood. Kaya ang upo pala ay nakaka-high blood kung ito lagi ang ulam…. He he he.

Sa Bancuro ay may isang paboritong ulam ng mga taga roon, ganon kaya na paborito o nagtitipid lang dahil sa mahal ang isda at karne. Ito ay tinatawag na “agihis, paros o kaya ay lukan o tahong, suso”. Hindi ko alam ang tawag sa Manila o ibang lugar sa agihis – ito ay isang maliit na maitim na kabibing pinagtaob na may maliit na laman sa loob. Nilaga na may luya ang karaniwang luto ditto, minsan ginisa sa kamatis. Madali lang maluto ito sabi nga isang kulo at bumuka yung kabibi luto na ang agihis. Masarap siya na ulam sa mainit na kanin. Nabibili ito sa pamamagitan ng takal na ginagamit ay tabo. Mura lang siya sa 2 pesos isang tabo noong mga panahon na naroon pa ako sa Bancuro. Ito’y nakukuha sa ilog tabang, na naka-ugnay sa Ilog na Patay ng Bancuro.

Ang paros naman ay maliit din at kung hindi ako nagkakamali tulya ito sa Maynila at ibang lugar. Ang kulay ng paros ay manibalang na dilaw na medyo palapad ng kaunti na mistulang tahong. Kapareho ng agihis ang paros kung lutuin at sa presyo ay hindi nagkakalayo. Ang agihis at paros ay parehong sinisisid kung kunin sa ilalim ng ilog na mabato, subalit hindi sila magkasama ng lugar na pinagkukunan.

Ang lukan naman ay malaki ang kabibi nito medyo maitim ang kulay at kulay puti naman ang laman. Nakukuha naman ito sa lalao na naka-ugnay sa tubig dagat. Iba naman ito kung hulihin sapagkat ito ay nakabaon sa mababaw na lupa o banlik ng lalao. Gumagamit naman sila ng karit o matulis na bagay upang hanapin ang lukan, kapag nadaanan ito bigla itong nagsasabog ng tubig sabi sa Bancuro ihi ng lukan. Masarap itong kilawin, ginisa at halo sa miswa. Maganda rin ito sa katawan ng tao. Ipinagbibili naman ito ayon sa bilang at laki ng lukan.

Ang isa pang uri ay ang suso na nakukuha din sa lalao, maliliit siya na kulay itim pero matulis ang pinaka puwet niya. Ibinebenta ito ng takal sa tabo. Bago ito ilaga sa luya kailangang putulin ang dulong bahagi ng puwet nito upang madaling kunin ang laman nito sa luob na kulay berde. Masarap siya at malalaman mong suso ang ulam ng kapitbahay sa tunong pa lang ng kanilang pagkain… Sapagkat makukuha mo ang laman nito sa loob sa pamamagitan ng supsop o kaya ay may manungkit kang aspili. Madali rin itong lutuin sapagkat kapag lumampas ang luto dumidikit ang laman nito sa loob na magiging mahirap kunin.

Iyan ang mga ulam sa Bancuro na minsan sa loob ng boong isang lingo yan ang salit salitang ulam. Minsan maririnig mo sa mga kapitbahay kapag nagtanong ka ng ano ang ulam ninyo – tiyak na ang isasagot sa iyo ay bato ang ulam na ang ibig sabihin ay – lukan, agihis, paros, suso, kuhol kaya. Subalit kung tutuusin masarap ang ganitong ulam, maganda pa sa katawan. Ngunit kung lagi naman ito ang ulam mo sa araw araw na ginawa ng Diyos tiyak na tataas ang dugo mo. He he he

Bato bato sa langit tamain ay bukol….

Meron Kayo Nito?

2008-11-03T00:00:00.000-08:00

Ang Pilipinas ay may ibat ibang probinsya, bayan, baryo na may kanya kanyang salita na kanilang ginagamit ayon sa kanilang kinalakihan, kaugalian at pang-unawa. Maraming salita ang ginagamit tulad ng Ilokano, Chabakano, Ilongo, Bisaya, Kapampangan, Bicolano, Tagalog at iba pa. Pero ang ibig kung sabihin yung kakaiba sa lahat, halimbawa sa Tagalog, tagalog siya pero naiiba ang pagbigkas, baybay pero ang kahulugan ay maaaring kapareho. Meron niyan sa Bancuro, hindi naman masasabi na ito ay mali o hindi ko alam kong saan nagmula o sino ang nagpa-uso. Hindi ko naman masasabi rin na ito’y sariling salita ng mga taga Bancuro sapagkat minsan naririnig ko rin sa ibang lugar sa Mindoro.

Noong una ginagamit ko rin ang karamihan nito sapagkat hindi ko naman alam na may iba pa palang kahulugan iyon. Merong salita sa Bancuro na minsan sa pandinig mo ay kakatwa pero may kahulugan pala yun. Siguro ganon talaga lang yun sapagkat may kanya kanyang salita na kanilang nakagisnang gamitin. Meron din naman na kung bigkasin ay may tuno ayon sa lugar na pinaggamitan ng salita. Alam ko na ang mga katutubo ng Mindoro na Mangyan ay may sariling alpabeto at pananalita, pero ang ibig ko lang ipahayag dito yung mga salita na kapag dinala o ginamit mo sa ibang lugar tulad ng Maynila napapalingon ang makakarinig.

Hayaan ninyo na bigyan ko kayo ng ilang mga salita, katawagan o pangalan man na ginagamit sa Bancuro at ang mga kahulugan nito ayon sa aking pang-unawa at kaalaman. Ang alam ko nananatiling ginagamit parin ang mga salitang ito doon sa Bancuro at naniniwala ako na magpapatuloy itong gagamitin doon sapagkat parte na ito ng kultura at kaugalian ng mga taga-Bancuro. Ilan lamang ito subalit ang alam ko maraming salita doon na hindi pa kasama dito. Ganito ang mga sumusunod na salita sa kaliwa ang mga salitang ating pinag-uusapan at ang sa bandang kanan na katapat ang siyang kahulugan, maliwanag ba?

BELOT - TUTA (maliit na aso)
BUNSURAN - HARAPAN NG PINTUAN
DUBDUBAN - LUGAR kung saan sinusunog ang mga basura
USBAW - MALUKO
KALAMUNDING - KALAMANSI
KWADERNO - SULATANG PAPEL
MAM-IN - Dahon gamit sa pagnganga (maaari ding puno)
YABAT - Matinik na dulo ng kawayan
PININDOT - BILO-BILO
BUBOY - Puno ng Bulak
SOLO - Uri ng sanging o Lakatan
BANGALAN - Saging na Mabango
SAKSIK - Saging na maliliit at siksik na siksik
LIYO - HILO
SARAMPIYON - TIGDAS

Sabi ng iba mahirap daw minsan unawain ang mga salita ng mga taga-Bancuro, pero hindi nila alam na tagalong din ito kaya lang meron lang mga salitang na-iiba sa pandinig ng iba. Nasabi kong iba sapagkat hindi ito itinuturo sa paaralan yun ngang ibang mga guro hindi nila alam ang ibig sabihin noon. Hindi naman masasabi na ito’y salitang kanto sapagkat marami ng taon ang lumipas, nagpasalin salin na sa ibat ibang bibig ang mga salitang ito na wala namang nagiging suliranin. Sabi nga nila dito sila nasanay at natuto na rin, kahit na minsan sinasabihan pa silang “promdi” pero wala sa mga taga-Bancuro yun sapagkat kasama na sa kaugalian nila yun.

Naranasan ko rin yun ng magsimula na akong mag-aral ng kolehiyo sa Maynila. Doon sa mga nakakarinig kung paano ako magsalita napapalingon sila, minsan nagtatanong saan daw galing na bundok yun. Pero sa akin marami na rin ang nabago mula noong nag-aral sa Maynila may mga salita na madalang ko na ring nagagamit at yung punto ko nawawala na rin. Subalit para sa akin hindi ko makakalimutan yung itinuro ng Bancuro sa akin ang ibat ibang kakaibang salita……

Pabasa (Sulbutan)

2008-10-29T00:00:00.000-07:00

Sa Bancuro kapag sasapit ang buwan ng Marso at April noon kung saan tatapat ang Mahal na Araw may isang kaugalian na namana na ng mga taga-roon ang pabasa. Ano ba itong pabasa o sulbutan? Ang pabasa ay ang pagbasa ng buong pasyon mula sa simula hanggang katapusan ng aklat na ito. Kung tutuusin ito ay binabasa ng may himig na paawit at ang bawat lugar o probinsya ay may kanya kanyang himig o tuno kung paano ito basahin ng paawit. Ang kaugaliang ito ay namana sa mga Kastila na kung saan sila rin ang nagdala ng relihiyong Katoliko. Masasabing kaakibat na ng Katolisismo ang pagbasa ng pasyon.

Ang pasyon ay ang buhay ng ating Panginoong Hesu Kristo mula ng siya ay bata pa hanggang sa pagkabuhay na muli mula sa mga patay kasama ang kanyang pagbabata ng hirap sa krus ng kalbaryo. Balikan natin ang pabasa sa Bancuro sapagkat hindi basta-basta ang mag-pabasa ng pasyon doon. Kinakailangang handa sapagkat kailangan dito ang pera, oras at iba pa. Sa mga taga-roon ang pabasa ay ginagawang panata na nila taon taon o pangako ika nga ng isang pamilya o pasasalamat sa isang bagay na nangyari sa kanilang buhay. Sa ibang probinsya o lugar nagkakaroon sila ng pabasa pero ginaganap nila ito sa kapilya o simbahan lamang, subalit sa Bancuro ito’y ginaganap sa bahay mismo ng pamilyang nagpa-unlak sa pasulbot.

Ang pabasa ay sinisimulan, karaniwan na sa bandang hapon sa araw na itinakdang magpabasa ng isang pamilya. Ito’y matatapos sa kinabukas ng bago mananghalian depende sa bilis ng mga mambabasa. Ito’y walang tigil na pagbasa ng paawit na kung pakikinggan mo ay maganda lalo na kung sagutan ang lalake at babae sa pagbasa. Sa Bancuro karaniwang mga matatanda ang nagsasagawa ng ganitong pagbabasa, iba nga sa kanila ay kabisado na ang pasyon. Hindi naman kailangan maganda ang boses mo sa pagbasa ng paawit ng pasyon ang mahalaga nasa puso mo at naaayon sa tuno na isinasagawa ng karamihan.

Aasahan mo na maraming handa ang may pabasa sapagkat tulad ng sabi ko ito ay pinapaghandaan malayo pa ang pabasa. Nariyan ang kape, salabat (luyang nilaga), minsan may juice, alak at siempre may tinapay din. Ang mga mambabasa ay doon na maghahapunan, almusal at tanghalian kung kaya karaniwang nagkakatay ng baboy, kambing, manok ang may pabasa. Meron din naman na naghahanda ng isda tulad ng dalag, hito, gurami, biya, buwan buwan, hipon, also, tilapia at ibang isda. Hindi lang naman mga mambabasa ang pwede sa pagkain, ito ay bukas para sa lahat, kaya nga dumarami ang mga naroon ay dahil sa pagkain, at minsan pagkakain nawawala na ulit sila lalo na kung magmamadaling araw na.

Naalala ko pa nga ang ilang linya sa pasyon – “ano pa nga at iisa ang loob nilang dalawa, mahusay ang kanilang pagsasama”. Yan yung linya sa pasyon na hanggang ngayon ay naaalala ko pa. Marunong din naman akong bumasa ng pasyon sapagkat nakakasama minsan ako sa Inay sa pagbasa ng pasyon. Ang Inay talaga ang batikan sa pagbasa ng pasyon sapagkat idinarayo pa nga sila ng iba ko pang mga tiyahin. Aasahan noon sa Bancuro na kapag sumapit na ang semana santa medyo gasgas na ang boses ng Inay sapagkat lagi nga siyang nakukumbida sa pabasa. Sabi ng lola ko sila daw ay nagpapabasa rin noon ng pasyon. Natatandaan ko rin na kapag nagbabasa ako ng pasyon kapag sinimulan ko ang isang talata kabisado na ng lola ang mga kasunod na talata hanggang matapos ang bakanata. Ganyan ang mga matatanda noon sa Bancuro kabisado nila ang pasyon.

Subalit minsan kung iisipin mo at aalalahanin mo ang mga nakalipas tungkol sa pagbasa ng pasyon tanging mga ala-ala na lang ang natitira sapagkat iilan o masasabing nawawala na ang ganitong kaugalian. Siguro unti unti ng nauubos ang mga matatanda na naroon yung kanilang pagpupursige na ipagpatuloy ang ganitong kaugalian. Sa ngayon makabagong panahon, ang pagbasa ng pasyon ay sa mga simbahan na lamang mo maririnig, meron man sa radyo na lamang. Masasabi rin natin na nawawala ang mga ganitong kaugalian sa dahilang mahirap ang buhay, unti unting napapalitan ang ilang ugaling pang simbahan sa mga naglalabasang mga ibat ibang simbahan.

Malaki rin ang nai-ambag ng pagbasa ng pasyon sa kultura ng ating bayan, hindi lamang sa mga probinsya ganon din sa mga bayan. Sa Bancuro ang alam ko madalang na madalang na lang ang nag papasulbot o nagpapabasa sa kanilang bahay. Aasahan sa mga susunod na panahon na tuluyan ng mawawala ang ganitong kaugalian o tanging Diyos na lamang ang nakaka-alam kung mananatili o mawawala na talaga ito.

Ang Sarap Mo… Ikaw ang # 1

2008-10-21T00:00:00.000-07:00

Maliit at matinik pero punong puno ng sarap, yan ang maikli kong paglalarawan sa isdang “langaray”. Langaray ang tawag sa munting isdang ito. Hindi ko alam ang tawag sa isdang ito sa ibang lugar pero sa Bancuro ito ay kung tawagin ay langaray sa wikang English ay hindi ko rin alam ang pangalan ng isdang ito. Maliliit siya na medyo malaki ang mata, makaliskis at makintab kapag nasa tubig. Hindi siya lumalaki tulad ng ibang isda, sa tabang siya namamalagi hanggang siya’y mangitlog. At alam ba ninyo na ang itlog ng larangay ay napaka-sarap at ang atay niya napakalaki rin at masarap.

Ano ang mga katangian ng isdang ito? Ang langaray ay hindi mo mahuhuli sa bingwit na may pain, kundi kung tawagin ay pasabit lalagyan ng maraming sima o kawil ang tamsi na palawit sa bingwit para pasabitin ang mga langaray. Lumalangoy ang mga langaray ng barkadahan o grupo o maramihan kaya pwedeng mahuli sa pamamagitan ng dala o pante. Subalit ang mga taga Bancuro ay may kakaibang gawi sa paghuli ng langaray, ito’y tinatawag na “sara”. Ano itong sara? Ito’y isang pamamaraan ng mga taga-Bancuro upang mahuli ang langaray. Naglalagay sila ng mga dahon ng niyog, irok, buli sa medyo malakas ang agos ng ilog. Doon sa loob ng sara ay nilalagyan nila ng lusa o plato na maputi para malapitan ng mga langaray. Kapag naroon na sila hahagisan na ng dala, huli ang mga langaray.

Ang langaray ay kakaiba sa ibang isda sapagkat ito’y ipinagbibili o inilalako hindi sa pamamagitan ng kilohan kundi dadaanin sa bilang, ibig sabihin ang presyo ay ayun sa dami ng bilang, sa laki at kung itlugin ang langaray. Mas mataas ang presyo kapag itlugin at malalaki. Karaniwang 100 piraso ang presyuhan ng langaray. Ang langaray ay lumalabas sa panahon ng magsisimula ang tag-ulan o tag bagyo. Noong araw ang langaray ay sumasabay kung lumabas sa panahon ng tag-banak, also at buwan buwan. Subalit may kakaibang lasa at sarap ang langaray na hahanap hanapin mo. Halos lahat ng mga taga-Bancuro na napupunta sa Manila ay hinahanap ang langaray sa oras na sila'y mag bakasyon sa Bancuro.

Anong mga luto ang pwede sa langaray? Ang mga nanay o kahit sinuman batid nila ang masarap na luto sa langaray lalo na kung ito’y bagong huli pa lang. Pwede itong sinigang sa kamatis na talaga namang napakasarap. Pwede itong sinigang sa kalamansi. Pwede itong sinaing sa suka o asin lang. Pwede itong tinatawag na pinais sa dahon ng saging. Pwede itong inihaw tapos pigaan ng kalamansi. Pwede itong dinaing o tinuyo tapos ay prituhin ng malutong.

Medyo mahirap nga lang kainin ang langaray sapagkat tulad ng sabi ko matinik siya mula ulo hanggang buntot. Para sa akin sinigang sa kamatis ang pinaka masarap na luto sa langaray. Alam nyo ban a kapag langaray ang ulam ko asahan mo na nakahilera sa tabi ng plato ko ang mga itlog at atay nito. Ito’y aking kakanin pag malapit o patapos na kumain ika nga pang pinale. Kaya lang dahan dahan ang kain sapagkat matinik pa ito kaysa sa buntot ng bangus.

Noong araw naaalala ko kapag bumibili ng langaray ang Inay, halimbawa 50 piraso, ito’y hahatiin niya ayon sa dami namin. Alam niya kung tig-iilan lang ang bawat isa sa amin. Ang pagkakatanda ko limang piraso ang bawat isa sa amin sa bawat kain, kaya yung 50 piraso ng langaray nakaka-dalawang kain yun. Pero sulit naman sapagkat masarap din ang sabaw – sabi nga sabaw pa lang ulam na. Makikita mo yung nagmamantika yung ibabaw ng sabaw dahil sa taba ng mga langaray.

Matagal tagal na rin akong hindi nakakatikim ulit ng langaray, kahit noong umuuwi kami doon sa Bancuro, siguro sa dahilang laging tag-araw kami umuuwi doon. Ewan ko pero balita ko kukunti na lang ang lumalabas na langaray kahit sa panahon ng tag-ulan ewan ko lang kung bakit. Pero siguro kung makakatikim ulit ako ng langaray masasabi ko paulit ulit na ang larangay ay napaka sarap at isa sa mga nangunguna sa aking listahan ng masarap na isda galing sa Bancuro……

Kilalanin Sila…

2008-10-14T00:00:00.000-07:00

Maligayang Kaarawan po sa lahat ng mga guro……

Medyo nakalimot ako na meron palang kaarawan ang mga guro na matiyagang natuturo sa mga eskwelahan, siempre kasama na doon yung pera na sasahurin nila buwan buwan. Nalaman ko lang ito noong mabasa ko yung blog ng mangyan kung saan binabati niya ang lahat ng naging guro niya mula sa kinder hanggang sa matapos niya ang pag-aaral. Siguro panahon na rin naman na maipadating yung aking taos pusong pasasalamat sa kanilang pagtitiyaga na unawain, sakyan ang aming mga kalukuhan, katigasan ng ulo at katamaran sa pag-aaral. Una sa listahan ko ay ang guro ko sa unang baitang kasi hindi pa uso noong panahon namin ang kinder garten.

Madam Dawis: Unang Baitang
Siya ay asawa ni Mr. Dawis na isa ring guro sa Mababang Paaralang ng Bancuro. Sa unang tingin masasabi mong napaka bagsik ni Madam Dawis sapagkat matipid siyang ngumiti. Silang mag-asawa ay dayo lamang sa Bancuro, ang pagkaka-alam ko sila’y buhat sa Batangas, subalit nanirahan na sa Bancuro at nagka-anak na rin. Naroon din yung kanyang katiyagaan sa pag-tuturo. Sa kanya ko natutunan ang ABAKADA at sa kanya ko rin naranasan ang mapatayo sapagkat hindi ko naisulat sa board ang salitang “TABLE”. Subalit nagtapos din ako sa unang baiting ng may karangalan ika nga.

Madam Bermudez: Ikalawang Baitang
Siya yung tipo ng guro na mamahalin mo sapagkat palangiti siya, masayahin at maganda siya. Siya’y tubong Bancuro, mabait at madaling pakisamahan ika nga pero nangungurot sa singit. Bakit kamo sapagkat lagi ako sa kanila pinag-lilinis ng bahay, kaya yun ang natutuhan ko sa kanya he he he.. Siya rin yung gurong laging bumibili sa amin ng itlog ng manok at kalamansi. Dito ko natutunan yung gumawa ng mga maikling kwento, bumasa ng mga alamat, bugtong, salawikain at iba pa. Natuto rin akong tumula at mag drawing ng mga ibon, kalabaw, ilog at iba pa… Meron din akong karangalan dito at ribon

Madam Delos Reyes: Ikatlong Baitang
Kung aalalahanin ko siya talaga namang mapapanganga ka sapagkat doble ang estrikto at bagsik niya kumpara kay Madam Dawis. Ganon din siya parokyano na ng Inay sa pagbili ng itlog ng manok. Mahilig siyang mag palinis ng silid aralan hindi ko lang batid kong ito ay kanyang ugali o iwas pagtuturo lamang. Subalit naroon din yung katiyagaan niyang matuto kami sapagkat alam namin na nagbunga naman yung mga pangaral at kabagsikan niya sa amin. Hindi rin siya palangiti, galit siya sa madungis na eskwela. Tinuruan na kami ng sulating pansanay at pang wakas, mga kwento sa Bararila.

Mr. Dawis: Ika-Apat na Baitang
Siya ang guro namin sa cab-scout at boys scout. Mahusay siyang kasama sa mga lakaran, mahilig sa mga laro. May alaga siyang kambing sa likod bahay kaya kami ang nag babantay pagkaminsan. Dito ko natutunan ang ibat ibang uri ng buhol na gamit ang tali, sapagkat isa ito sa mga palaro sa boyscout. Dumarayo rin kami noon sa ibang paaralan tulad ng San Agustin School.

Mr. Manumbali: Ika-Limang Baitang
Payat siya na akala mo may sakit pero matalino o magaling siya sa math. Siya ang nagturo sa amin na kabisaduhin ang multiplication at ang paggamit ng kamay sa pag-mumultiply. Mas seryoso siya sa pagtuturo ng mga estudyante niya wala sa kanya yung masasayang na oras. Kaya nga lamang hindi siya nagtagal sa pagtuturo sapagkat nagkasakit nga siya. Marami kaming natutunan sa kanya. Taga poblacion siya kaya laging naka motorsiklo siya kung pumasok sa eskwelahan.

Madam Yaco: Ika-Anim na Baitang
Mabait din naman siya, siguro dahil kilala niya ang nanay ko. Pagluluto ang kanyang linya sapagkat hawak niya yung HE. Siya rin yung nagtuturo ng Pilipino at English sa formal theme at informal theme. Isa rin siyang suki sa pagbili ng itlog. Malakas sa kanya ang lahat ng mga taga Pook. Makikilala mo siya sa boses pa lang sapagkat sa tuwing magsasalita siya naroon yung pag-uutos.

Sila yung mga naging guro ko sa ibat ibang baiting ng pag-aaral sa Bancuro. Sila yung mga gurong may naging ambag kung nasaan ako ngayon. Sila yung nagsimulang maglinang ng aking kaisipan maliban sa nanay ko. Sila ang mga taong ang pinasasalamatan ko, mga taong di ko na makakalimutan pa…

Muli – Maligayang Kaarawan po sa inyo… Saan man kayo naroon ngayon…

Ang Barangay Kapitan

2008-10-06T00:00:00.000-07:00

Kinagisnan ko na sa Bancuro na walang kapitan del baryo na nagmula sa Pook ang totoong dahilan ay hindi ko alam, subalit may naririnig ako na ayaw lang ng mga tagaroon na humawak ng katungkulan sapagkat ang lahat ay abala sa bukid. Kung titingnan nga naman totoo ito sapagkat lahat halos ng mga matatandang lalake at babae ay abala sa kani-kanilang gawain mula sa bahay hanggang sa bukid. Hindi naman masasabi na walang nakaabot sa kwalipikasyon ng isang kapitan ng baryo sapagkat lahat halos doon ay may kaunting pinag-aralan.

Mula ng ako'y madalang ng umuwi sa Bancuro sapagkat ang pamilya ko ay nasa Bulacan na, tatlo pa lang ang aking nakikilalang naging kapitan ng Barangay Bancuro. Dalawa rito ay galing sa sitio Butas at ang isa ay galing naman sa sitio ibaba. Sa totoo lang kilala ko ang ikatlong kapitan sapagkat kaklase ko siya sa elementariya sa Bancuro. Sa tatlong naging kapitan pinaka matagal ng nanungkulan ay yung matanda na galing sa butas. Kilala ang pamilya niya sa boong Bancuro at kahit sa labas sapagkat napaka laki ng angkan niya.

Una kong kwento sa inyo ay ang sinasabi kong malaking angkan niya at tawagin natin siyang Kapitan MG. Si Kapitan MG ay namahala halos kapanabayan ni Marcos, siya ang may pinaka mahabang panunungkulan sa Bancuro. Masasabi na may kaya ang kanilang angkan ang mga anak niya ay halos nakapag-aral at nakapag-asawa ng may sinasabi sa buhay. Maganda naman siyang mamahala sa barangay, marami rin siyang nagawa, ipinagawa at naanakan. Bakit ko nasabi na marami siyang naaanakan? Sapagkat sa totoo lang medyo magandang lalaki siya, maputi at mabuladas sa pagsasalita. Hindi ko na sasabihin ko sinu-sino ang kanyang mga naanakan baka tayo ay sa kulungan pulutin.

Sa ikalawang kapitan tawagin natin siyang Kapitan Acan. Kung titingnan mo siya sa pangangatawan hindi akalain na magiging kapitan siya. Bakit naman? Sapagkat siya'y pingkaw na kapag nagsasalita ay gumagalaw ang kanyang kamay. Hindi ko rin alam ang dahilan kung bakit siya nagkagayon. Subalit isang bagay ang masasabi kong maganda sa kanya, malakas siya sa tao. Meron din siyang katangian na naiiba sa lahat ng aking nakikilalang kawani ng pamahalaan. Siguro siya pa lamang ang naging kapitan na 4 ang naging asawa. Pero ito ang kakaiba doon ang apat na asawa niya ay sama-sama sa iisang bubong na kasama niya - ibig sabihin hindi ito itinatago tulad ng ginagawa ng iba. Kung paano niya yung nagawa tanging siya lamang ang nakaka-alam at siempre yung mga asawa. Ang pag-kakaalam ko dalawang panunungkulan ang nagawa niya sa Bancuro.

Ang ikatlong kapitan ay tawagin nating Kapitan Entong - tulad ng sabi ko sa inyo siya ay naging kaklase ko sa elementariya, kaya siya siguro ang pinaka bata sa tatlong naging kapitan ng barangay. Sa sinundang butuhan tumakbo na rin siyang kapitan subalit hindi siya nanalo kay Kapitan Acan, siguro hindi pa talaga niya ukol na manukulan. At ng sumunod na halalan doon siya nanalo laban kay Kapitan Acan. Si Kapitan Entong ay kilala sa boong Bancuro sapagkat ang pamilya niya ay isa rin sa pinaka malaking angkan. Sila'y anim na magkakapatid na puro lalaki. Siya'y nakapag-asawa ng tagaroon din sa Bancuro. Sa gitna ng kaniyang panunungkulan may isang sekreto ang sa kanyang nabunyag na meron daw siyang itinatagong babae sa Calapan. Ang eskandalong ito ay parang sumabog na bulkan na malaking epekto sa kanyang mga hangarin para sa Bancuro. Nagkaroon ng pamimili sa kanyang parte hiwalayan ang babae niya o siyang iiwan ng kanyang asawa't mga anak. Pinili niya ang orihinal na pamilya, subalit masasabi na huli na sapagkat nagkaroon na ng lamat sa pagkakilala sa kanya. Ang huling balita ko ay nag-ambisyon siyang tumakbong konsehal ng bayan subalit siya'y nabigo.

Silang tatlo ang mga nakilala kong kapitan sa Bancuro, kung titingnan mo lahat sila ay nagkaroon ng mga usapin sa babae yung una marami ang naanakan, pangalawa marami ang asawa pero hindi itinago at sila'y nagkakasundo at ang ikatlo gumuho ang ambisyon ng dahil sa babae. Ganyan ang buhay hindi pare-pareho........

Ang Kalumpit Bow

2008-09-29T00:00:00.000-07:00

Hindi ito yung lugar sa Bulacan, ito ay isang punong kahoy na Pook, Bancuro siguro meron din kayong alam na katulad nito. Eh ano naman kung isang puno ito. Hindi ko alam kong bakit tinawag na Kalumpit ang lugar doon sa Bulacan pero itong kwento ko sa inyo ay puno na malaking tulong ang idinulot sa mga taga Bancuro. Anong puno ito? Ang pagkaka-alam ko ito ay kapamilya ng duhat, na parang lipote ang katulad. Hindi ko rin alam kong ganito rin ang tawag ng ibang lugar sa punong ito. Ang alam ko lang sa mga gubat at bundok ito makikita sapagkat ang alam ko dalawang puno ng kalumpit ang alam ko doon nga sa Bancuro at sa may gubat papunta ng Kalinisan.

Ang kalumpit ay lumalaking puno, mataas at madawag. Ang bunga nito ay maliliit na kasing laki ng buto ng kakaw ang pinaka malaki kapag ito ay hinog na. Kulay berde ang bunga nito kapag hilaw pa at kulay pula na medyo maitim kapag ito’y hinog na hinog na. Kusang nalalaglag ito kapag hinog lalo na kapag malakas ang hangin. Mahirap itong akyatin sapagkat marupok ang mga sanga nito, minsan nga sa hangin pa lang nababali na ang mga sanga nito. Masarap ang bunga nito lalo na kapag hinog na at ginawa mong kulunggo. Ano yung kulunggo? Ito ay ang bunga ng kalumpit na hinog, matapos hugasan ilalagay sa isang lalagyang may takip, lalagyan ng asin tapos kakalugin hanggang magsama yung asin at yung kalupit – tsanayyyyyy meron ka ng kinulunggong kalumpit.

Natatandaan ko ang puno ng kalumpit doon sa Bancuro ay nakatayo malapit sa pritil malapit sa tuklong. Kung hindi ako nagkakamali nasisimulang mamunga ang kalumpit sa buwan ng Pebrero, sapagkat alala ko pa na tuwing may pista ng bulaklak sa buwan ng Mayo marami at ito ang pinagkakaabalahan naming puntahan habang ang mga matatanda naman ay nagdarasal pa. Sa umaga naman paagahan naman ng punta doon sapagkat sabi ko nga kusang nalalaglag ito at tuwing umaga asahan mo maraming laglag na hinog na kalumpit. Sa hapon naman minsan doon na mismo sa may puno nagkakakuwentuhan habang nag-aabang ng laglag na bunga. Pero ako noon lagi akong merong tirador sa leeg na ginagamit sa ibon at sa kalumpit. Minsan naman binabalibang namin ang bunga ng kalumpit, kaya lang dahil sa mataas ito minsan hindi abutin ng balibang.

Tulad ng nasabi ko ang puno ng kalumpit ay puntahan ng mga bata, kanya kayang balibang sa bunga. Minsan isa naming pinsan ang naroon nakikibalibang ng bunga, hindi ko masabi kong kamalasan niya o talagang tatamain siya. Pagbalibang ng isang pinsan namin sa kalumpit ang pamalibang ay bumagsak sa isa sa mga naroon na siyang sanhi ng pagkasugat nito, hindi lang sugat pagkat malaking sugat – iyak ang kasunod na narinig tatakbo pa-uwi upang magsumbong. Ano ang iisipin mong isusumbong niya, diba sasabihin na siya ay binalibang o binato nito. Kaya nagalit ang ama at sugod sa puno ng kalumpit hinanap kung sino ang bumalibang sa anak niya, pero wala siyang nakitang umamin na siya ang bumato – ang ginawa na lang ng tatay pinagalitan lahat kaming naroon at binantaan na ang sinumang gagamit ng pamalibang upang makakuha ng bunga ay siya kong sisingilin sa nangyari sa anak nya. Kaya mula noon wala ng namalibang sa kalumpit – sabi nga hintayin na lang bumagsak.

Pero may bagong edeya kaming ginagawa ang lahat ay sumisipol, bakit? Upang anyayahan ang malakas na hangin para malaglaga ang bunga ng kalumpit. Siguro may tao na likas na yung paggawa ng di maganda sa kapwa, sapagkat minsan sa kawalanghiyaan nilalagyan ng kung anu-ano ang bunga ng kalumpit – minsan nilalagyan ng sili, makabuhay at ang pinaka masakit eh kong dumi ng tao ang ipinahid doon. Kasi kapag nasa puno ka na minsan pagkapulot ng hinog na kalumpit deretso na sa bibig sabay kain. Kaya tabi tabi po sa lahat ng pinupulot natin lalo na sa pagkain kailangan hugasan muna – kasi baka ebak ng iba ang sahog ng kinakain ninyo – he he he. Ang kalumpit bow…

Sa ngayon wala na ang puno ng kalumpit doon pinutol na siya, kaya wala ng kalumpit na makukuha sa ngayon doon. Minsan dumarayo pa kami sa may Kalinisan upang manguha ng kalumpit. Yung puno ng kalumpit ay kasing laki ng 3 tao kabag sila ay dumipa - ganon kalaki ang puno ng kalumpit sa Bancuro noon.

Pisikan

2008-09-22T00:00:00.000-07:00

Ito’y tinatawag din na “taguan” sa ibang lugar. Sinasabing ito’y larong pambata. Walang bilang ng manlalaro ang kailangan, sabi nga kung gusto, sinuman ay maaaring sumali sa laro – subalit mahigpit na sinasabihan na walang pikon sapagkat ang larong pisikan ay isa laban sa lahat. Ibig kong sabihin kung ikaw ang nataya kalaban mo lahat, sapagkat kailangang mataya mo ang kahit isa sa kanila, o depende sa pinag-usapan ng lahat ng kasali. Karamihan alam ng bawat manlalaro ang mga alituntunin o kung paano ito laruin.

Subalit sa Bancuro naaalala ko pa na ang larong pisikan ay kakaiba sa lahat ng laro na pambata sapagkat hindi mga bata ang naglalaro kundi mga binata at minsan may asawa na yung iba at kakaiba ang kanilang mga alituntunin sa laro. Masasabing ito ay binigyan ng mahirap alituntunin. Ano ang mga alitutuntunin nito:

1. Ito’y ginaganap sa bandang hapon pasimula ng alas singko hanggang alas nuebe ng gabi. Kapag natapos na ang oras na alas nuebe ng wala pang natataya, itutuloy ito sa kinabukasan sa ganong oras.
2. Ang taya ay hindi maaaring magbantay lang sa pinaka baraks kailangang maghanap siya at kapag nakakita siya kailangang unahan niyang makarating sa baraks ito.
3. Ipinagbabawal sa mga manonood ang magturo o mag-ingay na kaugnay sa laro
4. Walang itinatakdang araw kung kalian ito matatapos ang isang laro, ito’y batay sa kanilang pasya kung itutuloy o hindi na.

Iyan lang ang ilan sa mga alituntunin ng mga naglalaro ng pisikan sa Bancuro. Noon nga natatandaan ko pa naglaro sila walo silang kasali sa larong pisikan nagsimula sila ng alas singko ng hapon at ito’y natapos ng ikatlong araw na. Natapos lang ang laro ng ang lahat ng kasali ay nakaranas na mataya o siyang maghanap ng mga kalaban. Pero talaga namang nahihirapan ang mga nagiging taya kasi mahigpit ang pagtatago ng bawat isa, meron nga na pag nagtago deretso na ang tulog sa kanilang bahay.

Sa panahong yaon medyo nagbibinata na rin ako at ng mga pinsan ko kaya sumubok din kaming maglaro ng ganon. Bale lahat kami ay sampung kasali, ganon din ang alituntuning aming sinunod, sa unang araw hindi natapos kaya ipinapatuloy namin sa sunod na araw. Noong ikalawang araw na ang lahat ng kasali ay nagsipaghanda upang tumago ng mahigpit habang ang taya ay nagbibilang tanda na binibigyan ng pagkakataong tumago ang mga kalaban.

Subalit makalipas ang dalawang oras may sumisigaw papalapit nanginginig ang boses habang hawak ng isang kamay ang kaliwang banda ng leeg. Malayo layo pa ay kita ang sumisigaw may bahid kulay pula ang kanyang damit at ang kamay niya ay ganon din. Nagkagulo ang lahat sapagkat sugatan ang isang kasali at ito’y sa may leeg. Tinanong kung anong nangyari – sinabi na sa pagtakbo upang magtago nasabit ang leeg sa alambre, hindi maliit na sugat sapagkat butas ang may leeg kaya bumubula ang dugo palabas. Isinigud agad sa pinakamalapit na klinika ng nurse sa San Agustin upang tahiin ang sugat.

Kami namang nagsipagtago pa ay walang kaalam-alam sa mga nangyayari at nangyari. Ito’y nalaman lang namin ng isa isang putahan ang bawat bahay namin at tanungin kaming mga kasali sa laro, at doon nga namin nalaman ang lahat. Naroon na sinisi kami sa dahilang gabi na ay naglalaro pa ng ganoong dilikadong laro. Wala kaming maisagot sapagkat totoo naman na dilikado kasi nga gabi na. Marami sa mga matatanda doon sa amin ang nagalit sa amin at nagsabi na huli na ang paglalaro ng ganong laro lalo na kung gabi. Kaya mula sa pangyayaring yaon natigil ang larong pisikan – ah hindi pala naman nawala hindi lang pinapayagang maglaro ng ganon kapag gabi na.

Naging aral sa amin ang ganong pangyayari. Sa awa naman ang Diyos tinahi lang yung leeg ng pinsan ko at kung hindi ako nagkakamali pito o hanggang siyam na tahi ang ginawa sa leeg niya.

Takaw Gulo

2008-09-15T04:05:00.000-07:00

Kayo matanong ko nga – sa lugar ninyo ano ang karaniwang pinagmumulan ng gulo o away ng mga tao? Siguro sasabihin ninyo marami meron diyan babae, lalaki, bakla, tomboy, utang, alagang hayop na pumasok sa bakuran ng may bakuran, maingay, laging lasing o kaya’y laro ng mga kabataan. Oo laro ng mga kabataan ay nagiging sanhi rin ng away away ng mga kabarangay – bakit, paano at anong laro?

Dati sa mga panahon ng dekada 80 ang usong laro sa Bancuro na talaga namang kilalang kilala sila ay ang sopbol (softball). Kapag larong ito ang pinag-uusapan talagang makikita mo yung tuwa sa mga matatanda sapagkat laro nila yun. Kahit saang lugar sa kalapit na barangay ng Pook, Bancuro ay kilala at malakas maglaro ng sopbol. Ito’y karaniwang ginaganap kung tag-araw, ika nga kapag tigang ang mga palikdang na laruan ng sopbol. Siempre minsan dumarayo pa sila sa ibang barangay lalo na kapag pistahan na noong mga panahong ganon sopbol ang nangungunang palaro. Sabi nga, ang mga taga Bancuro ay makikipag-away sa kantiyawan, sa laro maipaglaban lamang ang baryo.

Subalit lumipas ang mga panahon unti unting nawawala ang larong sopbol sa Bancuro, ewan ko siguro sa dahilang wala ng palikdang o lugar na mapaglalaruan ng sopbol o matatanda na talaga yung mga may hilig sa sopbol. Hanggang ito ay napalitan ng bagong kinagigiliwan ng lahat ang basketbol. Natatandaan ko pa nga yung narinig ko na nagsabi na "hindi raw bagay sa mga Pilipino ang larong basketbol sapagkat ito raw ay laro ng mga matatangkad". Oo nga naman mas bagay sa mga Pilipino ang sopbol at ang pambansang laro noon na siba. Subalit nanatiling malakas ang dating ng larong basketbol sa mga kabataang lalake, kasama na ako doon. Hindi alintana yung maghapon kang pagod sa bukid o galing sa eskol basta makapaglaro lang nito. Hindi rin alitanan minsan na nagagalit na ang nanay sa pagtawag upang mag-ipon ng tubig.

Sa bawat barangay sigurado ko na meron kahit isang basketbol kurt na mapaglalaruan, tulad ng Bancuro, ito ay nakalagay sa Pook, Bancuro na pinaka sentro ng barangay. Dito nagsisimulang mag-ipon ipon ang mga kabataang lalake sa bandang hapon upang maglaro ng basketbol, minsan pag kulang pa ang manlalaro isang gol lang ang ginagamit nila. Minsan pustahan minsan naman malamig na tubig lang katalo na. Sa Pook walang pinipiling taas ng kabataan basta marunong mag-itsa ika nga ng bola na aabot sa gol. Sa panahon namin masasabi kong medyo malakas na rin naman kami sapagkat nakakapaglaro din naman kahit papaano at nanalo.

Natatandaan ko pa bago pa lang akong nahihilig sa basketbol, pero lagi mo akong makikita na nanonood ng laro sa basketbolan kasi malapit lang sa bahay namin. Minsan ang magkalaban sa laro ay ang Butas at ang Pook – masasabing itong dalawang sityong ito ang talagang magka-laban sa laro sapagkat maraming magagaling na manlalaro. Nagsimula ang laro pero mapapansin mo na mainitan ang laro tumitilamsik ang mga siko at tuhod, pero patuloy ang laro nila hanggang isa sa kanila ay hindi na napigilan ang kanyang galit sinahod ng tumalon ang kalaban baliktad ng bumagsak. Agad namang tumayo at akmang susuntukin ang gumawa subalit naglapitan ang mga kakampi, doon ang simula ang awayan at labo labo kasama na ang mga nanonood.

Nang mula sa labas ng kurt lumapit ang isang lalake na taga Pook hawak ang mahabang sanga ng kakawati at pinagpapalo ang sinumang lumapit na kalaban ng mga taga-Pook. Bawat tamain ng palo ay talaga namang napapasigaw sa sakit sapagkat ito’y lumalatay sa binti at braso. Walang maglakas loob na lumapit ang ginawa na lang ay pumulot ng bato upang makaganti, doon nagsimulang mag takbuhan, naiwang malinis ang kurt. Sa pagtakbo ng mga taga Butas nag-iwan ng banta na huwag daw daraan ang sinuman sa kanilang lugar. Paano yun eh yung Butas ang lugar na laging daraanan palabas ng Bancuro. Meron man pero sa palikdang ang daan.

Yan yung sinasabi ko na minsan ang laro ay nagiging takaw gulo sa mga tao, lalo na sa mga taong maiinitin ang ulo. Natigil lang ang awayan nayun ng dumating ang kapitan ng barangay. Subalit matagal bago naghilom yung mga galit sa kanilang puso, taon ang mga binilang, upang maka-iwas na lang hindi na sila pinaglaro pa doon. Hanggang ngayon maraming mga kabataan sa Pook, Bancuro ang mahilig sa basketbol, at makikita mo rin naman na mahuhusay sila sa laro.

Pasaknong

2008-09-10T02:28:00.000-07:00

Sa mga kaugaliang Pilipino ang bayanihan ay nakikita pa rin natin sa mga probinsya, baryo at nayon. Ito yung pagtutulong tulong sa isang gawain upang mapadali, upang mabilis at hindi gaanong malaki ang gagastusin ng taong kailangan ang bayanihan ng mga tao. Sa Bancuro ang tawag dito ay “pasaknong” katulad din ng bayanihan ang tema nito yung tulong tulong. Karaniwang ginagawang pasaknong ay ang pag-aani ng palay, paglilipat bahay, pagpapatalok, paghahasik ng pananim at iba pang gawain na gustong matapos ng madalian.

Sa mga taong otsenta talaga namang palasak ang ganitong samahan ng mga taga nayon, baryo at sityo anumang malakihang gawain at isa na rito ay sa Bancuro. Doon kapag ang aanihin ay malapad tiyak na pasaknong ang pinaka madaling sulusyon. Naranasan kong maging kasaknong sa pag-aani ng palay. Ang “kasaknong” ay ang taong tumutulong o sinabihan ng nagpapasaknong. Masaya ang pasaknong sapagkat marami kayong gumagawa ng tulong tulong, sabay sabay at katuwaan kaya hindi mo mararamdaman ang pagod at hirap ng ginagawa. Sa saknungan obligado ang nagpapasaknong ng ibat ibang pagkain – ito’y ginagawa tuwing oras ng meryenda sa alas 9:00 ng umaga. Ito’y karaniwang tinapay, lugaw, suman, bilo-bilo, kakanin at iba pa ayon sa inihanda ng nagpasaknong. Kasama riyan ang panulak ika nga, tubig, limunada, coke at iba pa.

Ang sunod niyan ay ang tanghalian mga alas 12:00, tiyak na nakahanda na yung masarap na tanghalian. Karaniwang niluluto ay tinulang manok, sinigang na ulo ng isda, sinigang na baboy kaya. Talaga namang pagpapawisan ka sa pag-kain sapagkat naroon yung mainit na sabaw na may sili, mainit at umu-usok pa na kanin at yung sama-samang bilisan ang pag-subo na tiyak na tatagaktak ang pawis mo. Meron pagkakain ay lalantakan agad ng tulog, yung iba naman kuwentuhan pa. Makikita mo sa bawat mukha ang saya ng tulong tulong. Babalik sila sa pag-aani ng banding 1:00 ng hapon. Sa bandang ika-3 ng hapon meryenda ulit ang aasahan mo. Tapos meron pa na kapag maganda ang aanihin pati hapunan ay kasama tapos meron pang inuman. Ganyan ang maganda sa pasaknong, naroon yung saya busog ka pa.

Noong araw yun ewan ko lang sa kasalukuyan sapagkat medyo mahirap ang buhay, pera na lahat ang nagpapagalaw sa tao pag walang pera mahirap ng magkaroon ng pasaknong. Gusto ng tao ngayon na lahat ng pagkilos nila ay binabayaran, kumita ng pera, kaya masasabi ko nawawala na ang pasaknong sa ngayon. Meron siguro sa ilang probinsya, pero sa Bancuro medyo nawawala na yun. Minsan meron din naman kaya lang kung magpapasaknong ka, kailangan sumaknong ka rin sa kanya – yun ang tinatawag na bayad utang. Noon hindi lang pagpapa-ani ang ginagawang pasaknong naroon din yung paglipat ng bahay – pero ngayon nawawala na rin yun sapagkat karaniwan bato at samento ang bahay kaya hindi na maaaring buhatin.

Pero kung aalalahanin ang diwa at kaganapan ng bayanihan o pasaknong talaga namang makikita yung diwa ng pagiging Pilipino na nagkaka-isa. Subalit sabi nga sa paglipas ng panahon nag-iiba ang kalalagayan, kaugalian at ang uri ng mga tao. Sa ngayon tanging ala-ala nalang siguro ang ating magagawa, subalit napaka sarap na kung ito’y maibabalik sapagkat ang lahat ay magiging makabuluhan…

Pista ng Patay

2008-09-04T00:00:00.000-07:00

Napakaraming kaugalian ang natutunan at nasalin sa mga Pilipino ng mga Kastila, lalo na sa kalakaran ng buhay, nariyan yung sa pag-aasawa, pagsamba sa mga santo, araw ng pangingilin, mga pistahan ng lugar kasama rito ang pista ng mga patay. Halos buong Pilipinas, hindi buong mundo ata ipinagdiriwang ang pista ng mga patay. Tama bang ipagdiwang ang araw na yaon… o ito ay isa ng kaugaliang mahirap alisin sa atin. O mas tamang palitan ng tawag at gawing pag-aala-ala sa mga patay, pero pwede naman alalahanin ang mga yaon kahit anong araw, linggo, buwan diba.

Mas tama bang ipagdiriwang ito? Dahil sa Bancuro tiyak ako na ang lahat ay nagiging abala upang puntahan ang puntod ng kani-kanilang mga namatay. Meron nga isang linggo pa bago ang araw na yaon nakahanda na ang puntod. Kailan ba ito ginaganap? Sa buwan ng Nobyembre ang 1 at ang 2 ay nakalaan para doon. Sa Bancuro nga kung tawagin ito’y araw ng mga kaluluwa yung Nobyembre 1 at araw ng mga santo naman yun Nobyembre 2. Noong ako’y bata pa kasama ako sa ibang mga pinsan ko na nakikinabang sa pista ng mga patay, sapagkat uso sa Bancuro yung karoling sa bahay bahay..

Natutulog kamang ina
Sa katre mo’t iyong kama
Sumandaling magbangon ka
Limusan ang kaluluwa

Kaluluwa’y dumaratal
Sa tapat ng durungawan
Kampanilya’y tinatangtang
Ginising ang maybahay

May bahay po’y gising kayo
Kaluluwa’y nandirito
Humihingi ng diskanso
Sa paghango sa purgatoryo

Sa purgatoryo’y nagmula
Nanaog dito sa lupa
Ang maglimos at maawa
Makikinabang ang madla

Palimos poooo!!!!

Yamang kami’y nalimusan
Sa inyo po ay paalam
Kung sakali at may buhay
Sa isang taon dadalaw

Iyan ang isa sa mga awitin namin sa karoling sa gabi ng pista ng patay, bawat bahay ay tinatapatan upang humingi ng limos. Hanggang doon lang kami sa Pook, Bancuro kasi kapag lumabas medyo nakakatakot na, kasi nga pista ng patay ang mga kaluluwa daw ay lumilibot. Meron naman talagang mabait kasi malaki ang ibinibigay, minsan bigas at minsan naman ay pera. Meron din na kuripot, naroon na nagtutulog tulugan na. Sa kinabukasan ang lahat ng napagpalimusan ay aming paghahati-hatiang magkakasama, yung bigas ipagbibili muna yun, para pera na lang ang paghatian.

Iwan ko lang sa panahong ito kung sa Bancuro ay patuloy pa rin itong isinasagawa ng mga kabataan doon, pero sa panahon namin masigasig kaming lahat kasi kumikita naman kahit papaano. Meron pa nga noon na hindi lang mga bata kundi pati mga matatanda na nangangaluluwa rin. Siguro sa hirap ng buhay maaaring merong ilan na lang ang gumagawa ng ganitong tradisyon. Ang iba nagkakasya na lang sa pagtitirik ng kandila sa may pintuan ng bahay, o sa may hagdanan tandan ng pag-aalala sa mga namatay na kamag-anak.

Binata Tuli Ka na ba?

2008-08-30T00:00:00.000-07:00

Ano bang magandang kahihinatnan kapag ang isang lalake ay tinulian? Kung pagbabasihan natin ang matandang kasabihan at ayon sa bibliya ang “pagtutuli” sa isang lalake ay mahalaga sapagkat ito ay isang palatandaan sa iyong katawan ng Diyos na nagpapakita na ikaw ay sa Kanya. Subalit ayon naman sa mga sayantipikong pag-aaral ito raw ang may magandang epekto sa katawan ng lalake. Sabi nga ng mga matatanda kailangan daw patuli ang isang lalaki para lalong tumangkad, lumaki ang katawan. Ang tanong kalian ba dapat patuli ang isang lalaki? Kasi kung ayon sa kasulatan dapat tulian kapag siya’y bata pa walong araw matapos ipanganak ang bata.

Sa bagong nating kwento sa Bancuro marami ang pangyayari patungkol sa pagtutuli, bakit naman nasabi yun, sapagkat doon ang mga bata ay takot magpatuli, masakit daw kasi naman hindi doktor ang gagawa kundi isang mangangarit o isang pininsan lang. Sa mga pinsan kong binata, siguro mga ikatlong henerasyon bago kami may mga pinsan ako na talaga namang takot magpapungos o pangpa-tuli kasi takot. Ibig sabihin hanggang ngayon sila’y hindi pa mga pungus, napungusan din naman pero – ang nakadala lang sa kanila upang magpa-tuli ay ang kanila hiya sa mga sinasabi ng mga dalaga na kakilala at alam na sila ay hindi pa tuli.

Ayon sa pagkaka-alam ko sila’y mga apat o limang pinsan ko na makunat na bago nagpa-tuli. Sa Bancuro ang usong pagtutuli ay yaong tinatawag na karaniwang hiwa lang na lalagyan ng baro-baruan tapos tatalian ng tela. Maraming uri ng tuli meron tinatawag na German cut – ito yung pungos lahat mula ilalim hanggang itaas, scissor cut, crewcut at iba pa. Napilitan nga silang magpa-tuli dahil sa hiya kahit silay mga mag edad na – siguro ang edad nila ay nasa pagitan ng 25-30 taong gulang. Inihanda ang “lukaw” – ito yung kahoy na may kurting parang bilang pito – ibabaon sa lupa ang kabilang dulo tapos luluhod ang binata upang ipasok yung dulo ng ari niya sa dulo ng lukaw. Bago yaon sinasabihan ang magpapatuli na maligo ng medyo babad sa tubig o matagal upang maging malambot ang balat kapag pinukpok. Tapos kukuha ng talbos ng bayabas ang magpapatuli at ngunguyain para ilagay sa sugat pagkatapos, dapat meron na ring nakahandang baro-baruan at tela na pantali. Ang lugar ay karaniwang sa magubat upang walang makakitang babae, kasi sabi bawal makita ng babae kasi mangangamatis ang sugat.

Ang lahat ay naihanda na, ang apat ay namumutla na sa takot pero wala silang magagawa kasi napasubo na sila. Sinimulan ang pagtutuli – “array ang sakit, tapos nab a, arayyyy” ayuko na - pak, tsak, tag. Ganyan ang maririnig mo sa kanila. At heto ang sesti nangnapukpok na at tapos na, dapat ilalagay yung nginuyang bayabas wala na kasi nalulun, kaya nguya na ulit ng panibago. Natapos ang seremonya, sinabihan kung paano langgasin, ano ang mga bawal kainin at ang bawal gawin. Ang pinaka bawal daw sa lahat yung kumain ng malansa at malakdawan o madaan ng babae kaya bawal ang maupo sa may pintuan. Subalit ilan sa kanila ang lumabag sa mga sinabing bawal kaya naman nangamatis ang sugat, lumubo at matagal gumaling, lalo silang natakot, meron sa kanila ang nagpagamot nalang sa doktor. Pero nakaraos din naman sila…. Pero hindi na mawawala sa kanila ang karanasang iyon.

Sa akin naganap din ang ganon ng nagpa-tuli ako ang pagkaka-iba lang hindi naman ako takot ng magpatuli. Wala pa talaga akong balak magpatuli noon. Karaniwan kasi sa amin sa Bancuro yung maligo sa ilog na patay, sumama ako kay Kuya Tony paliligo, nagbabad kami doon pero wala akong kaalam-alam na siya pala ay planong magpatuli ng araw na yaon, kami noon ay katatapos lang ng unang taon sa AGMA ibig sabihin bakasyon. Natapos ang paliligo dumating at tinawag kami para simulan ang pagtutuli sa tabing ilog. Wala akong dalang anumang gamit para sa pagtutuli, pero sumama na rin ako at nagpatuli. Tig-isa kami ng besekleta ng pumunta doon, yun pala wala ring dala si Kuya Tony na kahit ano, kaya noong matapos kaming pukpukin – pinatalon ulit kami sa tubig para daw hindi magdugo at doon na lang lagyang ng bayabas at baro-baruan sa bahay namin, ganon nga ang ginawa namin.

Pagdating sa bahay nguya at nguya ng bayabas, hanap kami ng mga gagamitin. Napansin ako ng Inay, ano daw ang nangyari sa akin bakit iika-ika ako, nahihiya akong sinabi na nagpatuli ako. Natawa pa ang inay bakit daw ako mahihiya eh talagang ganon naman ang dapat at tinuruan pa akong kung paanong gumupit ng gagamitin. Heto ang masama nito, may nagsabi na sa madaling araw daw sumasakit ang sugat kasi nabubuhay si manoy, kaya dapat daw may katabi kaming plansta o kutsara (bakit yaon kasi malabig yun pampakalma, ika nga) para pag nagising lapatan ito para lumambot agad. Ganon nga ang aming ginagawa, epektibo naman – he he he he he…

Sa paglalanggas magkasama kami ni Kuya Tony ang Inay ang naglalaga ng bayabas na panglanggas at sa banyo kami gumagawa noon. Minsan matapos langgasin dapat lagyan ng gamot na pinisilin na dinurog para madaling gumaling. Kapag ito ay inilalagay sa sugat medyo masakit at mahapdi kaya noong lagyan ko yung sugat dapat may hawak akong pamaypay para paypayan pero wala akong makita kaya ang ginamit ko yung pinggan na plastic naman. Sa pag paypay ko tinamaan ang sugat, sigaw ako – arayyyyyyyyyyyyyyyyy ko. Dating ang inay anong nangyari. Natawa si Kuya Tony at sinabi ang nangyari, natawa rin ang Inay.

Noon ay ilang araw na lang at pasukan na, pero hindi pa gumagaling ang sugat ko, kaya noong pasukan may tali at benda pa si manoy ko kasi nga di pa magaling. May nakapagsabi na yun daw bao ng niyog kudkurin yung bao tapos painitin at yun ang ibudbod sa sugat. Isang linggo pa ang lumipas, gumaling na rin ang tuli ko – salamat sa bao – he he he he..

Tayo Na Sa Tupada….

2008-08-26T00:00:00.000-07:00

La diyes, sa puti, sa pula…. Magkano sa iyo, lugro, hindi dehado ang kalaban. Tatloy apat nalang… Ito yung karaniwang maririnig mo sa isang tupada ng manok..

Isa sa napakaraming namanang kaugalian ng mga taga Bancuro ang sabong ng manok, siguro nangunguna sa pinaka-maraming naglalaro nito ay mga taga Pook, Bancuro. Suguro sa dahilang medyo nakaka-taas ang kanilang buhay o talagang talamak na sa ganitong laro tuwing sasapit ang araw ng Linggo. Talaga namang dumarayo pa sa mga karatig bayan tulad ng Naujan, Victoria at minsan sa Calapan lalo na kapag may derbe ika nga. Ayon sa pagkaka-alam ko ang larong sabong ay pamana pa ng mga Kastila sa ating kultura. Ito’y ang pagtatagisan ng dalawang manok sa loob ng arena, na parehas na may naka-kabit na tare sa kaliwang paa ng manok.

Tulad ng sabi ko pinaka-maraming naglalaro ng sabong ang mga taga Pook, pero karamihan sa kanila ay mga nasa kalagitnaan na ng edad, ika nga. Sila yung mga ikatlong henerasyon na ng mga magsasabong. Bawat isa sa mga magsasabong ay nag-aalaga ng manok na panabong. Minsan nga nag-rereklamo na ang kani-kanilang asawa sapagkat mas mahal daw ng mga asawa nila ang manok na panabong kaysa sa kanila, sapagkat umaga palang hinihimas na ang manok, sinusuklay suklay, samantalang hindi man lang sa kanila magawa. Tama nga naman malaking oras ang ginugugol ng mga magsasabong sa kanilang manok kaysa sa kanilang asawa, at kung talo sa sabong mainit pa ang ulo pagdating nila. Oo nga naman..

Naaalala ko pa noong buhay at malakas pa ang lolo ko, isa sa mga talamak sa sabong, walang pinalalampas na Linggo na hindi nag-sasabong. Mahilig ding mag-alaga ng manok na panabong. Lalo na noong naroon pa ang bahay nila sa gitna ng bukid o tinatawag na “laot”. Doon ang pinaka-mababang alagang manok niya ay 4 na manok. Umaga palang naka-upo na yun para himasin ang kaniyang mga manok. Minsan tinatawag kami upang makatulong sa pagkakahig o pagbutaw ng manok, pagpapatuka at paglilinis ng mga dumi ng manok. Sabi ko nga sa itaas, kapag talo sa sabong asahan mo na tahimik sa bahay ng lola ko walang imikan, pero kapag panalo panay ang kuwento niya at merong pang pasalubong sa amin. Kaya nasisiyahan na rin akong mamalagi doon dahil may pasalubong. Subalit kahit marunong akong magsabong hinding hindi ko sinubukan ito kahit itong sinasabing “tupada”.

Ano ba itong tinatawag na “tupada”? Ang tupada ay sabong din kaya lang ito’y labag sa batas at patago itong ginagawa sa mga baryo o gitna ng bukid. Meron din minsan na pahintulot sa munisipyo kung malakas ika nga ang maghawak ng patupada. Subalit ganon din ang kalakaran, dangan nga lang na maliliit ang pustahan dito sa tupada. At karaniwang pumupunta rito ay yung mga binata, may asawa at matanda na walang kakayahang makapunta sa mga malalaking pasabong. Sa mga talamak sa sabong ang tupada ang sagot sa kanilang hanap. Pero kung tatanungin mo sila – sugal ba ang sabong o tupada? Sa ganang akin lahat ng laro na may nakatayang pera, ito’y masasabing sugal. Pero para sa kanila ito’y raw ay isang laro o debersyon lang o pampalipas ng oras.

Sa kasalukuyan ang Bancuro ay kakikitaan mo ng maliit na bilang na lang ng mga magsasabong o wala ng nagpapatupada kasi mahigpit ng ipinagbabawal ito. Siguro sa dahilang mahirap ang buhay at sa bagong mga henerasyon iilan na lang yung sumunod sa tapak ng kanilang mga magulang – na pagsasabong. Meron man nag-aalaga na lang ng manok pero pang butaw na lang.

Adik sa Sayawan Noon….

2008-08-23T02:00:00.000-07:00

Doon sa nakaraan kong entri medyo nabitin kayo sapagkat hindi ko naibigay ang buong kwento tungkol sa mga sayawang nagaganap sa Bancuro at mga karatig baryo na sinabi kong napupuntahan namin. Kaya ngayon dito sa kwento ko yung mga lakaran namin kapag buwan ng Mayo kung tawagin nga ay “flores de Mayo”. Ang mga karatig baryo, sityo na malapit sa Bancuro ay ang mga Antipolo, San Agustin, Ladron, tapos sa Bahay, Ibaba, Butas, Kalamyasan, Kabilang Ilog.

Masasabing buwan ng Mayo ang karaniwang hinihintay ng mga tulad kong binatilyo sa dahilang maraming sayawan ang tiyak mapupuntahan. Nagagalit nga ang Inay sapagkat lagi na lang daw akong puyat at hindi makatulong sa bukid. Wala namang reklamo ang tatay siguro nauunawan niya yung tulad kong binata. Pero hindi naman ako yung tipo ng binata na talagang hindi tumutulong sa bukid, sumasama lagi ako sa tatay.

Nabanggit ko rin ang mga kasama ko, sina Ampong, Mar, Vina at Pando, kami yung talagang masasabing mga adik sa sayawan, lahat halos ng sayawan doon napupuntahan namin. Dagdag pa rito na si Vina at Pando ay may dalagang nililigawan – na lagi namang naiimbita ang mga dalagang ito, sapagkat magaganda naman, ika nga mabenta sa mga sayawan. Mas madalas kaming dumalo ng sayawan sa Antipolo, sapagkat ang dalawang dalagang sinasabi ko ay taga-roon. At doon ko rin nakikilala yung isang babae na medyo natipuhan ko ang pangalan ay Cristy Dela Torre. Siempre di pa ako gaanong bihasa sa pakikipag-usap sa babae ang alam ko lang ay sumayaw ng “sweet”. Kapag cha cha at boggie or hot music hindi mo ako makikita sa loob ng sayawan.

Ilang beses ko lang naman naisayaw si Cristy, kaya hindi masyadong nagkakilala pangalan lang at kung saan nakatira. Napansin pala yun ng mga kasama ko, kaya panay ang gatong sa akin na ligawan ko na raw. Siya’y imbita roon, siya’y taga Melgar, kaya hanggang doon lang ang pagkakilala namin. Subalit dumating ang isang pagkakataon na siya pala ay na-imbitahan sa may Ibaba, Bancuro para sa isang tapusang sayawan. Lingid sa aking kaalaman talaga palang inimbitahan siya para daw magkita uli kami yun naman ay ginawa nina Vina at Pando. Siempre hindi ko alam yung mga imbitadong mga dalaga ang alam lang ay merong sayawan doon.

Dumating ang araw nayon, dumating kami doon ng mga kasama ng medyo maaga pa. Lumapit sa akin sina Vina at Pando sinasabi na may surpresa daw sila sa akin. Natawa lang ako, at binaliwala ang kanilang mga sinabi, pinalagay na biro lang. Nagsimula ang sayawan ng mga masisiglang tugtugan, siempre hindi ako pwede riyan. Datingan ang mga imbitadong mga dalaga mula sa mga karatig na lugar. Merong pinabili lang ng suka sumama ng magsayaw, meron namang lahat na ata ng pangkulerete sa mukha inilagay na, meron din simple lang, merong parang kambing na nguya ng nguya.

Sa mga ganoong sayawan hindi nawawala yung tinatawag na rekwest ng isang lugar upang sila ang manguna sa pagsayaw pagka ganon merong bayad yun kasi espisyal. Lingid sa akin isinubo pala ako ng mga kasama ko na siyang mangunguna sa sunod na tugtog tapos susundan nila. Sa ganong lagay ang tagatawag ay babanggitin ang pangalan na siyang mangunguna. Nakakahiya namang hindi sumunod kaya ng tawagin ang pangalan ko, nagulat ako, pero sabi ko nga wala akong lusot nakakahiya. Tumayo ako ng hindi ko alam kong sino ang aking isasayaw ewan ko kung bakit sa banding kanan ako napunta sa mga helera ng mga dalaga at kinuha ko yung natapatan ko.

Noong sumasayaw na ako, nangiti ako sa kanya at bigla siyang nagsalita ng “ikaw ha, esnabero ka na”. Nagulat ako kasi hindi ko matandaan kung saan kami nagkita, siya pa ang nagpa-alala sa akin kung saan kami nagkakilala. Bumalik sa aking alaala yun at nahiya tuloy ako sa kanya, kaya pala yung mga kasama ko panay ang tingin sa akin na may ngiti. Kaunting kuwentuhan, maya-maya pa natapos ang tugtog siempre bigay kami ng bayad (dameds ang tawag sa Bancuro). Bago kami naghiwalay sa tugtog nayon sabi ko isayaw ko ulit siya, sabi niya oo ako pa.

Kaya mula noon wala na akong ibang isinayaw kundi siya lang. Hanggang sa madaling araw niligawan ko na siya, nakilala ko na siya. At bago natapos ang sayawan naging syota ko siya, pero ubos naman ang pera ko may utang pa sa mga kasama ko. Kasi naman ginawang highest bidder si Cristy siempre paurihas din ako para maisayaw siya ng matagal. Heto ang siste ng umagang iyon naging usapan ang gabing yaon, at nalaman din ng Inay ang nangyari, kasi may nakapag-sabi sa kanya. Sabi ng Inay sa akin kilala daw niya yung babae at yung mga magulang, medyo napahiya pa ako. Pero wala yun sa akin, mula noong gabing yun hindi na ulit kami nagkita. Sabi nina Vina na puntahan daw namin sa Melgar sabi ko malayo wag na lang… doon natapos ang tinatawag na one night love affair….. he he he.

Minsan sabi ng Inay nakita daw niya si Cristy, kinukumusta ako, yun pala nag-asawa na siya ng tagaroon sa kanilang lugar…

Ganon Pa Rin Kaya?

2008-08-19T03:44:00.000-07:00

Magandang araw po sa lahat ng aking masugid na mambabasa sa buong kapuluan. Meron ba? Sa tingin ko naman ay mayroon kasi doon sa aking palatandaan meron namang dumaraan hindi ko lang alam kong nagbabasa, kahit naligaw siya o talagang pinuntahan bumabati ako sa iyo. Ika nga nila – tumapak kana rin lang, magbasa kana, malay mo makapulot ka kahit katiting nakaalaman tungkol sa Bancuro, sa lugar na punong puno ng kwento at ng mababait na tao na balang araw magamit mo, diba….. ikaw rin.

Isang kaugalian pa dito sa Bancuro ay ang pagsapit ng buwan ng Mayo, buwan daw ng mga bulaklak. Ano ba naman ang pagkaka-iba nito, eh boong Pilipinas nagsasagawa sila ng kanya kanyang pagdaraos ng “araw ng mga bulalak” o kung tawagin ay “flores de Mayo”. Sige nga anong kakaiba sa pagdaraos nito sa Bancuro? Wala namang pagkakaiba subalit para sa akin matagal tagal narin namang hindi nakakasama sa mga ganoong pagdaraos hinahanap hanap ko siya, kaya lang mahirap ng mangyari sapagkat iba na ang kalagayan ko, una malayo at marami ng balakid. Ganon pala kapag yung isang bagay na matagal mong ginagawa at nawala o nawalay, tanging pag-aalaala na lang ang iyong magagawa.

Sa kabila na ang buwan ng Mayo ay pagsisimula ng magbago ang panahon ng tag-init tungo sa tag-ulan sa Pilipinas, subalit sa Bancuro ay hindi nila nakakalimutan yung pagdaraos ng “flores de Mayo” hanggang ngayon. Sa buong buwan ng Mayo, naaalala ko pa na hahatiin yung 31 araw ng Mayo sa lahat ng mga naninirahan sa Pook, Bancuro, lahat ng bahay doon ay bibigyan ng araw para sa“flores de mayo”. Kapag ang kaarawan (birthday) ng nakatira sa isang bahay ay natapat ng Mayo, ito rin ang araw niya sa tuklong sabi nga doon. Sa lahat ng nakatoka sa bawat araw, sila yung mag-aayos, maglilinis ng tuklong, kasama rin dito yung kaunting handa ayon sa kanilang makayanan. Kapag nabigyan na lahat ang bahay o pamilya ng tokang araw at meron pang nalalabing araw na walang nakatoka, itoy hahatiin para sa mga kabataan o yung mga binata at dalaga na sa Pook.

Ang “flores de Mayo” dito ay nangangailangan din ng mamumuno o mangunguna sa dasal sapagkat ito ay magkahalong dasal at kantahan na akma o naaayon sa kinaugalian. Noong ako ay nakakadalo pa ng flores de mayo at marami pang mga dalaga roon na mga pinsan ko, talaga naman ang bawat bahay ay naglalaan ng panahon at handa para dito, kaya masasabing masaya. Subalit sa paglakad ng mga panahon umaalis ang mga dalaga at binata patungo sa Maynila upang mag-aral o nag-aasawa sa ibang lugar, kaya paunti ng paunti ang mga dumadalo. Ang mga natitira na lamang doon ay mga may-edad na laging antukin na at kinatatamaran na ring dumalo. Meron namang ilan na talagang hindi nakakalimutan at di pina lalampas ito.

Noon minsan nagyayaya pa kami ng dalaga sa ibang lugar upang makisaya sa aming pagdaraos, sapagkat minsan pagkatapos ng dasal at kantahan meron kaunting sayawan ng mga dalaga at binata. Yun naman ang talagang inaabangan naming mga binatilyo kasi makakasayaw sa mga dalagitang naimbitahan lalo na kung maganda at kras ng baryo. Pero sa ngayon itong mga kasayahang ganito ay nawawala na sa paglipas ng mga panahon. Wala naman masyadong aalalahin sapagkat ang buwang ito ay buwan ng bakasyon sa eskwela, kaya pwedeng mag-puyat ang lahat. Natatandaan ko pa nga ang Inay as isa sa mga namumuno doon, at siya rin ang minsan pinangangasiwa kapag ang handa lang ay candy, siya yung nagbibigay sa bawat isa, alam niya yung tig-iilan ang bawat isa. Alam niya yung nabigyan na at hindi, kasi yung iba nanluluko. Sabi nga ng Inay nakaka-ipon siya ng candy sa boong buwan.

Isa pang bagay na hindi na mawawala sa alala ko tungkol sa flores de Mayo eh yun ngang sayawan. Alam naming mga binata doon kung saan sa paligid ng Bancuro merong sayawan at siguradong pupuntahan namin yun kahit naulan. Isa ako na masasabi na adik sa sayawan pero hindi naman marunong magsayaw, ewan ko ba pero naging ganon ako. Karaniwan namang mga pinsan ko ang kasama sina Marmerto Ilao (Mar), Ampong (Alberto Amboy), Venancio Umali (Vina), Lorenzo Hernandez (Tito) at si Pando minsan kasama rin si Pareng Pogi. Walang malayo sa amin kapag sayawan, kahit umuulan tiyak na pupuntahan namin yan, wala sa amin yung bitbitin namin ang mga sapatos marating lang yung lugar. Ganyan kami ka-adik sa sayawan, sa sunod kong kwento yung talagang sayawan at mga kalukuhan doon…. ang kwento ko abangan - nabitin kayo ano.

Uso pa ba ito…

2008-08-17T01:19:00.000-07:00

Kung uso ang pag-uusapan napaka-bilis dumaan ng ibat ibang uso, mula sa damit, mobile phone, pantalon, orasan, buhok pati nga ugali uso-uso din. Ang mabilis na pagbabago ng uso ay makikita lang pangkaraniwan sa mga bayan, siyudad o lungsod. Nararating din naman ng uso ang mga probinsya subalit mabagal at huli na. Siguro kaya mabagal ay sapagkat sa mga uri ng tao na nakatira doon at sa kapaligirang kanilang ginagalawan. Tulad ng Bancuro, hindi naman napapahuli sa uso ang mga taga-rito mabagal pero nakakasunod ika nga.

Meron akong isang bagay na masasabi na isang kaisipan tungkol sa mga pa-uso na karaniwang ito ay buhat sa lungsod patungo sa mga probinsya, baryo o barangay. Ano kaya kung baligtarin natin ang tanong? Meron kayang pa-uso na galing sa mga probinsya, baryo o barangay patungo naman sa bayan, lungsod o siyudad? Ano sa palagay ninyo meron? Meron din naman, halimbawa yung pagsusuot noon ng subrerong yari sa kawayan, nito, ang paggamit ng bag na yari sa kawayan or nito at marami pang iba na kung titingnan mo ito’y kaugalian na galing sa mga probinsya.

Sabi nga ng mga matatanda sa Bancuro yun daw pagsusuot ng maong ay gamit lamang ng mga magsasaka sa bukid, pero ngayon nasa mga lungsod na ginagamit. Yung paggamit ng “bagpack”, ito raw ay unang nauso sa mga taga probinsya sapagkat karaniwang ang pagdadala ng mga gamit o damit doon ay sa likod inilalagay, pero ng gamitin na sa mga bayan ito’y naging makabago na. Isang usong-uso o kinagisnan ng kaugalian sa mga probinsya ay yung mga ‘agimat” ng mga matatanda sa una. Sa Bancuro maraming matatanda doon ang nagsasabing meron mga iniingatang agimat sa katawan.

Ayon sa mga kwento roon iilan doon ang walang iniingatan kahit maliit o kapirasong dasal para sa agimat daw. Isa sa mga nakita ko noon ay ang lolo ko, meron siyang medalyon na may nakadrawing daw (hindi ko na nakita kung ano yung naka drawing), pero ang sabi ito raw ay patungkol sa negosyo (swerte daw). Kaya ito ay ginamit ng ninong ko, tapos isinalin sa kapatid, ngunit noong mamatay yung kapatid hindi malaman kung ninakaw doon sa hospital o may nakapagtago sa isa sa mga anak din ng lolo ko. Kung makikita natin galing sa matandang kaugalian at paniniwala tungkol doon patungo sa makabagong panahon.

Isa pa na alam kong meron iningatan sa katawan ay ang pinsan naming Tiyo Hulian sinasabing marami itong iniingatan sa katawang agimat, meron din siyang bulong o dasal sa ibat ibang uri ng sakit sa mata. Hindi ko naman sasabihin na dahil sa kanyang mga iniingatang agimat sa katawan kung kaya ang pagkamatay niya ay kaka-iba sapagkat ang buo niyang katawan ay parang natuyo at lumiit siya, bago pa siya mamatay ay laging nangangati ang buo niyang katawan. Hindi ko rin masabi kung meron sa mga anak o apo nito ang nakapag-mana ng kanyang mga agimat. Ayon sa mga kuwentuhan ilan sa mga kabataan doon ang meron daw mga bulong o dasal, agimat o galing. Pero ang alam ko lang sa mga taga-roon lahat ata merong agimat o anting-anting sa “GIGIL”. Sapagkat kung sa mga usapan lalo kung lasing na silang lahat doon ay hindi basta-basta patatalo…. He he he

Marami pang ibang mga taga-Bancuro ang may mga agimat na kanilang iniingatan, ang iba ay nakapunta na ng Maynila o ibang bayan, ewan ko lang kung dala dala pa nila ang paniniwalang ito sa kanilang iniingatan. Ang tanong gumagana pa ba ang mga ganitong agimat sa makabagong panahon? Pero kung titingnan mo sa mga lungsod makikita mo ang ilan na merong mga nakasabit sa kanilang mga leeg na mga medalyon na kung tatanungin mo proteksyon daw nila yun. Meron ka ring makikita na nagbenta nito sa mga harap pa ng simbahan.

Isang karanasan ang aking naranasan noong umuwi ako doon sa Bancuro upang magbakasyon. Doon kilalang kilala si Aling Tuyang na manghihilot ng bale sa katawan. Noon laging kong nararamdaman yung aking likuran na sumasakit, kaya nagpahilot ako, matapos hilutin ipinakita niya sa akin yung isang maliit na bote na puno ng langis at merong maliit na imahe ng santo nino sa loob. Tapos kinuwento kung paano at saan nanggaling yaon. Sa ganong paniniwala sa mga probinsya na lang makikita, sa mga lungsod bihira na lang ang naniniwala doon.

Meron din sa Bancuro na kilala ko na may agimat sa katawan, ang kanyang agimat ay ang hindi paliligo sa araw araw at hindi nagpapagupit ng buhok, hindi nagpapalit ng damit, meron kayo noon sa lugar ninyo sa Bancuro lang meron noon…

Ang Bang-Aw bow..

2008-08-13T00:00:00.000-07:00

Bang-aw, bang-aw, bang-awwwww, hayan na harangan ninyo… bang-aw. Paluin ninyo.. Wag baka aso ko yan… minsa maririnig na sigaw kapag may asong naligaw sa Bancuro. He he he..

Sabi nga malas ang dayuhang asong maliligaw sa Bancuro. Bakit? Masasabi bang ito’y sa katakawan ng karne ng aso ng mga taga roon noong araw. Ano ba yung tinatawag na bang-aw? Sa Bancuro lalo na sa Pook iilan lang sa mga tagaroon ang hindi pinalalampas ang pagkain ng karneng aso, kahit anong luto masarap yan sa mga tagaroon. Ang bang-aw ay asong na-uulol dahil sa subrang init ng panahon o anumang bagay na nangyari sa aso na naging dahilan ng pagka-ulol nito.

Noong ako’y nag-aaral pa sa AGMA, kami ng mga pinsan ko roon ay isa sa mga tirador ng aso, hindi naman ninanakaw ang aso kundi ito’y pinagbibintangan na nababang-aw kahit hindi naman. Lalo na yung mga asong napapadako roon sa Pook ng Bancuro. Kawawa naman ang aso kapag naligaw doon sa Pook, Bancuro at nakita namin sapagkat hindi ito palalampasin at huhusgahan kaagad na bang-aw. Maraming beses na itong nangyari doon, at ako mismo ang isa sa mga salarin sapagkat paborito ko ang karneng aso lalo na yung sampayne, kaldereta at kahit adobo. Siempre sasabayan ng Ginebra San Miguel o kaya ay tuba, kung mapera Manila Beer ang katapat noon.

Marami ring beses naming nagawa yun pero wala namang nagagalit kung nakatay ang kanilang aso, minsan wala namang naghahanap, kung meron man at nalamang kinatay na wala naman silang magagawa sapagkat ang ikakatwiran lang ay nauulol eh o nabang-aw ang aso nila. Di ba masama yun kasi nga na-uulol o bang-aw na yung aso. Wala namang masama kaya lang medyo iwas lang na isama ang ulo at laman loob, kaya karne lang talaga ang kukunin, sayang pero iba na yung sigurado ika nga.

Minsan nga noong bagong sapit lang ang tag-ulan merong asong dumating na namamabag ng ibang aso, tapos deretso ang takbo sinyales ng isang bang-aw. Pag sigaw ko na bang-aw naglabasan na ang mga pinsan ko hanap kung nasan na yung bang-aw. Nakita namin na takbo patungo sa Walog habol namin kasi medyo malaki ang aso pero walang dereksyon ang takbo ng aso. Kaya habol namin, may sumigaw sa gitna ng bukid naroon daw yung bang-aw, takbo kami, dala ang ibat ibang pamalo. Nakita nga namin sa may sapa, pinalibutan namin at lilinga linga ng masama ang tingin. Paglapit namin pinalo ng pinsan ko sa batok ng kawayan dapa ang bang-aw. Pinalo ko sa ulo ng puno ng kawayan, ikot ang aso. Hinila namin hanggang doon sa Pook ipinatong sa isang paragus pero biglang tumayo ang bang-aw, takbuhan kami, hanap ng pamalo ulit.

Nakakita ako ng puno ulit ng kawayan, pinalo ko sa may batok, yun ang huling hininga ng bang-aw. Hanap kami ng tulos upang ibitin ang aso. Tinalian namin sa huling paa para pabitin siya, pinalibutan ng dahon ng niyog, tuyong dahon ng saging at sinindihan upang maalis ang balahibo sa madaling paraan, walang 10 minuto hubad ang aso, inilipat namin sa isang puno pero pabitin pa rin upang linisin at alisin ang balat nito. Pinutol ang ulo upang itapon kasi talagang bang-aw ang aso. Matapos alisin ang balat nagsimulang magpainit ng tubig upang halbusan ang balat para gawing sampayne. Sinimulan na rin buksan ang tiyan ng aso para alisin ang laman sa loob para itapon. Matapos nito inalis na sa pagkakabitin para naman tadtarin ng maliliit para sa anumang lutong gagawin. Iyan ang karaniwang ginagawa namin kapag may biktimang bang-aw. Mga ilang oras pa sama sama ng nag-iinuman at namumulutan ng asong bang-aw. Kaya ang iba sa amin ay nagiging bang-aw na rin sa katakawan ng karneng aso. Pero sa ngayon nahinto na ang pagkain ng karneng aso sa Bancuro sa dahilang nagkaroon ng sakit ang mga aso doon.

Padasal… sa Pook

2008-08-10T03:45:00.000-07:00

Maraming matatandang kaugalian ang ating bayan, ito’y namana natin sa ating mga ninuno na hanggang sa ngayong makabago na ilan doo’y patuloy pa ring isinasaga ng ilan, lalo na ang mga tao sa mga probinsya, baryo, barangay. Anong dulot nito sa buhay ng mga tao sa probinsya? Ilan sa mga naniniwala nito ay masasabing bahagi na ng kanilang buhay ang ganitong kaugalian ayon sa kanilang paniniwala. Ang Bancuro ay di naiiba sa ibang mga baryo na naniniwala a ganitong kaugalian. Dala dala nila ang kaugaliang ito hanggang sa kanilang katapusan ng buhay. Ang iba’y maisasalin sa kanilang mga anak. Sabi nga habang may naniniwala at sumusunod sa ganitong kaugalian hindi mahihinto ito.

Tulad na lang sa Bancuro ang kaugaliang ito ay nagpasalin salin na sa ibat ibang henerasyon subalit naroon pa rin ang patuloy na pagsasagawa nito. Ang padasal ito ay isang kaugalian at bahagi ng kanilang pananampalataya na ng mga taga Bancuro. Marami ang nagpapadasal ngunit iba iba ang pinatutungkulan ng padasal – tulad ng padasal ng pasasalamat, kamatayan, mahal na araw, babang luksa at iba pa. Karaniwang ang padasal ay pinagtutuunan din ng kaunting pera, para sa kaunting handaan kung ito ay pasasalamat, o babang luksa (sa ibang kahulugan pag-alala sa kamatayan). Maidagdag pa rito may padasal din na ginaganap sa araw ng mga patay tuwing papasok ang buwan ng Nobyembre 1 at 2.

Sino ang mga nangunguna sa ganitong padasal. Tulad ng Bancuro dati meron talagang nangunguna at laging kinukuhang nangunguna sa pagdarasal, ito ay tinatawag na “mamumuno”. Dati kinagisnan ko na laging matanda ang mamumuno, dahilan siguro sila yaong nakaka-alam ng mga dasal para sa ibat-ibang okasyon. Sabi nga sila yaong may tiyaga na gampanan ang ganitong mga gawaing pangkaluluwa. Isang bagay ang natatangi sa mamumuno, sila’y kakaiba sapagkat bukod sa kabisado ang dasal sila yaong mga kilala sa boong baryo. Naalala ko pa nga yung isang mamumuno ng padasal, habang naglilitanya ng dasal para sa dasalang yaon, naroon din naman yaong kaniyang pakikipag-usap sa katabi. Paano yun, sabi nga, ganito yun kapag nagdarasal ang mamumuno na siyang nangunguna at merong bahagi ang mga kasama na kung tawagin ay “taga-sagot” kapag yung parteng taga-sagot siya naman ang pakikipag-usap ng mamumuno sa katabi. Isa lang ang napansin ko pa sa mga ito, mabibilis magsalita.

Ito naman ay gustong gusto ng mga bata doon sa baryo sapagkat minsan ang nagpapadasal ay maraming inihahanda, tulad ng tutong, matamis na lugaw, pinindot, tinapay, puto, suman, at iba pa. Subalit kapag sa patay naman minsan nagkakatay ng baboy, manok at iba pa. Kaya sabi nga lebre na ang tanghalian or merienda kapag merong mga padasal. Karaniwan namang makikita sa mga padasal o sa mga nagdarasal ay mga babae lamang, ang mga lalaki naman ay darating lamang kapag kainan na, he he he yun ang totoo. Sa Bancuro noong akoy bata pa ang mga natatandaan kong mamumuno doon ay sina Nanay Angeng Mayumi tapos ng mamatay na siya si Tiya Huling na ang sumalo bilang mamumuno ngayon patay narin, tapos noon ngayon ata ay isa sa mga anak ng Tiya Huling si Ate Nemie

Tulad ng nasabi ko ito yung kaugaliang nagpapasalin salin sa ibat ibang herasyon ng tao sa Bancuro, kahit sabihin na makabago na ngayon, subalit nananatili parin ito. Bancuro ay isa sa mga ito sumusunod, naniniwala at nasisiyahan. Sabi nga nila wala namang mawawala kung ito ay susundin. Mas maganda pa nga raw kasi minsan nagagamit ang mga ganitong pagtitipon upang magkasama-sama ang boong pamilya. Kaya para sa mga taga-Bancuro mananatili ang mga kaugalian ito tulad ng mga padasal sa kanilang buhay tulad ng mga ibang lugar. Ito raw ang isang bagay na paglalapit nila sa Diyos.

Sibasib ng Tuko..

2008-08-04T23:53:00.000-07:00

Ang tao maraming uri, ugali, nakasanayan, kakulitan, katahimikan, kasayahan, at paniniwala. Idagdag pa rito na minsan ang tao ay may aking kakulitan, pasaway at katigasan ng ulo. Sa Bancuro hindi rin nalalayo sa ibang lugar na marami ang makukulit at pasaway, pero sa bago kong kwento ngayon ito’y naganap sa taong kilala ko sa pagiging tahimik lang, sa kuwentuhan, sa inuman. Ibig kong sabihin hindi siya makulit, maingay o magaslaw subalit naganap sa kanya ang sitwasyon nayun isang gabi ng katahimikan.

Sa mga nakaraan kong kwento nabanggit ko ang tungkol sa mangangarit na doon nahapyawan ko na ang dahilan sa paghinto niya sa pangangarit ay ang edad at ang karanasan niya ng gabing iyon. Sa kabila na siya ay kinuha na ng Diyos naroon pa rin ang ala ala nito sa mga taga-Bancuro at ang gabi na masasabi na nakabago ng buong Bancuro at ng buhay ng mangangarit kasama ang pamilya niya. Dito ilalahad ko yung nalalaman kong kwento bago ang gabing iyon sa buhay ng mangangarit.

Ang Bancuro ay likas na mapagkaibigan sa mga karatig na barangay, kilala ang Bancuro sa basketball, softball, sabong at iba pang mga laro. Iilang balita sa paligid na sinasabi na pagsisimulan ng gulo ang mga taga-Bancuro, minsan nga sila pa yung argabiyado. Isa sa mga barangay na malapit sa Bancuro ay ang Sta Cruz (Lagarian), sapagkat ang mga taga-Bancuro ay dumadayo sa Lagarian ng paliligo, pangisngisda, pagtitinda. Ganon din naman ang mga taga Lagarian, sila’y nagtitinda ng isda, dumadayo sa panunuba, pistahan at iba pa. Sa ganong kalakaran naging malapit sa isa’t isa ang dalawang barangay, idagdag pa dito ang ilan sa kanila ay kinukuhang mga ninong at ninang ng kanilang mga anak, kaya ang tawagan ay kumpare at kumare.

Sa ganyang nakasanayan naging bukas ang loob ng isa’t isa sa buhay at sa paligid. Subalit may mga pangyayari na hindi natin inaasahan na sa kabila ng ganong pagtitinginan mababahiran ito ng dugo na mahirap ng mabura sa isip at ugali ng tao. Hindi ko na matandaan kung tag-ani, tag-ulan o tag-lamig ang gabing yaon. Isa sa mga barkada, kumpare ng mangangarit ang pumunta sa Bancuro upang makipag kuwentuhan kasama ang inuman doon. Maayos naman ang kanilang inuman ayon sa mga kuwento. Matapos ang inuman sa isang bahay, pumunta na sila sa bahay ng mangangarit upang maghapunan. Lingid sa kaalaman ninuman sa paglalakad nila nagkaroon na pala ng hindi magandang pagtatalo ang dalawa, pero hindi gaanong mabigat.

Matapos sa bahay ng mangangarit nag pasya ng umuwi ang kumpare papunta sa Lagarian. Inihatid pa ng mangangarit ang kumpare hanggang sa malapit sa labasan ng Pook. Subalit habang sila’y naglalakad naroon na naman yung kanilang naiwang pagtatalo at mas malala pa. Hindi mo maririnig sa kanila ang lakas ng tinig sa pagtatalo parang alam nilang baka marami ang makarinig. Patuloy silang naglalakad ng biglang kumalas ang kumpare at mag bunot ng balisong at akmang sasaksakin ang mangangarit. Kahit naka-inom mabilis na naka-iwas ang mangangarit kasabay ang tanong “bakit pare, huminahon ka, ako ito kumpare mo”. Sa kabila noon parang walang naririnig si kumpare patuloy ang daluhong sa mangangarit.

Mula doon naisip ng mangangarit na dilikado na ito, kaya hagilap siya ng kahit anong pwedeng ipanlaban hindi niya naisip na meron siyang dalang pangarit. Kaya hagilap siya ng pamalo at doon nakuha niya yung kahoy mula sa bakod, isang dos four dos ang laki. Sa pagdaluhong ni kumpare, naghintay na lang ang mangangarit upang salagin ang ulos ng kalaban. Nang sa tingin ng mangangarit na hindi na mapipigilan ang kumpare, ipinasya na niyang lumaban ng sabayan, patay kung patay ika nga.

Sa pag atake pa lang ng kumpare isang malakas na palo ang sumalubong sa ulo ng kumpare dahil lasing bagsak ang kumpare, mula doon wala kang maririnig kundi ang impit na ungol ng kumpare sa bawat palo sa kanya ng mangangarit. Walang humpay ang palong ginawa ng mangangarit ibinuhos ang lakas, galit at ang kanyang sibasib ay nahinto ng ang kanyang pamalo ay nabali sa dalawa at ito ay parang sinadyang lumiit sa kapapalo. Ang ulo ng kumpare ay hindi na makilala dahil lumiit, ang laman nito ay nagkalat sa paligid at ang utak ay ganon din – patay si kumpare.

Kinabukasan hindi agad kumalat ang balita, kundi takot ang kanilang naramdaman, sapagkat noon lang nangyari ang ganon sa lugar ng Bancuro. Ganon ka brutal na pagpatay. Hinuli ng mga pulis bayan ang mangangarit, ang patay ay dinala sa Lagarian, subalit ang dugong nagkalat sa bakod sa kalsada ay hindi agad maalis, ganon din ang ala ala ng gabing ang mangangarit ay sumibasib na parang tuko.

Dahil na rin sa kawalan ng panggastos sa magkabilang panig ini-urong na lang ang kaso at pinagbayad na lang ang mangangarit ng 12T pesos. Bumalik sa normal ang buhay ng mangangarit subalit yung dating init ng pagkakaibigan ng dalawang barangay ay medyo nagkaroon ng batik tahimik pero parang laging merong banta. Matagal bago naging normal ang kalagayan ng dalawang barangay na tanging panahon na lang ang makakapag-sabi. Sa ngayon balik normal ang paligid sa magkabilang barangay, nabalik na rin yung dating pagkakaibigan ng dalawa.

Tawagin Sya’y Obispo.

2008-08-02T04:53:00.000-07:00

Minsan sabi ng pinsan ko, ano pa raw ang aking kwento patungkol o nangyari sa Bancuro gayong nakuwento ko na daw lahat. Pero heto naman ang katunayan na hanggang sa ngayon meron pa rin namang kwento ako na galling sa Bancuro. Alam natin na ang isang “Obispo” ay alagad ng simbahan, walang pasubali yan. Pero dito sa bago kong entre ipakikilala ko siya sa inyo na talaga namang kakaiba ang kanyang kwento doon sa Bancuro. Siya ay kilalang kilala ng mga tagaroon sa Pook, Bancuro sa taguring Obispo. Paano siya naging Obispo, tunay bang Obispo nga siya? Sino siya?

Sa mga nakaraang kwento ko nabanggit ko na yung mga lawig o nakikipanganihan doon Bancuro na mga taga Batangas. Isa nga sa tuwina ay naroon sa Bancuro ay si Manong Garding sa dahilang kapinsanan din naman siya ng lahat doon. Sino ba si Manong Garding? Siya’y isang taong talaga namang tatawa ka kapag siya na ang nagsimula ng kwento, sapagkat marami siyang alam na mga kwentong totoo, at kabulastugan. Tuwing siya ay lalawig sa Bancuro tiyak ako na magiging masaya ang lahat doon, kakikitaan mo lahat ng ngiti, tuwa sa mga labi nila kapag naririnig ang kwento ni Manong Garding. Bakit siya tinawag na Obispo?

Hindi ako tiyak kung ito ay sa Pook, Bancuro nangyari o sa ibang lugar sa Bancuro. Ganito yun, minsan daw may dumating na pari sa isang maliit na tuklong o kapilya doon, na naroon itong si Manong Garding. Hindi ko alam kong ito ay naka-inom o lasing ng gawin ito. Kapag dumating ang pari sigurado yung kanang kamay niya ang siyang mag-aasikaso ng mga gamit na gagamitin sa pagmimisa. Kaya inilabas na lahat ang mga gamit na inilagay sa banding likuran ng kapilya o ng altar. Lingid sa kanila itong si Manong Garding ay may balak na nakawin ang gamit ng pari. At ganon nga ang nangyari ninakaw niya yung bateting ng pari, kaya walang nagamit ang pari sa kanyang pagmimisa doon, subalit alam ng pari na ninakaw yun. Kaya mula noon si Manong Garding ay tinawag na Obispo, kasi ninakaw nga niya yung bateting ng pari.

Pero likas na kakaiba talaga si Manong Garding sa lahat ng mga lumalawig sa Bancuro, bukod sa kanyang mga nakakatuwang mga kuwento, kabulastugan at iba pa. Naroon din yung napakagaling niyang magbansag sa isang tao, yun bang bibigyan ng ibang pangalan ang isang tao aywan ko kung paano niya yun ginagawa. Basta kapag nabigyan ng bansag, yun na ang magiging tawag sa kanya ng lahat. Narito ang kaniyang mga nabigyan ng basag doon sa Bancuro:

Alberto Amboy - Ampong o Balat Saging
Beinvenido Hernandez - Bentot
Leo Hernandez - Bayugo
Mamerto Ilao - Utot
Ernesto Ilao - Daga
Marlo Hernandez - Manot
Mario Hernandez - Tunog
Paulino Hernandez - Iwang
Vicente Hernandez - Burat
Eugenio Deguzman - Manghot
Anghel Evangelista - Tang-e
Domingo Hernandez - Japog
Ding Mojica - Kado

Yan yung ilang mga pangalan na binigyan niya ng bansag pero hindi ko alam kong siya lang lahat dito ang nagbansag. Marami pang mga pangalan ang kanyang binigyan ng bansag na itoy nananatili na bansag sa taong yun. Meron ngang kapag tinawag yung taong yun sa bansag niya nagagalit, napipikon, na kung tawagin sa Bancuro nangungulit. Sa ngayon madalang na siyang makapunta pa sa Bancuro kasi may edad na siya, nanatili na lang siya sa Batangas. Minsan napupunta siya doon kapag pinstahan at iba pang okasyon. Totoong mananatili na sa Bancuro ang kanyang ala-ala…..

DAWDAW!!

2008-07-29T23:41:00.000-07:00

Siguro likas na sa tao yung paggawa ng masama o paggawa ng kalukuhan. Sa Bancuro meron ding taong ganon, yun bang imbes na tumulong sa kapwa ay kabaliktaran naman ang ginagawa. Ano ang kaugnayan nito sa ating pag-uusapan? Sapagkat yung tinatawag sa Bancuro na “dawdaw” ay hindi lang sa tao nagdudulot ng kasamaan kundi pati sa imahe ng lugar, bakit ko nasabi ito sapagkat nagiging tatak ito na kinatatakutan ng ibang tao na puntahan.

Ano nga ba ang “dawdaw”? Ang salitang ito ay hindi matatagpuan sa anumang diksyonaryo ibig sabihin ito’y katha lamang doon sa Bancuro. Ito ay isang uri ng bagay o lason na inilalagay sa pagkain, inumin at iba pang kapamaraanan ng gumagawa. Ano ito? Marami ang nagsasabi na ito raw ay bagahi ng nagamit na “gasa” ng ilaw na di-bomba. Ang iba naman ito raw ay itlog ng manok na nilaga ng napaka tagal na oras upang maging lason. Pero kahit ako ay hindi alam ang talagang sangkap nito.

Paano ito isinasagawa ng mga luko-luko at walanghiya? Maraming kapamaraan silang ginagawa. Tulad na lang ng nangyari sa Inay ko, siya’y nakitulong sa isang handaan doon sa Bancuro, Ibaba, wala siyang kamalay malay na yung ibinigay sa kanyang pagkain ay meron na palang dawdaw o lason. Hindi niya ito namalayan hanggang makarating siya sa bahay namin, nakaramdam siya ng hindi maganda sa kanyang tiyan, pero naghinala na agad ang tatay na nadawdaw ang Inay. Kaya kinabukasan kumuha ang tatay ng dahon upang masigurado ang kanyang hinala at tama mabagsik na dawdaw ang nakadali sa Inay. Kaya dali daling nagpunta siya sa manggagamot ng dawdaw na matatagpuan din lang doon sa Bancuro. Ayon sa mga sabi-sabi ito rin daw mga manggagamot ng dawdaw ang siyang gumagawa ng dawdaw.

Meron naman sa inuman ito nakukuha, lalo na kapag ang iniinom ay tuba ng niyog. Mapapansin daw ang mandadawdaw kapag siya ang nagpalibot ng baso sa pag-inom, kapag humawak ang taong yun sa labi ng baso tapos isinalok sa timba ng tuba asahan mo na may titirahin siya. Noon karaniwan kilala ang gumagawa nito. Minsan naman sa pulutan ito inilalagay. Kapag ang kainuman ay kumuha ng pulutan na kamay ang gamit hindi kutsara at nagbalik ng kapirasong pulutan, asahan daw may dawdaw yun. Kaya doon sa mga matatakaw ng pulutan dilikado. Minsan naman kukuha ng pulutan pero parang sumawsaw lang meron din yun. Karaniwang nasa dulo ng kuko ang lason na idadawdaw.

Bakit nila ito ginagawa? Ang iba kaya ito ginagawa upang magkapera, kasi kapag na dawdaw tiyak na magpapagamot may bayad kahit kaunti ang pagamot noon. Yung iba kaya ginagawa para lang magwalanghiya. Yung iba kaya naman ginagawa galit doon sa tao, matakaw uminom, mamulutan at matandang alitan na.

Paano naman ito nalalaman na na-dawdaw ka? Doon sa Bancuro merong nakukuhang dahon ng halaman sa gubat o niyugan na pinapahid lang ito sa kamay, kapag ang kulay berdeng katas nito ay hindi nawala kahit ka maghugas, magsabon ng kamay – tiyak na meron kang dawdaw, yan ang kapangyarihan ng dahon na yun. Nararamdaman din ito sa katawan kasi minsan sa loob ng 24 na oras maaaring mamatay ang nadawdaw kung mabagsik ang nakadali sa kanya. Meron naman linggo, buwan bago malaman kasi sabi nila pakiramdam daw laging busog, tapos namamayat.

Paano naman ito ginagamot? Heto ang medyo mahirap paniwalaan kasi ang paggamot daw nito ay isasagawa tuwing umaga bago sumikat ang araw at sa dapit hapon kapag lubog na ang araw, kapag lapas hindi na gagamot yung manggagamot. Ang tanong anong relasyon noong umaga at araw doon sa nainom na lason? Ewan ko, pero yun lagi ang naririnig ko at nakita ko noong ang Inay ay nadawdaw. Ano naman ang iginagamot? Sabi nila langis daw, ewan ko kung ano yun, minsan tanungin natin ang manggagamot doon. Pero ang alam ko patay na lahat ang mga marunong manggamot ng dawdaw doon sa Bancuro, ewan ko lang kung merong nagmana ng ganon.

Mangangarit!!

2008-07-26T00:00:00.000-07:00

Sa nakaraan kong entri nakwento ko ang tungkol sa tubaan. Doon napahapyawan ko na ang tungkol sa mangangarit. Kung walang mangangarit walang tuba na ititinda sa tubaan yun ang napaka-simpleng aritmitik doon. Kaya naman mahalaga ang mangangarit upang magkaroon ng tuba na iinumin ang mga manunuba. Mahirap ang trabahong mangangarit sapagkat tuwing aakyat sila sa puno ng niyog ang buhay nila ay nasa panganib, hindi lang isang beses o isang puno ng niyog ang kanilang aakyatin, kundi ito’y dalawang beses sa maghapon, isa sa umaga at isa sa hapon.

Sa Bancuro tulad ng nasabi ko sa inyo na ang unang naging mangangarit doon ay si Kuya Johnny o Juan na asawa ng Tiya Kinay. Marami siyang punong niyog na kinakaritan halos lahat ng niyog doon sa lupa ng Ninong Ison. Ito ang kaniyang pangunahing hanap buhay bukod sa palayan, na nakikiani lang siya. Natigil lang siya noong siya ay makapatay ng tao na kainuman at makulong. Siguro sa mga susunod kong kwento sasabihin ko ang talagang naganap ng gabi ng mapatay niya yung kainuman na kumpare pa naman niya. Talaga namang magaling siyang mangarit ng tuba ng niyog. Ang hirap lang sa kanya ay masyado rin kung uminom, sabi nga patay kung patay, pero tahimik lang yun kapag lasing na at uuwi na. Matagal tagal din niyang naging hanapbuhay ang pangangarit ng tuba ng niyog.

Naging dalawa ang mangangarit ng tuba sa Bancuro, yun ay si Manong Ludring na asawa naman ni Ate Nympa. Si Manong Ludring naman ay may maliit na bukirin na sinasaka at ang pangangarit ay pandadag na lang sa kanyang pangangailangan, sapagkat marami siyang anak – labing isa, na lahat ay sa kanya umaasa. Sa kabila ng dalawa ang nagtitinda ng tuba mabenta pa rin ang tuba sa Bancuro at hiwalay naman ang pagtitinda ng tuba. Si Manong Lubring ang tuba niya ay doon na lang sa bahay nila nakahanda para sa mga manunuba. Samantalang kay Kuya Johnny ay dinadala ni Tiya Kinay sa kanto sa may talipapa upang doon naman pumunta yung mga suki niya sa tuba, naroon din ang iba’t ibang pamulutang tinda.

Masasabing magagaling ang mga mangangarit sapagkat alam nila ang malakas, at di malakas magbigay ng tuba ang isang puno ng niyog. Una bibisitahin nila ang puno ng niyog, lilinisan ng ibang mga palapa at mga takiyay, bibilangin kung ilang puso ng niyog ang pwedeng makuhanan ng tuba. Ito ay sisimulang talian at hatakin pababa tuwing umaga upang ito ay maging madaling lagyan ng sahod na lalagyan ng tuba. Kapag nakayuko na siya sa tamang lugar, lalagyan nila ito ng bigkis o tali palibot ang puso ng niyog upang hindi bumuka kapag pinutulan o pinungusan, tapos puputulan na nila ito ng paunang pungos at hahayaang tumulo ng tumulo ng dalawang araw sapagkat ito ay matamis pa. Kapag handa na lalagyan ito ng "tukil" kung tawagin – ito ay bao ng niyog na inalis ang maliit na bahagi sa itaas at inalis ang laman at nilagyan ng tali upang maisabit ito sa puso ng niyog. Ito'y nililinis na mabuti, na akala mo ay isang makintab na gamit pangkusina na kulay mai-itim itim.

Karaniwang ginagawa ang pag pungos ng puso ng niyog tuwing hapon upang sa boong magdamang siya tumulo at hindi masyadong mainit. Kapag nailagay na ang tukil nilalagyan nila ito ng takip na "tistis" upang hindi matubigan kapag umulan o inumin ng anumang ibon. Ang mangangarit ay merong isang uri ng itak na tinatawag na "pangarit" – ito ay talaga namang napakatalas at kakaiba ang talim nito. Karaniwang ito ay naka-baluktot na pabilog o pakawit upang maging madali na makapungos ng puso ng niyog. Ang mga mangangarit sa Bancuro ay walang isinusuot na anumang mga gabay sa pag-iingat na baka mahulog, minsan nga naka-short pants lang sila. Meron ngang isang mangangarit doon na ang pangalan ay si Ka Tiago na nahulog mula sa itaas ng puno ng niyog sa kaniyang pangangarit, pagbagsak sa lupa basag ang kaniyang tuhod at hindi na muling nakalakad pa. Ganyan ang piligro sa buhay ng isang mangangarit, sabi nga kung guhit na niyang mahulog eh di hulog..

Tubaan..

2008-07-21T04:41:00.000-07:00

"Mare daan ka muna, makapagkuwentuhan tayo. Wag na mare may pupuntahan ako. Saan ka pupunta? Alam mo na doon sa tubaan, kina Pareng Ludring. Pare sama ka tikman mo naman yung niluto kung ginataang bayawak, lantakan natin doon sa tubaan mamayang hapon pagkatapos natin dito sa bukid". Yan ang pangkaraniwang maririnig mo sa pali-paligid ng Bancuro lalo na tuwing sasapit ang dapit hapon. Sapagkat naka-ugalian na nilang magkita kita sa tinatawag na tubaan.

Ano ba itong “tubaan”? Ang tubaan ay nag-buhat sa salitang “tuba” at ang hulaping “an” na kapag pinagsama ito’y nagiging isang lugar na pinagkakalipumpunan ng mga magbubukid, mangingisda, mga tambay at iba pa. Ang tuba ay karaniwang kinukuha sa puno ng niyog, buli, sasa o irok. Tuba na galing sa tubo ay hindi pa nauso doon ang karaniwang tuba roon ay yung galing sa puno ng niyog. Ang mangangarit ang siyang nakaka-alam ng patungkol sa lasa at tapang ng tuba. Ito’y naging isang hanap buhay na doon sa Bancuro. Isa sa nakilala kong mangangarit ng tuba ng niyog ay si Tiyo Johnny, sapagkat talaga namang balde balde ang tuba kung hakutin sa kanilang bahay.

Marami siyang hinihikapang mga niyugan upang kumuha ng tuba. Sa umaga pag patak ng alas 6 ng umaga tiyak isa isa niyang nililibot ang kaniyang mga punong kinakaritan, sapagkat ganon ang dapat upang makakuha ng maraming tuba ng niyog. Sa hapon naman ay alas 4 pa lang ng hapon ay nasa dulo na siya ng niyog upang kuhanin ang mga tuba na kaniyang naipon. Matiyaga niya itong inilalagay sa kung tawagin ay balawit, ito ay yari sa malaking kawayan. Alam nyo ba na para sumarap ang tuba nilalagyan yun ng “tangal” na ang hindi ko malaman kung anong uri ng ugat ng halaman yun galing.

Matapos maipon yun dadalhin na sa tubaan, upang ipagbili sa pamamagitan ng takal na gamit ang “preserb” – ito ay isang uri ng buti na kulay maroon. Ang halaga nito ay 50 sentimos isang preserb. Dito sa tubaan karaniwan mong makikita ay mga matatandang lalaki at babae, malalakas ang kuwentuhan lalo na kapag naka-inom na ng tuba. Masarap din naman ang lasa nito, pero sinasabi na hindi maganda kapag ang pulutan nito ay ginataan. At hindi rin maganda kapag hinaluan mo ng ibang alak.

Nang si Tiyo Johnny ay mamatay, si Manong Ludring naman ang pumalit sa kanya at doon mismo sa kanilang bahay ang naging tubaan. Kapansin pansin na naging karaniwan ng puntahan ang kanilang bahay. Minsan ang iba ay may dala dalang mga pulutang karneng aso, inihaw na isda, karneng baboy, adubong bayawak, sawa at iba pa. Mayroon din naman nanggugulo minsan sa tubaan, siguro nasusubrahan ng inom kaya nagwawala. Karaniwang mula alas singko ng hapon hanggang alas siete ng gabi tumatagal ang mga manunuba doon.

Subalit sa ngayon nawala narin ang tubaan kasi tumigil na rin sa pangangarit si Manong Lubring, kasi medyo matanda na rin daw siya natatakot ng umakyat pa ng puno ng niyog. Wala namang sumunod na sa kanilang mga yapak – kukunti na rin ang nahihilig uminom ng tuba doon. Subalit masasabi na masarap din ang lasa ng tuba, nakakalasing din, sabi nga masustansya daw yun. Kapag hindi naubos ang tuba ito'y iniimbak ng 2 o 3 buwan para maging maasim na suka. Ito'y nabebenta rin naman. Totoong ala-ala na lamang ang natitira tungkol sa tubaan, pero hindi na mawawala ang ala-alang yun sa mga taga- Bancuro....

Walog Nasaan Kana?

2008-07-19T22:25:00.000-07:00

Siguro magugulat kayo sa mga pangalan na aking inilalahad sa inyo, kutulad noong nakaraan kong entre na “daang kabayo”, ngayon naman ay isa ring lugar sa Bancuro ito kung tawagin ng mga tagaroon ay “Walog”. Ano ba meron ang lugar na ito? Ang walog ay salitang doon mo lang maririnig sa mga nakaka-alam ng lugar, ang pinag mulan ay hindi rin malaman, subalit masasabing makasaysayan ito para sa mga taga Bancuro lalo na yung mga taga- Pook.

Noong dekada 80 ang walog ay masasabing hindi pa gaanong napapasok ng ibat ibang tao, ang ibig kong sabihin ito ay masukal, madawag, at puro kawayanan ang makikita mo dito. Bale ito ang pagitan ng Bancuro at Bahay sa gawing Kanluran at Ladron. Ito ay masasabing isang maliit na sapa na naka-ugnay sa mga palayan, sa mga panahong tag-ulan hindi siya mauubusan ng tubig, kaya naman marami ang nakikinabang dito ng mga dalag, hito, puyo, gurami, kuhol at iba pa kasama ang bayawak, sawa, ahas, ibon, paniki. Dito rin kami minsan dumarayo ng paninirador ng ibon, paghahabol ng tikling, pamamambis ng isda.

Siempre sa araw lang namin yun nagagawa sapagkat marami ang nagsasabi na meron din ditong ibat ibang manggagalaw na sinasabi. Meron daw ditong pugot ang ulo, kapre, babaeng nakaputi at iba pa. Kapag pinaglaruan ka raw dito hindi makakalabas sa kawayanan kasi ililigaw ka raw ng mga engkato rito. Ang lahat ng ito ay puro mga kwento na hindi ko naman naranasan o nakita. Siguro ay sapagkat tuwing araw lang ako dumaraan, pumupunta sa lugar. Tulad ng sinabi ko sa itaas malaki rin ang pakinabang sa lugar na ito sapagkat dito karamihan kumukuha ng mga maliliit na poste kung kakailanganin, panggatong, minsan balag sa halamanan, kawayan at iba pa. Kapag naman tag-init aasahan mo na araw-araw merong mga bata, matanda na makikita ka sa Walog sapagkat nagsisimula ng matuyo ang tubig doon.

Malalakas ang loob ng lahat na mangisda doon, kahit na sabihin pang nakakatakot sapagkat baka may ahas, sawa at iba pang mga hayop. Totoo nga naman na naiipon ang mga isa sa lagon na yaon kaya lumalaki sila ng malalaki talaga. Ang tanong nasaan na ang Walog ngayon. Hindi na mawawala pa ang tawag na lugar na yaon, siguro ang nawala lang ay ang kanyang dating mga katangian. Ano ang mga iyon? Nawala na ang kadawagan, kakaunti na ang kawayanan, mga puno ay unti unti na ring naubos sa pagdami ng mga naninirahan sa lugar. Meron ngang nagpatayo ng bahay doon mismo sa loob ng kasukalan, pero ngayon ay malinis na siya.

Ang dating napagkukunan ng mga isda kung tag-ulan at tag-init ito’y nawala na rin, sapagkat nalinis na ang lugar, tinataniman na ng mga palay, puno ng niyog, saging at iba pa. nabawansan din ang mga puno ng kawayan. Hindi naman talagang nasira bagkos nawala lang yung dating katayuan nito. Ang hindi ko lang alam kong nanatili rin dito yung mga maligno, manggagalaw na sabi ay meron doon. Kung umalis sila doon, saan sila nagtungo? Bakasa mga bahay-bahay doon sa mga nakatira doon. Mag-ingat kayo baka ang isa sa mga kasama ninyo sa bahay ngayon ay isang malignoooooo.... ha ha hah

Daang Kabayo!

2008-07-13T05:14:00.000-07:00

Doon sa ating nakaraang kwento nakita natin ang isang kaugalian na nagpasalin-salin na sa maraming henerasyon ng tao sa Bancuro, walang makakapagsabi kung ito ay patuloy pa ring gugunitain at hindi rin naman masasabi kung ito ay mahihinto. Siguro, sabi nga hanggang merong nakatira sa Bancuro ay patuloy pa rin ang pag-gunita sa kaugaliang iyon.

Siguro magtataka kayo ano naman ang patungkol sa ating bagong kuwento ngayon, wala lang. Ano ba ito? Lugar, kasabihan, o isang bakas ng kabayo lang? Sa totoo lang isa itong lugar sa bukid na sakop ng Bancuro. Ano ang kahalagahan nito, meron ba itong kwento na medyo magkakaroon kami ng panahong basahin at alamin ito. Ang pinag-mulan ng tawag na ito ay hindi ko masasabi kung kanino nagmula, o sino ang nagbigay ng katawagan dito na "daang kabayo". Ang alam ko lang maraming kwento sa lugar na ito.

Tulad ng nasabi ko ito ay lugar na sakop ng Bancuro, bale pagitan ng Bancuro at ng Bahay - ito naman ay sakop ng Kalinisan. Ito'y nasa gitna ng bukirin subalit marami akong pinsan at tito ang dito nagbubukid. Ibig sabihin nalilibot ito ng mga bukirin, sapa, palikdang (lugar na walang nakatanim). Dito may isang bahay sa gitna ng bukid, ito'y kina Ka Erning at Lina, may balon doon at palayan na ang ibang makikita. Si Ka Erning ay may magagandang anak na babae isa si Cecilia at ang isa ay si Melanie. Meron na rin silang anak na mga may asawa na sina Tita, Consep, Lando at may dalawa pang nakalimutan ko ang mga pangalan. Bago sila lumipat doon sa malapit sa Pook matagal silang nanirahan dito sa bahay nila sa bukid. Nalipat lang sila doon ng magiba ng bagyo ang kanilang bahay. Si Cecilia ay kasing edad ko kasi kaswela ko siya sa Bancuro hanggang sa Agma. Marami ang nagkakagusto sa kanya sapagkat kung titingnan mo nga naman siya ay maganda at seksi at parang hindi sa bukid nakatira ang kutis.

Malimit kami sa kanila dumaan patungo sa Bahay upang makipaglaro ng basketbol, softball at makipagsayawan kung buwan ng Mayo. Tiyak naman kaming daraan doon kina Cecilia upang makipagkuwentuhan, mababait naman sila. Kapag tag-araw naman tiyak din na mapupunta kami sa lugar na ito ng Daang Kabayo upang maglimas ng dalag, hito, gurami at puyo. Minsan naman kapag nagkayayaang pumunta ng lalao tiyak ding daraan don sa daang kabayo. Kaya naging bantog ito sa buong Bancuro. Ang bahay ng lola at lolo ay malapit lang dito bale yung dulo ng sinasaka ng lolo na bukid ay katabi lang ng daang kabayo, kaya lagi kaming napupunta rito ng lolo kasama si Kuya Tony. Kasi noong ako'y nasa mababang paaralan pa, sa lolo at lola ako umuuwi sa hapon, kasi nga kami ni Kuya Tony ang laging magkasama.

Panahon noon ng tag-bulaklak na ang palay ibig sabihin nagsisimula ng magbunga ang palay kaya hanggang gabi ay nagpapatubig pa ang lolo ko gamit ang balon at maliit na makinang de motor. Nakasanayan na namin ng mga lolo na umupo sa hangdan sunod sunod habang nakikinig ng radyo sa dulang "guni guni" habang naghihintay ng hapunan na inihahanda ng lola. Tuwing ikalawang oras bibisitahin ng lolo ang bukid na pinatutubigan upang makita kung gaano na ang nakalatan ng tubig. Ang lolo ay laging may dalang itak na maliit sa baywang at meron ding bawang at kalamansi, para saan yun? Sabi niya para daw sa aswang. Inabot ng gabi hindi pa tapos na kalatan ng tubig ang palayan kaya patuloy pa rin ang lolo na lumilibot sa bukid. Habang imiikot siya papuntang daang kabayo may nararamdaman siyang parang sumusunod o nakatingin sa kanya, pero binali-wala niya ito patuloy ang lakad niya. Noong nasa may puno siya ng bangkal doon niya napansin na parang may lumilipad sa itaas na kakaiba sapagkat malakas ang dalang hangin.

Hindi niya ito pinansin patuloy siya ng lakad, pero nakikiramdam, dahil sa pusikit ang dilim hindi niya masyadong makita ang itaas at maliit lang ang dala niyang flashlight. Nakaramdam siya ng kakaibang pakiramdam at meron siyang naaamoy na kakaiba kaya inihanda niya ang gulok niya at dinukot ang kalamunding at bawang sa bulsa, pinunasan niya ng kaunti ang talim ng gulok. Maya maya pa napansin niya na parang may dumarating na malaking ibon, sabay hugot sa gulok ang siyang darating ang malaking ibon, buti na lang at naka yuko siya, kung hindi nadagit siya. Kaya dumapa siya sa may pilapil upang itago sandali ang katawan habang inihanda ang gulok. Hindi nawalan ng loob ang lolo alam niyang babalik ang ibong iyon at napagtanto niya na isa palang aswang iyon. Tumayo siya pero nakahanda na, ng alam niyang malapit na ang aswang inundayan niya ng taga sa harap niya ang aswang, wala siyang tinamaan. Nagtaka siya? Bakit di siya tumama. Naalala niya yung kwento na kailangan daw sa likuran ang unday ng taga kaya noog alam niyang malapit na siya biglang tumalikod siya sabay unday ng taga sapol ang aswang sa balikat kaya ito'y lipad papalayo, patungo sa bahay nina Ka Erning. Natanong niya sino kaya ang aswang na yun....

Pista ng Bancuro

2008-07-12T05:08:00.000-07:00

Ang Pilipinas ay binubuo ng maliliit na bahagi ng lupa na tinatawag na pulo sa bawat pulo na ito ay may ibat-ibang tao, pamunuan, kasabihan, kuwento, salita at iba pa. Isa ang Mindoro sa pulo ng Pilipinas, katulad ng iba ang Mindoro ay may kanya kanya rin pagkaka-iba ang bawat bayan at barangay ng mga kaugalian. Ano ang sinasabi kong mga kaugalian? Ito yung mga namana nila sa kanilang mga magulang na nagpasalin salin sa mahabang pahanon. Tulad ng Bancuro isa sa mga kaugalian na nga namamayan sa barangay na ito ay ipagdiwang ang pista na ito raw ang kaarawan ni San Rafael na siyang tumatayong santo ng boong barangay.

Ang pista ng Bancuro ay laging ginaganap tuwing sasapit ang buwan ng Octobre. Ang lahat ay tiyak na ito’y pinaghahandaan dalawang buwan bago pa sumapit ang petsa ng kapistahan. Mula sa ihahanda, pera, bahay at ang mga kukumbidahing mga bisita ay sinisimulan na rin ito ipagkalat, o hindi na kailangan sapagkat merong tao na meron ng listahan ng mga lugar na pupuntahan lalo na kung pista ang paguusapan. Ang kaugaliang ito ang kinagisnan na ng lahat ng mga naninirahan sa Bancuro na sa tingin ko ay hindi na ito mawawala sa kanilang buhay anuman ang mangyari. Talaga namang dinarayo ito ng ibat ibang lugar upang makibahagi, kumain, makisa at ang ibang nanggugulo pa nga.

Kapag pista sa Bancuro tiyak akong babaha ng mga pagkain, inumin, kasiyahan, sayawan na karaniwang magsisimula ng gabi ng Oktobre 23. Ang bawat tahanan ay abala lahat sa paghahanda ng ibat-ibang pagkain, buhat sa suman sa palaspas, suman sa dahon ng saging, kalamay, sago, letseplan, saging na bangalan, lakatan at iba. Mamamalas na hindi nila alintana ang gastusin, ang gagamiting pera, magtataka ka kung saan nag mumula ang kanilang mga ginagamit sa paghahanda. Malaki ang kanilang kasiyahan kapag nakapaghanda sila sa ganitong pistahan, sabi nga ng iba pagkatapos na lang ng pista saka na lang alalahanin ang gastos, at kung inutang saka na lang ito isipin ang pagbabayad. Ganyan ang kanilang mga kaisipan patungkol sa ganitong kaugalian na kanilang iginagalang.

Aasahan mo na marami ring mga nag-aaral sa Maynila ang magsisi-uwi dito sa Bancuro babae at lalaki sapagkat sabik silang maranasan muli ang masasayang sayawan, kasayahan ay ang walang patid na kainan. Sabi nga tiyan ang tatanungin kung kaya mong kumain ng 4 hanggang 8 sunod na kain sa ibat ibang bahay. Kilala ang Pook Bancuro sa pagiging galante ng lahat ng nakatira rito kung handa ang pag-uusapan, wala kang itulak kabigin ibat ibang luto ng pagkain, minatamis at iba pa. Hindi mawawala ang pasine, sayawan, palaro at iba pa. Minsan may dumarayo rin na mga beto-beto, at iba pang mga palarong may kahalong pera.

Kahit sa panahon ngayon na alam natin na medyo mataas ang mga bilihin, tiyak pa rin akong kapag sasapit ang buwan ng Oktobre ang lahat ay nagpaplano na o naghahanda na ng panghanda sa darating na pista. Meron nga na nag-aalaga na sila ng baboy, manok, kambing at iba pa para lang ilaan doon. Kaugaliang masaya, magastos at hindi mawawala sa bawat isa na nakatira sa Bancuro.

May mga bahagi rin ang mababang paaralan ng Bancuro sa ganitong kapistahan sapagkat bawat mag-aaral ay tiyak na kasama sa parada sa kapistahan. Ganon din ang simbahan, tiyak ding ililibot ang santo San Rafael sa hapon sa boong nasasakupan ng Bancuro upang maging masagana raw ang buong taong dadating. Halos lahat ay magsisimba sa kaarawang yaon, kaya halos sumabog ang Simbahang Bato sa dami ng tao mula umaga hanggang bago mananghali. Magkakatipon ang mga taong nakapag-aral, nag-aaral, magsasaka, mangingisda, mga tambay at iba sa pistahan iyon.

Samo’t Saring Kwento - III

2008-07-06T03:55:00.000-07:00

Ang Multo

Karaniwan na sa iba’t ibang lugar o buong Pilipinas ay naniniwala sa multo. Totoo ba ang multo, sinu-sino ba ang nagmumulto? Pero kung tatanungin mo ang mga taga probinsya at bayan iisa ang isasagot sa inyo na ang multo ay ang taong namatay na. Ito’y karaniwang kamag-anak, pinsan, kaibigan, lolo, lola, ina, tatay at iba pang nabubuhay ayon sa kanilang paniniwala. Meron naman na lagi raw nagpaparamdam yung matagal ng patay sa iba’t ibang paraan, noroon yung amoy kandila, malamig na hangin, malaking itim na paru paro, at iba pa.

Sa mga bayan unti-unti na itong nawawala siguro dahil sa makabagong siyensya, pero sa mga lalawigan, baryo, barangay naroon pa rin ang paniniwalang ang isang patay ay bumabalik. Meron naman na ang multo daw ay may kakayahang maghiganti sa isang buhay sa mga nagawang kasalanan nito sa namatay. Siguro ang bago kong kwento ay hindi na bago sa iba, subalit sa iba na gustong malaman ang tungkol sa multo na nangyari sa Bancuro, masasabi ko na totoo itong nangyari doon.

Sa akin blog na http://jmhe-blogko.blogspot.com doon natalakay ko ang pangyayari tungkol sa mag-asawang bumalik upang makipag-ugnayan muli sa kanilang mga mahal sa buhay – may pamagat na Are the Dead, Really Dead? Sa kategoryang Sin or Life. Doon nabanggit ko ang tungkol sa pagsapi ng mag-asawa doon sa dalawang anak upang kausapin ang mga naiwang kamag-anakan. Hindi lang yun sa bawat may namamatay doon sa Bancuro lahat ay natatakot lalo na kapag gabi na dahil meron daw multo. Ang multo daw ng isang namatay ay magpapakita sa tao sa loob ng dalawang araw matapos mamatay. Minsan nagpapakita sila sa ika-apat na araw (apatan), ika-siyam na araw (siyaman), ika-apat-napong araw (apatnapuan), isang taon (babang luksa).

Pero merong isang kwento doon na natatandaan ko pa kasi naging kilala ang taong ito doon sa amin. Siya’y kung tawagin ay Nanay Angie mayumi, kasi mahinhin siyang kumilos, at manalita, subalit siya’y mamumuno sa mga dasalan doon sa amin. Siguro sa katandaan na rin, kaya siya’y naratay sa banig ng matagal na panahon subalit hindi agad namatay. Lagi siyang binabantayan sa gabi sapagkat marami ang dumadalaw na aswang doon upang biktimahin siya. Pero hindi magawa sapagkat laging maraming nagbabantay sa kanya. Maraming buwan ang lumipas sa gayong sitwasyon na kailangang bantayan siya, subalit ang mga nagbabantay ang siyang nagsasawa, sapagkat hindi naman mamatay ang matanda. May nagbiro nga doon na una pa raw mamamatay ang mga nagbabantay kaysa sa binabantayan.

Kaya isang araw kina-usap ng isang anak yung matanda para daw hindi na lahat magsakripisyo, doon nila nalaman na ang matanda pala ay mayroong iniingatang anting-anting. Sinabi ng matanda na ibibigay niya ang anting-anting nayun kung sino ang may gusto, subalit walang may gusto sapagkat kailangang kapag iniluwa ng matanda, nasa bibig pa lang ng matanda ay kukunin na ng gusto sa pamamagitan ng bibig din. Pero wala namang maglakas ng loob sa mga naroon, kaya hinayaan na lang, ng iluwa niya yung anting-anting sabay ang pagkalagot ng kanyang hininga. Ang anting-anting palang yun ay sa ulikbangon, na kapag nabasa mo lagi ang labi niya mabubuhay ulit.

Matapos mamatay ng matanda, marami ang nagsabi at nag kuwento na marami daw dinalaw ang matanda, pero wala naman daw sinasabi. Meron naman na ang sabi nagpakita daw na nakatayo sa may bintana na nakatalikod pero walang ulo. Meron naman nasa may hagdan daw naka-upo. Pero totoo ba ito na bumabalik ang isang namatay na at itoy nagmumulto sa iba.

Noong mamatay ang lola ko wala ako noon doon pero hindi naman nag-multo sa akin. Pero merong kuwento ang Inay na minsan daw sa bahay ng lola na ngayon ay bahay na ni Ate Nym, kapag walang tao may maririnig na himig na parang kumakanta sa loob ng bahay (kasi raw nasanayan na ng lola na umawit noong buhay pa). Kaya noong minsan alam niya walang tao doon sa kabila tinawag niya ang lola at tinanong kung ano ang kailangan, pero wala namang sumagot. Noong high school pa ako medyo takot at naniniwala ako sa multo, pero noong namatay si Totoy (Sales) tito ko, mula noon hindi na ako takot sa patay, kasi noon may nagbiro sa akin noong nakaburol si Totoy ng makatulog ako sa silya may bumuhat sa akin at doon inihiga sa ilalim ng kabaong, tapos itinali pa ang aking mga paa doon.

Ang masasabi ko walang multo, ang patay ay hindi na makakabalik pa. Ang lahat ng nararanasan ng mga tao tungkol dito ay dala lang ng kanilang pangungulila, pag-iisip at ng kanilang imahinasyon. Totoo ito sa kuwento lamang…… upang matakot ang mga bata.

Samo't Saring Kwento - II

2008-07-03T00:58:00.000-07:00

Dos ng Hunyo

Para maiba naman ang putahe natin ngayon, hayaan ninyo na ang i-kwento ko ay tungkol naman sa isang pangyayari na hinding hindi nakakalimutan ng mga taga-Bancuro. Bakit ko naman nasabi ang ganon sapagkat sa tinagal tagal na ng panahon na nakalipas tiyak ko sa inyo na hindi pa rin basta malilimutan ang pangyayaring iyon. Bakit naman ang pamagat ay “Dos ng Hunyo” sapagkat sa petsang iyan nangyari ang kuwento ko sa inyo. Ganito yun.

Sa mga panahong iyon, kapag dumating ang buwan ng Marso, Abril at Mayo tiyak na marami ang magdaratingang mga “lawig” kung tawagin sa amin sa Bancuro. Ano ba itong tinatawag na lawig - ito yung mga tao na galing sa ibang lugar na pansamantalang titigil sa isang lugar upang makipag-ani ng palay o anuman. Karaniwang mga taga Batangas ang mga lumalawig sa Bancuro at karamihan naman ay mga kapinsanan na rin ng mga taga roon. Isa sa mga laging lumalawig doon ay si Elino ang pangalan, Felino Matira ang tunay na pangalan. Siya’y tahimik at wala laging kibo, sabi nga kung hindi mo siya kakausapin hindi siya magsasalita.

Natapos na ang anihan ng palay sa Bancuro sa buwan ng Mayo at magsisimula na ulit ng pagtatanim ng Hunyo sapagkat minsan minsan umuulan na sa mga buwan na yun. Ang ibang mga lawig ay nagsipag-uwian na sa Batangas dala ang kanilang mga naging kabahagi. Subalit si Elino ay nagpa-iwan sapagkat gusto pa niyang tumulong sa pagtatanim ng palay. Ang buwan ng Mayo at Hunyo ay buwan ng mga pistahan sa mga karatig barangay. Noong a dos ng Hunyo ay pista ng Balansig na karaniwang dumarayo ang mga kalalakihan ng Bancuro upang masaksihan niya ang mga palaro lalo na ang “softball” na kilala rin ang Bancuro sa larong iyon. Halos lahat ng mga kalalakihan ay naroon maliban kay Elino, kasi raw may gagawin siya. Ibig sabihin hindi na siya sumama. Ilan sa mga kababaihan ay nagpunta rin sa pinstang iyon.

Walang nakakapansin kay Elino na maaga pala siyang nagising na ayon sa kuwento alas 4:00 ng umaga pa gising. Mula sa oras na iyon ay nagsimula na siyang maghasa ng kaniyang itak o maliit na gulok, ang dahilan siya lamang ang nakaka-alam. Si Anastasya na anak ni Tiya Pontina ay dalaga ng mga panahong iyon. Ayon sa kuwento na tuwing makikita nito si Elino ay laging kinukutya, niluluko at laging maasim ang tingin sa kanya. Nang pumatak ang alas 9 ng umaga nagulat ang mga naiwang mga kababaihan at ilang mga lalaki sa sigaw na kanilang narinig. Sino ang sumisigaw? ang tanungan. Ang maririnig ay lumabas kayo riyannnnnnn, pakita kayo……

Ang unang lalaki na lumabas sa kanilang bahay upang tingnan ang sumisigaw ay si Perto na asawa ni Huling. Nakilala niya kung sino ang sumigaw yun ay si Elino. Agad siyang hinarap at hinabol ng taga, walang nagawa siya kundi ang tumakbo patungo sa bahay nina Rustico upang magtago. Nang naroon na sa bahay nina Rustico akala ni Paulino na kasalukuyang nalalaro ay nagbibiro lang si Elino kaya mula sa silong ng bahay ni Rustico siya’y sinusundot pa ni Paulino sa siwang ng sahig, kaya lalong nagalit si Elino kaya siya ang hinarap. Buti na lang at ganon ang nangyari kung hindi makikita na sana si Perto na nagtatago lang sa kabila ng pinto. Bata pa noon si Paulino kaya siya kumaripas ng takbo papalayo. Hindi na hinabol pa ni Elino si Paulino kundi binalikan niya si Perto, ng dumating doon, si Makarya na galing lang sa paglalaba ay pinatutulog ang batang si Victoria sa duyan ang siyang hinarap. Nakita ni Makarya na ang tingin ni Elino ay parang ulol na, kaya siya’y nahintakutan, umiwas subalit siya’y patuloy na inundayan ng taga, mabuti na lang at laging nakaka-iwas. Nasa isip ni Makarya na baka ang balingan ay ang batang natutulog sa duyan kaya hinagisan niya ng unan yung duyan upang matakpan ang pata tama lang naman ito sa katawan ng bata. Subalit patuloy pa rin siyang hinahabol si Elino ng taga, sigaw, takbo ang ginawa niya sa palibot ng kanilang bahay.

Maya maya hindi na niya kayang tumakbo huminto siya at hinarap si Elino, unang taga sa kanya sinalag niya ito ng kanyang kaliwang kamay halos maputol ang daliri niya sa talas ng itak, tapos himbalos ulit siya ng taga pagsalag niya ng kanang kamay sabay akap kay Elino upang mahinto ito bumagsak sila at gumulong doon dumating muli si Perto galing sa pagtatago at tinulungan si Makarya nakalayo sila doon, pero patuloy silang hinabol ni Elino. Sa paghabol na yaon nakasalubong ni Elino si Henyo na sakay sa bisekleta, kaya siya naman ang hinarap nito. Walang nagawa si Henyo kundi ipagsanggalang ang kanyang dalang bisekleta, sa unang taga ni Elino at salag ni Henyo tagpas ang bisekleta ni Henyo kaya takbo siyang palabas ng kanto ng Bancuro upang humanap ng tulong.

Sa mga oras na yaon pala ay nagdadatingan na ang mga galing sa pistahan kaya marami na ang nagtulong tulong upang papigilan ang pagwawala ni Elino. Ang mga kalalakihan ay nagtulong tulong at ang mga kababaihan naman ay hinanap si Makarya na noon naliligo na sa sariling dugo. Meron siyang taga sa likod, sa dalawang kamay. At natuklasan din nila na isa ang napatay ni Elino si Julia. Naigapos si Elino subalit hindi nagsasalita, parang ang mata ay mata ng ulol na aso. Dumating ang mga pulis galing sa bayan at nadala rin sa hospital si Makarya. Si Victoria pala ay hindi napansin kasi natatakpan ng unan, ay nagising subalit hindi makaiyak sapagkat may takip na unan ang mukha, buti na lang at dumating si Paulino at tinungo ang duyan, kung hindi patay din sana si Victoria.

Makalipas ang ilang lingo nahatulan agad si Elino ng pagkabilanggo ng habang-buhay sa kanyang ginawa. At ang sabi nagawa lang daw niya yun dahil galit siya kay Anastasya na laging siyang niluluko. Subalit makalipas ang 10 taon nakalaya si Elino, mula sa kulungan, siya’y nagtinda ng mga damit sa bayan ng Batangas subalit makalipas ang ilang taon siyay namatay sa sakit. Si Makarya naman ay nakaligtas pero naiwan ang mga bakas sa kaniya kamay sapagkat yung kalingkingan niya sa kanan at kaliwa ay hindi na gumagalaw. Si Perto naman ay di malilimutan ang pangyayaring iyon. Si Paulino naman bagamat bata pa noon pero hindi na niya makakalimutan iyon. Doon nauso yung kanta na -

"Noong a dos po ng Hunyo, ng managa si Elino

Ang unang tinaga ay si Perto magaling at nakatakbo.

Nang tumatakbo si Perto ay tumakbo rin si Elino.

Ang unang bahay na tinungo

Ay ang bahay ni Rustico.

Samo’t Saring Kwento

2008-06-30T00:27:00.000-07:00

Ang Aswang..

Saan mang pelikula dito sa ating bayan or kahit sa pelikulang english kapag ang tema ng istorya ay katatakutan, hindi mawawala sa eksena ang mga aswang. Kung tutuusin ang mga ganitong kuwento ay talagang sa atin nagmula ang aswang, manananggal, tiyanak, nono sa punso, duwende at napakarami pang iba. Hindi nga lang natin masiguro kung totoo lahat ng mga kwento patungkol dito, sabi meron daw talagang mga ganitong nilikha noong unang panahon. Subalit sa bago nating kwento na talagang kuwento buhat sa Bancuro, kasi taga roon naman ang nag kuwento si Manong Meting ngunit siya ngayon ay patay na rin.

Siguro nakasanayan na ng mga taga Bancuro lalo na yung sa aming lugar na magkaroon ng isang lugar upang doon magkita-kita para lang mag kuwentuhan. Meron itong sisimulan sa pinakabagong nangyari sa paligid, at sigurado ako na sa tagal tagal ng sandali ng kuwentuhan, tiyak na mapupunta sa mga lumang kwento ang pag-uusapan. Kahit ako, kapag wala rin lang naman akong ginagawa noon tiyak isa ako sa mga nakikinig doon ng ibat-ibang kuwentuhan. Sa kuwento ni Manong Meting minsan daw pumunta sila sa isang lamayan (kapag sinabing lamayan) may patay. Ang patay ay isang malayong kamag-anak na daw ni Manong Meting. Dumating sila doon ng ganap na ika-pito ng gabi oras na makikita mo sa isang lamayan ang dating at alis ng mga nakikiramay.

Mamalas din sa ganitong lamayan ang mga sugal, bingo, inuman, kantahan at baraha. Mapapansin mo na parang hindi lamayan sa subrang kasayahang nagaganap. Sa mga bisita tiyak mo na makikilala ang dumarating at umaalis sapagkat karamihan naman ay mga kamag-anakan, kapit-bahay at mga sugarol ika nga. Sa Bancuro ang mga bahay naman noon ay hindi mga kalakihan, ang normal na bahay pa noong mga panahong yaon ay laging may silong ang mga bahay, may mababang hagdan bago ka makapasok sa kabahayan, at tiyak na ang kabaong ay malapit sa may pintuan kasi yun ang kaugalian. Ang mga naglalamay naman ay nasa labas na ginawaan ng isang kulubong o sibi kong tawagin sa Bancuro. Maraming pamahiin sa mga lamayan isa na dito ang bawal pagpatung patungin ang mga pinggan - kasi raw magsusunod sunod ang mamamatay. Balikan natin ang lamayan...

Habang lumalalim ang gabi kumukunti ang mga naglalamay at aasahan mo ang mga ito ay mga kabataan at kaunti na lang ang mga matatanda. Nang dumaan ang alas-dose ng hating-gabi ilan na lang talaga ang naroon. Doon yung ilang matatanda sa loob ng bahay ay nakaka-amoy ng di magandang amoy mula sa ilalim ng silong ng bahay. Sabi ng isang matanda amoy putik daw, kaya ang ginawa nagsalita na parang itinataboy yung baboy doon sa silong. Maya maya naman medyo nawala yung amoy, kaya ang lahat ay medyo nakahilig na upang umidlip, hindi nila napansin na may dumating na ibang tao na nasa may hagdan – isang babae na mahaba ang buhok, lumilinga linga siya ng paayat sa hagdan. Walang nakapansin na walang sapin sa paa ang babae at ito'y nakalutang sa hangin.

Walang nakakapansin sa kanyang iba doon maliban sa isang lalaki na medyo naalimpungatan sa may sulok ng mapansin ang babae na nakatayo sa may pintuan at nakita na nakalutang ang babae. Hindi niya ito kilala, kaya siya’y nagmatyag na lamang. Naka-tatlong pabalik-balik yung babae doon sa kabaong papunta doon sa bintana na nakabukas. Maya-maya pagdako niya doon sa may paanan ng kabaong, binuksan yung kabaong, tapos ibinuka yung dalawang paa ng patay at dinukot ang atay ng nakaburol. Wala pa ring nakakapansin dito maliban sa lalaki kanina, pero hindi siya makagalaw sa tindi ng gimbal at takot sa kanyang nakita. Matapos makuha yung atay ng patay ibinalot pa niya ito sa isang plastic na kanyang dala dala at lumisan ng walang anuman sa bahay. Subalit sa pagbaba niya nakasalubong niya yung dalawang kamag-anakan ng namatayan, at ang sabi ng babae nakikiramay ako. Hindi na ako magtatagal spagkat akoy magluluto pa sa bahay namin. Hindi rin napansin ng dalawa na ang babae ay nakalutang sa hangin siguro sa dala ng antok at sa pagbati ng babae.

Naka-alis na yung babae bago naka-akyat ang dalawang kamag-anakan at doon nila natuklasan na bukas ang kabaong, tanggal ang atay ng patay. Yung lalaki kaninang nakakita sa mga nangyari hindi pa rin makapaniwala at hindi makapag salita sa takot. Pagkaraan ng ilang oras ay umaga na, doon lamang nahimasmasan ang lalaki at doon niya nai-kuwento ang mga nangyari noong madaling araw. Noong nagbalikan yung ibang mga matatanda doon nila napagtanto na aswang pala ang kumuha ng atay ng patay nayun. Nakita nila na bulwang o wasak ang puwit ng patay sapagkat doon idinaan yung pagkuha sa atay ng patay.

Mula noon hindi na iniiwang walang batay ang mga nilalamay na patay upang hindi na maulit muli ang nangyari. Marami ang natakot, marami ang tanong nila kung taga-saan yung babaeng aswang. Sa uulitin titingnan ninyo muna ang babati sa inyo kung naka-lutang ba o hindi, baka siya ay aswang...... wawwwwwwwwwwwwww.

Samo’t Saring Kwento

2008-06-25T00:00:00.000-07:00

Santilmo o Bulang Apoy

Siguro sa ngayon iilan na lang ang naniniwala sa ganitong bagay, kasi raw makabago na lahat cell phone, pda at computer age na ngayon. Pero ito ang tandaan ninyo na mananatili ang mga kwentong ito sa isip, sa diwa ng mga taong nakarinig at pinasahan ng mga ganitong kasaysayan. Malaki na nga ang ipinagbago ng kapaligiran sapagkat ang mga ganitong kwento ay panahon pa na wala pang mga kuryente sa mga liblib na lugar tulad ng Bancuro na ating pinag-mulan.

Ngayon simulan natin ang kwento sa isang tanong – ano ba yung tinatawag na santilmo o bulang apoy? Sa Bancuro ito’y kung tawagin ay “santilmo” – ang kwento, nagmula raw ito sa mga maligno at sa mga kapre at tikbalang, ewan ko lang kung totoo nga ito kasi hindi parin ako nakakakita nito. Ayon sa kuwento ng lola ko bago sila nagkaroon ng bahay doon sa kalagitnaan ng bukid meron silang bahay malapit sa bahay ng nanay ko ngayon, noon wala pang asawa ang nanay ko – ibig sabihin dalaga pa siya. Ang bahay ng lola at lolo ko at may mababang sahig at may ilang hagdan bago mo marating ang kabahayan, may isang kuwarto na lagayan ng mga gamit tulugan, mga damit at iba pa, sa kabahayan makikita mo ang maluwang na espasyo sa isang sulok naroon ang isang aparador, at katabi ang isang maliit na baol. Sa kusina wala kang makikitang mesa para kainan sa sahig ang kainan, tapos ang lutuan ay makikita mo na maraming nakasabit naroon yung palayok, bote ng mga suka, meron din lagayan ng mga panggatong at iba pa. Bakit ko alam kasi inabutan ko pa ang lumang bahay na yun pero yung isang anak na niya ang nakatira sina Manong Garce at Ate Dorie. Bale hindi raw naman masyadong nabago yun mula doon sa dating bahay.

Ibig sabihin meron pang ibang bahay ang lola at lolo ko. Ayon sa lola doon din sa lugar na yun at ganon din kalaki, yun dati kaya lang nasunog iyon. Natanong ko sa lola paano nasunog? – at yun ang kinuwento sa akin. Isang patanghali na nagpatawag ng pulong barangay doon sa may tuklong sa harap nina tiya huling, kaya ang lahat ay naroon upang makinig ng pulong ang lahat. Habang nakikinig ng pulong meron isang babaeng nakaputi na hindi naman tagaroon o hindi kilala ng sinuman doon ang dumating na nagsasabi na ang bahay ni Tiyo Ades (yun ang tawag doon sa lolo ko) ay nasusunog. Ang lahat ay nagulat at ng lingunin nila ang babae wala na siya, di malaman kung saan nagpunta, pero may narinig silang mga yabag ng kabayo na papalayo.

Walang inaksayang sandali ang lahat, kasama ang lola at lolo ko upang puntahan nga ang bahay, sa totoo lang naman napakalapit noon, ilang minuto lang mararating na. Pero bago sila nakarating doon nakita ng lahat na may mga apoy na nagliliparan patungo sa bahay ng lola ko. Ang apoy ay parang mga bola na imiikot ang lipad patungo sa bahay, hindi lang isa kundi napakarami at hindi malaman ang pinagmulan nito. Pagdating nila sa bahay wala na silang inabutan maliban sa tungko nila na nakasabit pa roon yung mga buti ng suka, hindi man lang nasunog o parang hindi man lang nadarang sa apoy. Kaya ang lahat ay iisa ang naging kaisipan na ang pangyayaring yaon ay dahil sa santilmo o bolang apoy at sabi nila ang santilmo daw ay takot sa suka…

Pero sino ang babaeng nagsabi na nasusunog ang bahay, siya ba yung may kagagawan noon o siya yung maligno na nagbigay pa ng babala sa mga tao roon. Sa panahong yaon marami ang mga pangyayari na minsan hindi kayang ipaliwanag ng tao, pangyayaring minsan kikilabutan ka, kapag maaalala mo. Kaya mula noon hindi na makakalimutan pa ang sunog na yun at marami ang naniniwala patungkol sa santilmo. Pagkatapos noon wala na naman kaming nabalitaan o kuwento ang tungko sa santilmo o ganon uri ng pangyayari. Sabi ng mga matatanda kaya daw nasunog yun para daw mapalitan na yung bahay ng lolo at lola ko.

Sa muli po natin pagkikita tantaan nyo kahit sa ngayon may mga pangyayaring di ninyo kayang ipaliwanag at lalabas na kababalaghan……

Samo't Saring Kwento

2008-06-23T00:00:00.000-07:00

Iwan natin sandali ang kwento ng ating bida ng siya ay lilisan patungo sa napakalayong lugar upang hanapin ang kanyang kinabukasan ika nga. Sa mga darating nating kwento sigurado ko sa inyong ipagpapatuloy natin ang kanyang panibagong pakikipagsapalaran. Ngayon, balikan natin ang lugar kung saan nag-mula ang ating bida sapagkat sabi niya maraming kwento ang lugar na ito ng mga sandugo. Unahin natin ang kwento tungkol sa mga patay na nagbabalik daw, nananakot, nagpapakita sa Bancuro. Totoo bang meron ngang mga ganito sa lugar na iyon? Bakit masyado bang bulubundukin ang lugar? pero sa mga unang kwento niya na ito ay kapatagan, at meron ng mga ilang makabagong kagamitan sa lugar na iyon. Hindi kaya kathang isip lamang ito ng ating bida upang idagdag lang niya sa kaniyang entre sa blog na ito. Kayo na lang po ang humusga.....

Kabaong na Nakalutang

Sa maniwala kayo o hindi kailangang ituloy ko ang kwentong ito sapagkat ika nga nagkasubuan na. Hindi naman mismong ako ang nakaranas ng ganitong pangyayari pero ito raw ay naganap mismo sa di kalayuan sa aming bahay ngayon. Kasi ang bahay ng mga tatay ko ngayon ay napatayo sa lugar kung nasaan ngayon noong taong 1973 pa, pero bago napatayo ang bahay nayun medyo malayo ang bahay ng ilang metro sa kalsada, ang kalsada ay hindi naman gaanong sementado, may bato pero hindi naman baku-bako. Natatandaan ko pa na ang bahay namin ay yari pa sa pawid kung tawagin sa amin. May itaas at may silong siya, may hagdan at wala pang kuryente sa lugar na yun, kaya ang gamit lang namin ay ilawang di-gaas, at kapag ka minsan ay coleman (petromax).

Sa lugar namin pag patak ng 6 ng hapon tiyak na madilim na at ilan nalang ang makikita mong malalakas ang loob na mamasyal o mangapit-bahay. Sa tapat bahay namin bago ka makarating ng kalsada ay kailangang tawirin mo ang maliit na kanal ng tubig galing sa ilog punta sa mga palayan, sa kabila naman ng kalsada ay ang makapal na mga iba’t-ibang punong maliliit o dawag kasama ang puno ng tagbak, baging, yantok, ubod-ubod at iba pa, meron ding napaka laking puno na kung tawagin ay antipolo. Kaya ang lugar ay napaka dawag at mahirap pasukin kung sakali man.

Minsan isang gabi galing sa kanto ang isa sa mga pinsan ko upang makipagkita sa isang manghihilot ng braso, na inabot ng gabi doon. Sa paglalakad niya pabalik sa kanilang bahay, mga 20 metro pa ang layo sa tapat ng aming bahay may naaninag siyang isang maliit na ilaw o liwanag. Nagpatuloy siya sa paglalakad at yung isa kanina naging dalawa na ang liwanag at ito ay lumalakad, mula sa gilid ng kalsada patungo sa kabilang kalsada. Mga isa’t kalahating dipa ang agwat ng dalawang liwanag. Kitang kita niya ito sapagkat pusikit ang kadiliman, kasi hindi pa kabuwanan. Habang papalapit siya sa munting liwanag naboboo sa kanya ang isang pahabang kahon na medyo makintab. Nang ilang diba na lang ang layo niya doon niya napagtanto na isang kabaong pala yung nakikita niya at ang liwanag ay dalawang kandila na magkabilang dulo ng kabaong.

Napahinto siya sa paglalakad, hindi niya malaman kung babalik siya o magpapatuloy. Sa isip niya kung babalik siya saan siya pupunta doon sa kanto. Pero kung magpapatuloy siya paano siya makakalampas doon samantalang yung kabaong na nakita niya ay pabalik balik doon sa daan na parang inihaharang sa mga magdaraan. Sinubukan niyang ipikit at imulat ang kanyang mata baka lang guni-guni niya yung nakikita niya, subalit ganon pa rin at ngayon ang kabaong ay nakalutang ng hanggang baywang ang taas, malakas naman ang hangin pero hindi namamatay ang sindi ng kandila, para itong walang hangin na dumaraan. Sinubukan niyang tumingin sa tapat ng bahay namin, wala naman siyang makitang sindi ng ilaw, siguro tulugan na kami noon, kasi ganon naman sa probinsya alas 8 pa lang ng gabi karamihan ay tulog na ang lahat.

Lumingon siya sa banding kanan kung saan yung makapal na dawag, nakita niya yung napakaraming mata na nakatitig sa kaniya, na parang naghihintay ng isang mabibiktima. Sa gayong pangyayari isang pasya ang ginawa niya, tumungo siya upang bitbitin ang kanyang tsinelas at kumaripas ng takbo, bahala na yun ang nasabi niya. Tumakbo siyang nakapikit ang mata basta ang kanyang alam ay kailangan malampasan niya ang lugar nayun na merong mga matang nakatitig sa kanya at ang kabaong na nakalutang. Habang siya ay tumatakbo pakiramdam niya hindi siya lumalayo, at pakiramdam niya hindi pa siya nakakalampas sa kabaong, pero ramdam niya na hapo na siya sa katatakbo at sa tantiya niya mahaba na ang kanyang tinakbo.

Subalit ng imulat niya ang kanyang mga mata totoo na hindi pa nga siya nakaka-alis sa kanyang kinatatayuan mula ng huminto siya, pero bitbit pa niya yung tsenelas niya. Lalong siyang natakot sapagkat hindi pa rin umaalis ang kabaong sa daraanan niya, tulo ang kanyang pawis at sa pagod. Subalit wala siyang magagawa kundi ang lampasan ang lugar nayun, kaya imbes na tumakbo lumakad na lang siya na nakadilat ang mga mata, sabi niya bahala na, patay kung patay. Ng isang dipa na lang ang layo niya sa kabaong ito’y biglang nawala at nawala rin ang mga matang kanina’y nakatitig sa kanya. Paglampas niya ng ilang dipa sa lugar nayun saka siya kumaripas ng takbo hanggang sa kanilang bahay. Pagdating sa bahay hindi siya nagpahalata kasi kahiya-hiya sa kanila.

Kinabukasan ng mga banding tanghali na nagpunta siya sa amin at ikinuwento ang kanyang nakita sa tapat ng bahay namin nayun. Nag tanong tanong siya sa iba kong mga pinsan, meron nga daw na lumalabas doon na iba’t ibang anyo, mata ng mga nakakatakot. Mula noon hindi na nagpapagabi pa ang pinsan kong iyon. Hindi ko na sasabihin pa ang pangalan niya kasi nakakahiya eh, takot siya sa gabi, he he he…. Mga ilang taon pa nabili ng ninong ko ang lugar na yaon kaya hinawanan na at tiniman ng kalamansi. Kasabay noon nagpapagawa na rin kami ng bahay sa malapit lang doon. Nang marinig ko ang kwentong yun, kahit noong nahawanan na yung lugar hindi pa rin ako nagpapagabi doon. Kanino kaya nag kabaong nayun, saan kaya binili yun…..? sa susunod ikaw na ang makakakita noon....

What Next?

2008-06-18T00:00:00.000-07:00

Nakita natin sa nakaraang kabanata na parang wala lang ang nangyari, parang walang naiwang bakas ang ating bida, hindi man lang nakipag-usap, nakipag-ayos at hindi man lang tinapos ng maganda ang isang bagay na nasimulan sa magandang ugnayan. Ganito ba talaga ang sandugo, nagagawang manakit ng damdamin ng iba? Ano ang gusto niyang patunayan, meron ba? May dahilan kayang malalim siya, kung kaya nagawa niya yun sa isang babaeng umibig sa kanya? Punong puno tayo ng katanungan. Subalit hindi natin napansin na wala naman siyang malalim o malaking pananagutan, kundi ang pagiging mag-syota lang nila. At alam natin na karaniwan naman yun sa isang relasyon, kung natatandaan ninyo na nasabi ng ating bida na hindi pa siya handa sa pag-aasawa, siguro ito ang isang dahilan niya, katulad din ng kanyang sinabi doon sa isang ugnayan niya na taga roon sa kanila o kaswela niya sa high school. Hindi rin naman natin siya masisi, buti nga hanggang maaga ay ganon ang nangyari, hindi yung lumalim pa ng husto, lalong masakit ang ganon.

Tuloy ika nga buhay na parang walang nanagyari, sinubsob ko ang trabaho kapag naroon ako sa LTO at kapag nasa lakaran “easy go lucky” ika nga. Meron pa bang mga sumunod na karanasan sa babae ang ating bida? Meron, kasi merong isang babae na matagal na talagang may kras sa akin yun ay anak ng may-ari ng tinitirhan namin. Napapansin ko naman yun, sa mga ikinikilos niya, pananalita at iba pa, pero hindi ko lang yun sinasamantala. Subalit yun pala ay napapansin din ng mga nakapaligid sa akin. At yung pinsan niya mismo ang nagsabi sa akin na may gusto nga raw ang babaeng ito sa akin. Kaya minsan umiral na naman ang kalukuhan ng sandugo, sinubukang sakyan ang mga pangyayari sa paligid. Mula sa biruan at tuksuhan napunta sa udyukan, hanggang kumagat naman yung babae. Pero ang masakit nito hanggang doon lang sa labas ng kalsada kami nagkikita, minsan sinundo ko siya sa Quiapo kasi doon siya nagtatrabaho, subalit pinababa niya ako ilang kanto bago sa kanilang bahay, medyo nadismaya ako, pero inunawa ko na lang kasi kilala ko ang pamilya niya.

Hindi nagtagal ang ganong relasyon sabi ko sa sarili ko, kung ayaw mo eh di wag, ang tigas at ang yabang ano. Kaya siya mismo ang gumawa ng paraan para makipag-hiwalay sa akin. Nasabi ko nga sa kanya meron bang dapat putuling relasyon sa atin. Naiyak siya kasi alam niyang wala naman talaga, sila lang ng kaniyang pinsan ang nagpipilit na meron para masabi na nagkaroon siya ng syota, at yun ay ako. Lumipas ang mga araw nawala rin ang galit niya at nanumbalik ang aming pagkakaibigan, pero ramdam ko naroon pa rin yung pagtingin niya sa akin.

Naging abala kami nina Rey, Bong, Nelson, Lorena, Diane, Maylene sa mga lakaran, disco at iba pa. Binulungan ako ni Bong na kung bakit hindi ko ligawan daw si Maylene kasi nabanggit niya na may kras siya sa aking ngiti, sabi ko bakit ko papatulan yun ay ngiti lang yun. Si Maylene ay may malaking balat sa may kaliwang mukha na kulay itim at may buhok pa ito. Kasing laki ito ng 50 sentabo noon. Maliban doon okay naman siya, game, malambing pero nagsisigarilyo. Minsan nagpunta kami sa disco sa may Manuela EDSA doon ko sinimulan ang bagong kalukuhan ko. Niligawan ko siya, pero kung gaanong ka bilis akong magsabi sa kanya, ganon din kabilis siyang prankahin ako na hindi niya ako type, wow namula ang tainga ko at hindi ko alam ang gagawin. Bigla akong nagapa-alam sa kanila na sabi ko pupunta ako ng Pasay, pero alibi ko lang yun. Siguro hindi lang ako sanay sa gayong pangyayari na nabigo ng walang laban, ikaw nga.

Kinabukasan, hindi ako pumasok kasi nalasing ako ng husto sapagkat pagdating ko ng Balik balik may inuman din doon. Kinahapunan nariyan na yung mga barkada ko sina Rey, Bong at iba pa dinadalaw na ako, at naroon ang kantiyawan. Yun pala may lakad ulit kami ng mga barkada, kasi si Nelson at Rey ay tanggap na puntang abroad sa Kuwait, matapos yun ng digmaan sa Gitnang Silangan. Magkkaroon ng kaunting kasayahan bilang pamama-alam nila. Naiwan kami ni Bong sa LTO kasama ang mga angels namin. Marami kaming mga kalukuhan pa ang ginawa, subalit yung drugs ang hindi namin sinubukan. Minsan nagkabiruan kami ni Bong na bakit hindi tayo mag aplay din sa abroad, oo nga sabi ko naman. Hanap tayo ng agency, may nakapagsabi na meron nga doon sa mga Luneta.

Pero tinanong namin ni Bong ano naman ang ating pwedeng pasukan. Kahit ano sabi ko naman, kasi sa totoo lang wala naman akong nabibigay na tulong sa mga Inay at Tatay galing sa aking kinikita sa LTO, kulang pa sa akin ang suweldo ko, hindi pa nga regular akong magbigay sa pambayad ng bahay eh. Yan ang isang malaking pwersa na nagtulak sa akin para subukin ang mangibang bansa. Nahinto pa nga si Mike dahil hindi kayang pag-aralin ng mga tatay kahit na meron akong trabaho. Si Ineng naman ay self supporting nag-aaral siya sa gabi at nagtatrabaho naman sa araw, si Mia ay nag aaral din. Kaya nabuo ang aking pasya na mangibang bansa. Baka doon ay magkaroon ng magandang kapalaran ang sandugo…

Kaya mga kapitbahay, malalayo na sa Bancuro ang kwento natin pero hindi naman malilimutan na taga roon ang nagkukuwnto nito.

Dark Side of Sandugo

2008-06-14T01:25:00.000-07:00

Ang nakaraan, nakita natin na umiral ang pagiging simpatiko ng ating bida, sapagkat sa loob ng maikling panahon napasagot niya ang babae, at siempre nanalo siya sa kanilang deal noong kasamahan niya. Hindi naman nasabi kung ano ang kapalit noon, at wag na nating alamin pa, siguro naman wala, ganon lang, katuwaan ikaw nga. Pero ano naman ang katunayan na napasagot ng ating bida yung babae eh, samantalang pwede namang kuwento lang yun, oo nga naman, para maging sikat ikaw nga. May pagbabago ba sa ating bida?

Parang lumalabas na ang yabang ko, kasi nga napasagot ko yung babae sa maikling panahon, na hindi naman kaila sa atin na nagawa na niya ito noong nasa UE pa siya kasama ang kanyang mga kaibigan. Oo nga naman, napatunayan na niya yun noong una pa, eh baling pagbabalik tanaw tanong, ano na nga ba ang nangyari doon sa kanilang relasyon ni Yolly kasama bang gumuho yun noong bumagsak siya sa exam na yun. Tama kayo, sapagkat mula noong lumabas ang resulta walang naging balita sa kanya, ngunit may nakarating ding balita sa akin na bumagsak din siya, at doon na lang nagtrabaho sa isang banko sa Pampanga. Mula noon wala ng balita sa kanya.

Balikan natin meron bang katunayang napasagot ko nga yung babae. Ganito yun isang araw ng Sabado half day lang ang pasok ko kasi regular na nga. Si Larilyn ay half day din, napagkasunduan namin na manood ng sine sa SM North EDSA, ng huli akong tumawag noong tanghali. Napagkasunduan namin na siya (Larilyn) ang dadaan sa LTO para sabay kaming pumunta sa SM. Sabi ko kay Amy at sa iba pang kasama ko at si Rey na susunduin ako ng syota ko dito, nagulat silang lahat sapagkat babae ang susundo sa akin, baliktad ata sabi nila. Alam nyo kung ano ang sagot ko, “iba ako eh”, yabang ano.

Mga alas 12:00pm dumating siya tamang tama naman na maglalabasan na rin kami sa opis, kaya nakita lahat nila yung babae, na puro sila napangiti. Umalis na kami ayon sa aming balak upang manood ng sine. Hindi naman ako iba sa panood ng sine na kasama ng syota, kaya naroon din yung mga bagay na ginagawa ng lalaki sa babae sa sinehan. Hindi naman maramot si Larilyn, siguro, na in-love na siya sa kin, subalit hindi naman ako yung lalaki na nagsasamantala, kasi naroon pa rin yung kaisipan ko na hindi ko pa kayang mag-asawa kung sakali, kaya sabi nga mild lang. Halos gabi na kami naka-uwi ng araw na yun kasi pagkatapos ng sine namasyal pa kami, at ibinili pa niya ako ng T-shirt na bench (astig diba), siya rin ang nagpakain sa akin kasi daw siya yung nakipag-date sa akin (naiiba siya).

Mula noon medyo lagi na lang ganon ang takbo ng buhay ko. Sa totoo lang lagi akong naiiwan nina Rey at Bong sa kanilang mga lakad, kasi nga lagi akong na kay Larilyn. Ewan ko, doon nagsimula yung pagsisinungaling ko kay Larilyn sinasabi ko na may gagawin ako, may overtime kami pero sa totoo lang may lakad kami nina Rey at Bong. Naging madalang ang pag-sundo ko sa kanya, lagi akong may ibang lakad kasi nga dumating at naging barkada ko na rin sina Lorena, Diane at Maylene, siempre kasama sina Nelson, Rey at Bong. Tinatanong nga nila ano na ang nangyari doon sa syota ko, sabi naroon lang yun. Sa aking sarili para akong may hinahanap sa aming relasyon, parang may gusto akong patunayan. Dumating yung birthday ni Larilyn na tumapat ng Sunday at gusto niya na sa Laguna sa kanila ganapin na kasama ako, para daw ipakilala ako sa kanyang mga magulang, naisip ko iba na ito ah, pero hindi ko naman sinabi yun. Sabi ko na lang oo pero isama natin si Bong at Rey, sabi niya sige pero overnight kami doon.

Kina-usap ko si Rey na samahan ako, kasi baka ako mapikot doon, natawa siya sa biro ko, pero yun ang nasa isip ko. Pumayag naman si Rey pero si Bong hindi daw siya pwede kasi uuwi siya sa Batangas, hindi ko na pinilit siya. Sinabi ko na kay Rey kung kalian ang alis namin, sabi ni Ray. Biernes doon na ako matulog sa kanila para magpaalam din siya sa nanay niya na ako ang kasama niya. Wala daw naman problema yun kaya lang ingat kami, sabi ng nanay niya. Malimit naman akong doon matulog sa bahay nila kaya kilala na nila ako. Dumating ang Sabado ng hapon ang araw na paalis kami punta sa Santa Cruz Laguna di ko pa nararating yun, si Rey hindi rin.

Nagpunta na lang kami sa tirahan nina Larilyn sa Santa Mesa, mula doon punta kami sa Lawton kasi naroon ang sakayan ng bus punta sa Laguna. May kasama si Larilyn yung kapatid niyang babae na nang-aaral ng college sa PUP. Siya ang naging katabi ni Rey sa upuan at kami naman sa ibang upuan. Kuwentuhan, kilala naman ni Rey si Larilyn kasi minsan napakilala ko na sa kanya. Makalipas ata ng 3 o 4 na oras nakarating kami sa Santa Cruz, pagbaba namin sa bus nilakad lang namin yung bahay nila. Medyo kinakabahan ako, sabi ko kay Rey halata ba na kabado ako, natawa lang siya. Pagdating doon pakilala sa nanay at tatay niya at sa isang kapatid niya na lalaki na nagtatrabaho din sa Maynila pero di niya kasama sa tinitirhan kasi di ko nakikita doon.

Medyo gabi na noong dumating kami doon, kaya namahinga lang ng kaunti, tapos naghapunan na kami. Pagkatapos kumain, bakit hindi ko nakikita si Larilyn yun pala hindi pababain ng nanay niya kasi nga gabi na. Pero kami ni Rey naroon naghihintay pa rin naka-upo, nakakaramdam na ng mga kagat ng lamok. Maya maya pa lumabas na yung nanay niya kasama si Larilyn, tatay niya, kapatid may dalang bote na di ko mawari kung ano ang laman. Tanong sa amin kung imiinom kami, sabi naman nimin ni Rey kaunti po. Kaya sabi nila, simulan natin itong pampa-antok, nagkatinginan kami ni Rey, ayos ito. Sinulyapan ko si Larilyn, parang may sinasabi na kaunti lang ha, tumango ako. Nagtanong yung tatay niya tungkol sa relasyon namin ni Larilyn tumango lang ako, sumabad ang nanay niya na sana kung kami na nga ay huwag kong lulukuhin ang kanilang anak, tumango ulit ako. Marami pa kaming napag-usapan, pero di ko alam kong tama ang mga sagot kasi tinatamaan na ako ng iniinom namin, nagiging madaldal na ako.

Sabi ng tatay niya gabi na matulog na kami, sumabat ulit ang nanay niya doon kayong dalawa ni Rey sa kuwarto itinuro yung kuwarto sa baba, tumango lang ako at si Rey. Pagkahiga namin ni Rey hindi na namin nalaman pa ang nangyari, kung malamok o wala kasi lasing kami. Nagising ako sa sinag ng sikat ng araw na tumama sa mukha ko, kinalabit ko si Rey at siya ay nagising. Nakahanda na ang almusal, hinanap ko si Larilyn yun pala nakaligo na at naglilinis ng paligid, lumapit sa amin na nakangiti, tanong kong gusto naming maligo tumango kami, sabi ko nasan ang banyo. Sinabi pa niya na aalis kami ng ganong oras ng hapon para ganong oras nasa Maynila kami. Matapos maligo namin ni Rey, nag-almusal at kaunting pasyal sa paligid kuwentuhan.

Sa bus nagka-kuwentuhan kami ng kapatid niya kasi kasabay namin palang luluwas, marami kaming napag-usapan. Sabi ko sa kapatid niya na ako na ang maghahatid kay Larilyn sa tirahan niya, at si Rey naman dumiretso na rin sa kanila. Nagpasalamat siya sa akin kasi raw pina-unlakan niya yung paanyaya niya sa amin na sumama. Alam nyo ba mula noon naging madalang na ang aking pagpunta doon, ewan ko kung bakit biglang nagbago ang aking pasya, parang sa loob ko ay ayaw ko muna ng ganoong relasyon, ayaw ko muna na matali sa ganon. Kaya imbes na ako ang tumatawag sa kanya siya na mismo ang tumatawag sa opis, minsan umiiyak bakit daw ganon, may nagawa ba daw siyang kasalanan, sabi ko wala naman, kaya lang, wala akong masabi at maisagot. Sabi ko na lang na bigyan ako ng isang lingo na makapag-isip.

Dumating ang birthday ni Rey, December 22 lagi naman yung may handa sa bahay nila sa Tundo. Halos lahat kami ay pupunta mula sa opis lalo na yung mga kasama ko, kasama na yung pinopromahan ni Rey na si Lorena siempre. Pag dating ko sa bahay nila, may binulong sa akin si Rey sabi darating daw si Larilyn doon at magkikita kami, medyo nagulat ako, naroon yung kurot ng kaunti sa aking puso at tanong sa sarili ano ang aking sasabihin sa kanya. Pero hindi kami nagkita doon, at alam nyo ba na nag-iwan din ng T-shit sa para sa akin bilang ala-ala daw sa akin. Noong nasa opis ako may tumawag sa akin, yun pala yung kapatid ni Larilyn tinatanong sa akin kung ano daw ang nangyari sabi yung totoo, at sinabi niya na masyado daw dinamdam ng ate niya ang nangyari, kasi raw mahal na mahal ng ate niya ako. Mula noon hindi na siya tumawag at ang huling naging balita ko sa kanya ng minsan naglalakad ako sa may Welcome Rotonda na naroon daw sila ng ate niya sa hospital kasi nanganak na siya, yun pala nag-asawa na, nauna pa sa akin…..

Trabahista nasa LTO na!

2008-06-11T04:23:00.000-07:00

Nabasa natin noong nakaraan na sa haba ng paghihintay at paghahanap ay sa wakas nakakita rin ng pagkakakitaan ang ating bida. Ano kaya ang kanyang kapalaran sa bagong daigdig niya sa LTO. Kilala at sikat ang LTO sapagkat lagi itong laman ng pahayagan hindi sa anumang krimen kundi sa dami ng mga katiwaliang nagaganap sa loob at labas ng sangay na ito ng gobyerno. Subalit tatandaan ninyo na ang ating bida ay hindi naman derektang ugnay ang trabaho sa LTO kundi sila’y kontratista lamang upang gumawa ng mga lesenya sa pagmamaneho ng sasakyan.

Sa unang araw naging kabado pa rin ako sapagkat unang una simula yun ng trabaho na hindi naman linya ng aking pinag-aralan na accounting, sapagkat ang trabaho ko doon ay taga-kolekta ng mga silupin na merong laman na mga dokomento ng baway drayber na nag-aplay ng lesensya. Itoy ginagawa ko matapos nilang ipasok lahat ng mga inpormasyon sa computer terminal. Ako rin siempre ang nagbibigay sa kanila ng kanilang mga gagawain. Yan ang una kong pinag-aralang gawin ng masinop at maayos, sa kabila ng medyo marumi kasi maalikabok ang mga silupin, wala naman akong magagawa kundi magtiis. Subalit sa tiyaga at maayos na pakikisama sa mga kasama sa departamento naging malapit sila sa akin. Isa sa kanila na naging malapit sa akin si Rey, medyo nauna sa akin sa LTO isang encoder din. Naging buddy body kami sa trabaho ika nga.

Kahit ang aming pinaka besor ay malapit sa akin at sa oras ng pahinga sa tanghali, tinuturuan niya akong mag-pasok ng mga impormasyon sa computer, at kung paano ito pinaproses. Unti-unti natoto ako ng mga trabaho doon. Kasama doon tinuturuan ako ni Rey ng ibat ibang alam niya sa computer. At kapag may oras pa nagpapaturo din ako ng ibang mga program o software tungkol sa computer. Sa awa naman ng Diyos sa loob ng 6 na buwan na pamamalagi ko doon ay isa ako sa naging regular, marami nga ang nagulat kasi yung iba taon na doon hindi pa ma-regular. Iyan din ang ikinatutuwa ko sapagkat kung akoy mamalaging “contractual” na minsan ay nararanasan mahinto ang trabaho kasi nauubusan ng mga gagawin sa loob. Kaya noong naging regular na ako hindi ko na yun dinaranas at ang araw ng Sabado ay naging kalahati lang ang pasok ko, isang prebelihiyo para sa mga regular employees.

Makalipas ang isang taon, nagpursegi ako sa aking trabaho at naging assistant shift leader ako, medyo tumaas ang sweldo. At nag sanay din ako sa loob ng data center bilang operator ng mga hardrive at console. Doon ako nahasa ng kaunti sa computer at ilang mga basic tungkol sa computer. Matapos ko ang pagsasanay sa loob hindi na ako bumalik sa pagiging re-butcher kundi naging record controller na ako sa encoding department, timekeeper. Minsan si Amy isa sa mga kasama ko doon ay nagbiro na may ipakikilala daw siya sa akin na kaibigan niya, dalaga na taga Laguna at kasama niya sa tirahan, at nagtatrabaho sa Makati. Sa narinig ko nagkaroon ako ng interest na kilalanin ko ang sinasabi niya, hiningi ko ang telepono niya sa Makati para makipagkilala, ibinigay naman agad ni Amy. Minsan isang tanghali matapos ang tanghalian sabi ko kay Amy tawagan niya tapos ipakilala ako at ibigay sa akin ang telepono. Ganon nga ang ginawa niya, nag-usap ang dalawa, maya maya ibinigay na niya sa akin ang linya.

Siempre nagpakilala ang sandugo, nagkakuwentuhan ng ilang sandali at ang huli kong nasabi sa kanya ay kung pwedeng tumawag ulit sa kinabukasan sa ganong oras ulit, sumang-ayon naman siya. Kinabukasan sabi ko kay Amy na ako na lang ang tatawag kung kakausapin ako. Tinawagan ko at sa laking gulat ng marami doon kasi kina-usap ako, si Larylyn ang pangalan pala niya. Kuwentuhan ng buhay, buhay biro biruan ng kaunti hanggang naging lagian na akong tumatawag sa kanya. Hindi ko na pinatagal pa nag sabi na ako kung pwedeng sunduin siya at sabayan sa pag-uwi na tamang tama naman na taga-Santa Mesa siya at ako naman ay sa Sampaloc lang. Pero bago ang pagyaya ko sa kanya nagkaroon kami ng deal ni Amy, sabi ni Amy na hindi ko raw mapapasagot si Larylyn, siempre kumasa ako sa deal niya sabi ko sige, pero wag na wag kang papapel, ibig sabihin wag si Amy magkukuwento ng tungkol sa deal namin, shoot sabi nya.

Kinabukasan tumawag ako, nakahanda na akong sumundo sa Makati, kung paano pumunta roon at anong sasakyan, sapagkat pumayag naman si Larylyn. Hindi na ako nag-overtime noon kasi baka ako maantala ang dating sa Makati, sakay ako ng bus punta sa Makati, baba ako sa sinabing lugar at hinanap ang pinapasukang kompaya niya. Madali ko namang natagpuan yun, pagtanong ko sa security yun pala naka timbre na ako at ang ibang mga kasama niya sa trabaho ay alam na rin, kaya namumula ako at ang daming kantiyawan. Medyo nahihiya ako kasi unang tagpo namin, tanong kung anong oras siya lalabas, kalahating oras na lang daw, ibig sabihin napabilis pa ako. Naghintay na lang ako sa labas sa may security. Siya’y isang accounting clerk doon.

Sabi ko saan tayo pupunta ngayon noong kami ay naglalakad na? Sabi niya diba sabi mo sasabay ka lang naman pauwi sa akin, hindi naman date ang ating usapan, medyo napahiya ako, totoo naman yun ang usapan namin. Kaya deretso kami sa sakayan ng bus, na may biyaheng Quiapo. Sa loob ng bus medyo nakapag-sap kami ng maayos, si Larylyn ay medyo payat, hanggang balikat ang buhok, di naman gaanong maputi, kayumanggi ang kulay niya. Dumating kami sa tinitirhan niya, pero hindi pala doon nakatira si Amy kundi kapitbahay lang, nasabi ko na okay ito, walang peligro sa usapan namin. Paminsan minsan lang sila nagkikita. Pinapasok niya ako sa bahay at pina-upo, tapos naghanda siya ng pagkain at doon ako pinilit kumain, kasi raw alam niya na hindi pa ako nakain, tama naman siya. Kaya hindi na ako nagkuwari pa kundi kumain kaming sabay. Sa mga ganong kilos mula pa nong una naming pagkikita naramdaman ko at nakita na may umusbong na interest siya sa akin.

Naging lagian at nakasanayan na naming ang ganoong usapan na tuwing Biernes ay susundo ako sa kanya,tapos Linggo ng hapon naroon ako sa kanila. Kaya sa loob ng wala pang isang buwan napasagot ko siya. Nagulat din si Rey sapagkat napakabilis daw ng pangyayari, sabi ko naman – ako pa… Sa LTO marami ang mga dumating na bagong mukha doon kasama si Bong, Lorena, Diane, Nelson, Mylene at marami pang iba at lahat sila ay sa encoding department napunta.

Trabahista na si Sandugo

2008-06-07T00:00:00.000-07:00

Sa ating nakaraan nakita natin na si Sandugo ay kumuha na ng pagsusulit para maging CPA, subalit sa tingin natin walang pag-asa sa nangyari, sapagkat ayon sa kanya mahirap at wala sa mga pinag-aralan niya yun. Ganon kaya nga ang nanagyari o iba ang inatupag ni mokong. Iwan sandali natin ang kaisipang iyon at tingnan natin kung nasaan na siya at ano ang ginagawa niya matapos ang pagsusulit na yun. Ayon sa kanya ay nag punta muna sa Bancuro at nagpahinga sandali, pero sabi niya nagbalik na siya sa Maynila upang maghanap ng trabaho. Totoo nga ba ang sinabi niya na maghahanap siya ng trabaho? At saan naman siya mag-aapply?

Karaniwang ginagawa ng isang bagong tapos ng pag-aaral ang paghahanap naman ng mapapasukang trabaho, paano? Yun ay sa pamamagitan ng pahayagan, hindi tabloid o komiks kundi yung mga malalaking pahayagan. Opo bumili nga ako ng diyaryo sapagkat naihanda na yung biodata na binili pa sa Quiapo kasama ang isang katerbang larawan upang idikit sa bawat pahina nito. Mabilis ang mga araw na lumipas mukhang minamalas ang ating bida walang tumanggap sa kanya. Nagbaka sakali ako mag-apply kina tiyo angel na opisina kahit accounting clerk sapagkat hindi pa lumalabas ang resulta ng exam. Subalit sabi ko sa sarili ko na sana huwag na lang lumabas sapagkat mukhang wala ngang pag-asa. Ganon nga ang aking ginawa nagpunta ako sa opisina nina tiyo angel. Sa isang tulad kong baguhan nangangatog ang buo kong katawan sa harap ng interviewer, nasagot ko naman ang mga tanong niya, ang hindi ko lang malaman eh kung nagustuhan yung mga sagot ko, kumuha ng exam sa kanila at isang enterview ang kinalabasan maliwanag sa sikat ng araw na “tatawagan na lang kapag merong bakante”.

Bigo ako na makapasok doon, samantalang si Peth na kasabay kong naghahanap din ay natanggap na kaagad sa Banco De Oro. Dalawang buwan, tatlong buwan hanggang dumating ang balita na lumabas na daw ang resulta ng exam namin. Bili agad ako ng pahayagan at nakalista nga mga mga naka-pasa sa pagsusulit, una kong nakita ang pangalan ni Peth sa listahan sapagkat siya lang ang kilala kong kumuha. Hanap ulit ako, tatlong beses kong inisa isa ang pahayagan wala ang pangalan ko, nagbaka sakali ako sa mga listahan ng mga “deferred result”, ito yung isa o dalawang subject ang hindi naipasa subalit bibigyan ulit ng isa pang pagkakataon na maipasa. Subalit walang pangalan para sa akin, pinagpapawisan na ako ng malapot panay ang tawag sa Diyos na sana naroon ang aking pangalan, subalit wala talaga. Ibinagsak ko ang pahayagan sa lamesa napatingin lahat ng mga kasama ko sa bahay, na alam na nila na bagsak ako.

Sa tulong ng mga pinsan ko pinayuhan ako nila naganon talaga ang buhay swete swerte lang ang nakakapasa, hindi talaga ukol para sa iyo. Medyo napaglubay ang loob ko pero naroon ang inggit ko na si Peth ay nakapasa, samantalang noong kumuha siya ng exam ay may lagnat pa siya, mantakin mo yun. Samantalang ako na malakas pa sa kabayo ay bagsak, natanong ko rin sa sarili ko na ito ba yung resulta ng aking kapabayaan. Nahihiya ako sa aking sarili at parang walang mukha na ihaharap sa Inay at Tatay, lahat ata ng nasa kaisipan ko ay puro negatibo, minaliit ko ang aking sarili, sinisi. Wala naman akong ibang sisisihin kundi ang aking sarili. Nagpatong patong ang aking dalahin walang trabaho, bagsak sa exam at wala nang pera para makahanap ng trabaho, kasi nahihiya akong humingi pa ulit sa Inay at Tatay. Subalit sabi nga hindi doon natatapos ang kapalaran ng sandugo, minsan nasa ilalim minsan nasa ibabaw.

Dumating ang munting liwanag ng makilala ko yung kaibigan ng kapitbayan namin na nagtatrabaho bilang programmer sa MEGA sa ilalim ng project ng LTO. Isang maliit na kumpanya na naatasang gumawa ng lahat ng lesensya sa pagmamaneho sa buong Pilipinas. Nagsabi si Cecil (yun ang pangalan ng programmer) na pumunta ako sa LTO compound sa Quezon City sa araw na ibinigay niya. Tinupad ko naman ang pasabi niya at nakarating ako doon. Isang parang bodega ang kanilang opisina sapagkat doon nga ginagawa ang lahat ng lesensya. Hinanap ko ang pangalan ni Cecil at agad naman lumabas upang makita ako. Ang sabi sa akin huwag ko raw na sasabihin na siya ang nagturo sa akin para mag-apply doon. Bakit kaya? Hindi ko na inalam basta ang sabi ko sa sarili ko pagkakataon ko na ito kailangang magkaroon ako ng trabaho kahit ano.

Kinausap ako ng Operation Manager at inilahad sa akin ang trabaho na kasalukuyang kinakailangan sa kanila, kasama ang magiging sweldo at iba pang mga kasunduan. Sabi niya na wala ng mahaba pang pag-uusap kung tatanggapin ko ang trabahong yun kinabukasan makakapagsimula na ako. Sa nakikita ko sa paligid ko wala akong ibang pagpipilian kundi ang tanggapin yun o balik ako sa paghahanap sa kawalan. Kaya sabi ko sa boss tanggap ko po ang trabaho bilang isang “encoder com re-butcher”. Ipinakita at ipanakilala ako sa mga taong naroon at kung saan akong departamento mag tatrabaho. Sa una ipinakilala ako, ipinaliwanag ang mga gagawin, mga report at iba pa. Sabi ng shift leader ng encoding department pwede muna daw akong umuwi at bukas ng ganong oras kailangang naroon ako. Nakatingin ang lahat sa akin waring kinikilatis ako, kasi medyo namumutla ako ewan ko sa takot siguro, kasi ramdam ko na nangangatog pa ang aking mga kamay at nanalalamig.

Umuwi ako ng may kagalakan sa aking mga labi, kahit maliit ang sweldo sapagkat minimum lang ang kanilang binibigay, nasabi ko sa sarili ko na dito na muna ako hanggang makahanap ako ng talagang ukol sa aking pinag-aral. Pagdating ko sa bahay sinabi ko sa kaibigan ni Cecil na natanggap ako at sinabi ko ang trabaho, sweldo ko at ang oras ng pasok. Magandang pakinggan kapag tatanungin ako kung saan ako nagtatrabaho at maririnig nila ang sagot na sa LTO, mukhang astig subalit kung malalaman lang nila na sub-contractor lang ang Mega sa LTO. Taong 1988 ng matanggap ako doon, at nasabi ko sa sarili ko na habang naroon ako pasisikapan kong makakita ng ibang trabaho, pero sa ngayon kailangan kong mahalin ito para maka-survive ako. Tuwa na rin sina Ate Mhel kasi may trabaho na ako at makakatulong na ako sa pagbabayad ng upa sa bahay.

Sandugo’s Higher Review

2008-05-31T07:05:00.000-07:00

Ano ba ang nakapaloob na kwento sa ating bida sa bago niyang kinakaharap? Alam nyo dito nakapaloob ang mga pangyayari noong siya’y nag-rereview para sa board exam ng accounting. Subalit bago natin simulan yan bigyan natin ng kaunting hapyaw ang kanyang buhay bago magtapos ang ika-apat na taon niya sa UE kasi may kaugnayan yan sa kwento niya. Sa katunayan naniniwala ang ating bida sa inspirasyon bago mag review at ang payo sa kanya napakagandang inspirasyon ay ang magkaroon ng syota na mahusay daw sa accounting. So wala namang nabanggit na pwedeng pormahan ang ating bida na may ibubuga sa accounting. Tingnan nga natin kung meron ngang natatagong love life ang sandugo noong nasa ika-apat na taon siya at kung bakit ngayon lang lumabas…

Tulad nga ng nabasa ninyo sa itaas, naniniwala ako sa kasabihan tungkol sa inspirasyon para daw ganahan sa pag-review at pag-aaral. Nangyari ito bago matapos kami ng last semistre namin, isa sa mga ka-klase namin ang nakita ko na mahusay sa accounting at mag-rereview rin para sa board exam. Lingid sa babaeng ito, napagkasunduan na naming barkada na isa sa amin ang liligaw at pasasagutin ang babaeng ito. Siempre para parehas sa lahat nagpalabunutan kami kung sino ang puporma sa kanya. At ang lumabas sa tawas o palabunutan ay ako. Ang babae ay maliit lang, maputi, hanggang balikat ang buhok, kapangpangan, bilugan ang mga mata, sabi nga hindi pangit hindi maganda nasa gitna lang. Ang usapan pasasagutin ang babae isang buwan bago magbakasyon at ginawa ang bunutan isa’t kalating buwan bago magtapos, ibig sabihin labing limang araw lang ang palugit para mapasagot ang babae.

Ano naman ang layunin nito bakit kailangan pang magkaroon ng ganito para sa review, sa ganitong paraan marami kaming mapagkukunan ng review materials kasi ibang review center itong babae. Sino ba ang babaeng ito? Siya ay si Yolly. Sinimulan ko ang pag porma kay Yolly, at alam nyo ba napag-alaman ko sa kanyang mga kaibigan na may kras pala ito sa akin. Oh astig walang kahirap hirap madaling mapapasagot. Minsan isang hapon ng uwian sinabayan ko siya, pauwi sa kanila at di naman ako binigo, nagkakuwentuhan kami ng napaka-haba ng hapong iyon, tumagal ata ng dalawang oras. Sabi ko sa sunod na araw na kung pwede ko syang ilabas para kwentuhan at sabayan sa pag-uwi, aba ay pamayag, kaya lang sabi niya wag daw sasabihin sa barkada ko nakakahiya. Pero lingid sa kaalaman niya sa telepono kami nag-uusap ni Ronald, kaya kapag nasa school kami parang walang nangyayari sa aming dalawa. Sa loob ng isang lingo napasagot ko siya, at nalaman ko kung saan siya mag-review. At nagkasundo kami na magbibigayan kami ng review materials. Hinangaan ako ng mga kasama ko kasi ang bilis daw ng pangyayari. Ako pa… he he he…

Nagsimula ang review namin sa may Espana sa tapat ng UST pang-umaga at natatapos ng ala-una ng hapon. Pagkagaling ko sa review center deretso na ako sa tirahan ni Yolly kasi pang-umaga rin siya, naroon na rin siya at nakahanda na ang pagkain namin sa tanghalian. Tapos review kami ng dalawang oras, kuwentuhan, biruan at lambutsingan, he he he… Pag may oras pa kami minsan nood ng sine, o punta kami sa library. Pag-uwi ko mga alas siete na ng gabi, medyo wala muna akong gawain sa bahay kasi nga nag-rereview ako yun ang suporta sa akin nina Ate Nym at Ate Mhel. Si Ronald naman panay ang tawag nangungumusta tungkol sa akin. Siempre kuwento ko lahat. Paalala niya sa akin na ingat daw ako kasi baka daw makalimot kami eh hindi review ang matapos kundi karera de lampin. Sabi ko sa kanya salamat pero alam ko ang aking limitasyon…

Ganon ng ganon ang naging nakasanayan ko, minsan pag-umuuwi ako deretso ng bahay tumatawag si Yolly sa akin puntahan daw siya kasi nag-iisa siya sa boarding house. Sa kalukuhan ko naman pumupunta ako doon at siya nga lang sa bahay, pero tulad ng sabi ko may limitasyon ako hanggang lambutsingan lang, pero alam ko bibigay siya kung gagawin ko. Para maging makatutuhanan ang laro, tinutulungan ko siyang maglaba ng damit niya, sinusundo ko siya kapag galing siya sa Pampangga. Pero kung tatanungin mo ako wala talaga akong nararamdaman sa kanya, lahat ay para lang sa kasunduan naming barkada. Ang tanong meron bang nangyayari sa review ng ating bida o puro na lang kabulastugan?

Meron naman sa katunayan nakakapasa naman ako sa mga trial exam, sa gabi madaling araw na natutulog, basa dito basa doon ang ginagawa ko. Natapos ang anim na buwan ng review, hanap dito hanap doon ang mga kasama ko ng kung meron daw leakage para sa exam. Bago ang exam meron kaming tinatawag na final exam sa review center, sabi ng propesor namin na kapag napasa namin ang exam nayun 70% na makakapasa kami sa board exam. Kumuha kami ng exam nayun subalit hindi ako nakapasa kulang ng 5 points, pero sabi ng propesor namin pwede rin daw na magbakasakali, at yun nga ang ginawa ko. Tatlo lang kaming kumuha ng exam, sina Ronald, Hermie, Arthur ay hindi kumuha, di na daw nila susubukan, kaya kami ni Edison, ako at Tino ang kumuha.

Doon kami napunta ng examination room sa UE, kaya walang problema kasi gamay na namin ang lugar. Dumating ang oras ng exam, matapos ibigay ang lahat ng panuto o pasabi mula sa watser nagsimula ang exam. Wow, yan ang unang nasabi ko kasi sa tingin ko pa lang walang katulad doon sa mga ne-review namin, kahit na doon sa mga exam namin, at may dagdag pang computer subject kaya kinabahan na ako mukhang di ko kaya ang exam. Pero sabi ko sa sarili ko narito na wala ng urungan ito, gawin ko yung makakaya ko at yung nalalaman ko. Halos pinagpapawisan ako kahit hindi naman mainit sa lugar kasi malalakas ang mga bentilador. Natapos ang lahat ng exam ng di ko alam na lumipas ang mga oras kasi nasa-isip ko yung hirap ng exam, panay ang buntong hininga ko.

Uwi ako sa bahay nagpahinga kasi pakiramdam ko ay bumagsak ang boo kong katawan. Tinanong ako ng mga kasama ko sa bahay kung anong nangyari sa exam sabi ko lagay na ang loob ko na himala na lang pag-pasa ko doon. Naunawaan naman nila ako. Walang tawag walang labas ng bahay, sabi ko uwi muna ako sa Bancuro magpahinga. Kaya pagkatapos ng ilang araw uwi ako ng Bancuro. Pagkatapos ng ilang linggo sa Bancuro balik ako ng Maynila para magsimulang maghanap hanap ng trabaho. Sapagkat ang resulta naman ng board exam ay malalaman pagkatapos ng tatlong o apat buwan. Una kong ginawa ang maggawa ng biodata ko.

Sinu-Sino Sila?

2008-05-29T01:22:00.000-07:00

Natapos po ang apat na taon ng ating bida sa UE para sa kanyang kursong BSBA Accounting daw. Makikita natin na naging makulay din ang buhay niya sa pamamalagi doon, kasama na ang ilang masalimusot na pangyayari sa kanya. Naging makabuluhan din sapagkat sa kabila ng kalalagayan niya bilang isang sandugo ay nakakita rin siya ng mga tunay na kaibigan. Masasabing mga tunay na kaibigan sapagkat naging makatutuhanan sila sa mga ipinakita ng ating bida sa kanila. Ngayon naman po tingnan natin ang susunod na kwento kung bakit pinamagatan niya ito “sinu-sino sila?” Masasabi natin na kakaiba ulit ito sapagkat mukhang ang ating bida ay magbibigay ng kanyang mga pahayag sa mga taong nakapaligid sa kanya na hindi nabanggit sa nakaraang mga kwento.

Tama po kayo, dati tinalakay ko ang patungkol sa aking tatay at ang aming bukid, ang aking pasasalamat at pag-alala sa kaarawan ng mga nanay na inihandog ko sa aking mahal na inay. Ngayon naman ay hayaan ninyo ilahad ko sa inyo ang ilang taong naging bahagi ng buhay ko sa Maynila, opo sa Maynila sapagkat sila po yung mga taong naging sandigan, nakamasid, nagtatanggol sa akin, at umaalalay sa akin. Sinu-sino ba sila? Sisimulan ko po ayon sa kanilang edad. Sila po ang mga kapatid ng nanay ko, pero bakit ate at kuya ang tawag mo? Walang paki-alaman kanya-kanyang pakana yan eh, yan ang gusto ko eh, may angal….

Ate Inda at Kuya Angel (mag-asawa)
Ang mag-asawang ito ang siyang naging pangalawang magulang ko po noong ako ay napunta sa Maynila. Sa kanilang inu-upahang apartment ako namalagi ng mahigit tatlong taon. Sa kanilang pagsubay-bay marami akong natutunan, una na ang pakikisama, pagiging masinop at natutong mag-alaga ng bata, maglinis ng bahay. Sa totoo lang noong una medyo malayo ang damdamin ko sa kanila, lalo na kay Kuya Angel siguro sa dahilang tahimik lang siya. Kay Ate Inda medyo estrikto, pinapansin lahat, kung ano gusto ang sinabi yun ang masusunod. Ayaw niya yung walang ginagawa kapag nasa bahay, laging naka-angil yan kapag napapabayaan ang sahig na marumi, walang tubig sa banyo di nag-spray ng pamatay sa lamok at iba pa. Pero kung titingnan mo tama naman, kasi gusto niya isa-ayos ang lahat. Kung titingnan mo siya hindi agad siya nakangiti pero pag kilala mo na siya, iba ang kanyang ugali mabait at maalalahanin. Hanggang ngayon siya pa rin ang Ate Inda ko na maituturing kong naging bahagi ng aking buhay sa Maynila, hindi man ako nakapag-balik ng anumang biyaya matapos kong kamtin ang mga bagay na meron ako, ang mahalaga nananatili sila sa puso ko at ala-ala.

Ate Mhel
Si Ate Mhel ang taong kapag nakilala mo siya mamahalin at igagalang mo. Katulad ni Ate Inda hindi rin siya palangiti at pala bati sa hindi kakilala. Hindi naman siya masungit pero kung titingnan mo siya para siyang ganon. Siya yung malaki ang naitulong sa akin at sa iba ko pang mga kapatid. Hindi ko naman masasabing dahil sa pagtulong sa mga pamangkin kaya hindi pa siya nag-aasawa. Masinop at maka-Diyos siya. Noong lumipat kami ng tirahan mula kina Ate Inda siya yung tumayong magulang namin. Sabihan ng problema, sa pera at iba pa. Naging sandalan ko rin siya noong mga panahong kailangan ko siya. Masasabi ko siya ang may pinaka malaki ang ambag sa aking pag-aaral sa Maynila, kasi sa UE siya nagtatrabaho. Marami rin akong nakitang magagandang bagay sa kanya, natutuhan sa buhay dahil sa kanya at kung paano harapin ang mga problema lalo na sa larangan ng pera. Kahit saan ako mapunta, anuman ang aking maging kalalagayan, mananatili si Ate Mhel na isang huwarang tiyahin, kaibigan, at kasama. Sa aking mga anak kung tatanungin nila si Ate Mhel wala akong ibang masasabi na kakaibang babae siya, sapagkat malaki ang naging sakripisyo niya sa lahat sa amin, alam ng lahat yan hanggang ngayon.

Ate Nym
Sa tatlong magkakapatid siguro pinaka-malapit ako kay Ate Nym, ewan ko, kung bakit. Si Ate Nym kasi palangiti naman kahit sino pwede niyang batiin. Pareho kasi kami na mahilig magluto kaya kasundo kami. Takbuhan ko rin siya anumang problema, minsan nagbibigay pa ng trabaho yan tulad noong nasa MWSS pa siya magdadala ng trabaho yan tapos ibinibigay sa akin siempre may bayad. Mula noong mag-asawa yan naging malapit din ako sa kanya at sa naging asawa niya kung tawagin namin ay si Tito Happy, kaya lang maaga naman siyang kinuha ng Diyos. Lagi rin ako sa kanila sa Dela Costa noon, kapag Sabado at Linggo tiyak naroon ako. Ewan ko ba naging ganon kami kalapit sa kanya siguro kasi sa amin siya lumaki noong siya ay nag-aaral pa sa high school. Hanggang ngayon malapit parin ako sa kanya, katunayan isa sa mga anak niya ay ina-anak ko binyag si Jay-Ar.

Sila yung tatlong mga tao na naging malapit sa puso ko na kahit saan ako mapunta, di ko sila malilimutan.

UE Final Days

2008-05-26T00:14:00.000-07:00

Natapos ang masasayang araw namin sa Baguio at ito ay dala dala ng unang araw sa bagong taon at huling taon sa UE. Bagong karanasan ika nga, at siempre sikat na naman kami sa boong barkada lalo na sa mga babae. Siempre kanya kanyang kuwento at kantiyawan. Huling taon sa UE, isang pangyayaring mahirap kalimutan sa buhay ng Sandugo. Sa pag-aaral di naman masyadong mahusay, di naman bobo ika nga nasa gitna lang. Tulong tulong sa mga assignment, project, research at sa mga kalukuhan, lakaran iisang kaisipan. Subalit naron pa rin yung pagpupursige na matapos ang nasimulan, para sa sarili at para sa mga magulang na umaasa.

Ewan ko kung bakit sa huling taon pa nangyari ang isang bagay na madali naman harapin pero bakit hindi hinarap ng ating bida. Ano ito? Kung barasuhan ika nga di naman patatalo ang ating bida, kasi ang unang PE niya ay gymnastic at laking bukid diba?, ika nga bato-bato ang katawan. Ano nga eh? Minsan pagkagaling ko ng chapel isang umaga nakatungo akong naglalakad patungo sa 3rd floor ng Gastambede Building para pumunta sa salid aralan namin. Sa paglalakad ko, di ko napansin may kasalubong pala akong isang lalaki na medyo patpatin, mahaba ang buhok, may sigarilyo at mukhang bad boy. Pagtaas ng ulo ko yun pala nabangga ko na yung kasalubong kong lalaki, tumba siya agad kong nilapitan para humingi ng despensa, ngunit nagtaas ng tono ng pagsasalita, ang sabi kilala mo ba ako? Sagot ko, pasensya na di kita napansin. Hindi sabi niya, tandaan mo maliit lang ang UE para hindi tayo magkita muli at titiyakin ko sa iyo na tutumba ka. Oppssss medyo nag-iba ang paningin ko, kasi alam kong kaya ko siya sa anumang laban. Subalit ng mapansin niyang kakasa ako sa kanya, bigla na lang siyang tumalilis, pero may banta na hahanapin niya ako.

Ng maka-alis siya doon ko napag-isip na delikado pala yung nagawa ko, naging matapang ako na wala sa lugar, naisip ko, kung totohanin niya yung banta na itumba ako eh di patay ang sandugo. Namula ang tainga ko sa takot at nanuyo ang labi ko. Pumunta na ako sa room namin, pagdating ko na kuwento ko yung nangyari lahat-lahat. Meron nakantiyaw “lagot ka” “patay kang bata ka”. Pero sabi ni Ronald parang kilala ko yung taong sinasabi mo, marami ngang barkada yun dito at mga basagulero pa. Kaya sabi ni Arthur at Hermie na mas mabuti kapag nasa labas ka mag disguise ka muna, magsalamin ng di kulay, magpatubo ng begote, ibahin ang suklay sa buhok. Ganon din ang payo ng mga babae para daw maiwasan na lang yung gulo kung meron man. At kung maaari huwag daw akong maglalakad ng nag-iisa. Ganon ba.. medyo namutla ako, pero sabi ko nga kung barasuhan lang kaya ko yun pero yung may madamay pang iba wag nalang, iwas na lang ikaw nga. Ang bait ko ano?

Lumipas ang dalawang linggo wala namang nangyari siguro nga epektibo yung ginawa ko. Pero minsan nakita namin ni Ronald yung tao na yun kasama nga ang marami niyang grupo, bale 4th year na rin sila kaya lang economics ang kanilang major samantalang kami accounting. Sa mga pag-uusap usap namin mga barkada unti-unti ng nawawala ang isyong yun, ang karamihang pinag-uusapan namin noon ay mga balak namin pagkatapos ng huling taon na yun. Ang iba sabi mag-tatrabaho na agad tulad ni Evelyn sa kanilang business, pero kaming mga lalaking barkada nag-pasya kaming mag-review para sa board exam for CPA. Sabi nila sama sama daw kami na mag-review sa may Espana. Ako ang kanilang tinanong kung ano ang aking balak pagkatapos, sabi ko tuloy ako sa review kasi yun naman ang tama. Dumating ang buwan ng Marso nagkaroon kami ng Accounting Project isang Balance Sheet situation, kapag nakasubmit kami noon ayos na ang aming Accounting subject. Sabi ng propesor namin para medyo matipid sa gastos magsama-sama sa pito ang isang grupo, kaya sama sama kami sa grupo. Sabi ko sa bahay na lang natin gawin ang project na yan (ibig kong sabihin sa tinitirhan kong boarding house), nakalipat na kami noon sa may Puresa (sa mga susunod kong kwento, ilalahad ko ang tungkol dito). Sa gayong narinig nila, sumang-ayon lahat para daw makarating din sila sa tinitirhan ko, sa totoo naman malaki at mabait ang tinitirhan namin taga-Bicol.

Kaya pagdating ko sa bahay nagpa-alam ako kina Ate Nym at Ate Mhel na pupunta ang mga kaklase ko dito upang gumawa ng project, sumang-ayon naman sila at sabi magsabi daw ako sa may-ari, kasi sabi ko baka matagalan o magdamag kami roon. Sinabi ko naman sa may-ari ang aking gusto at pumayag naman siya. Naisip ko na itapat na lang sa birthday ko yung pag-punta nila para sabay na rin sa birthday ko, pero hindi nila alam na maghahanda ako ng kaunti. Tinulungan ako nina Ate Nym at Ate Mhel para doon at tumulong din yung may-ari ng bahay. Bale pagkatapos namin ng klase sa hapon diretso na kami sa bahay, hindi pa kasama ang mga babae kasi magpapa-alam pa sila sa kanila. Nagulat silang lahat ng makita na meron akong handa sa bahay. Maya-maya tumunog na ang telepono para maka-usap ako kasi yung mga babae hindi payagan, kaya ginamit nila akong sangkalan ika nga. Pagkalipas ng ilang oras nagdatingan na ang mga babae na kasama namin. Nagsimula na kaming gumawa ng dapat gawin. Wala namang naging problema sa pagkain sapagkat suportado ako. Natapos ang project mga 4am ng madaling araw handa na para i-sabmit sa kinabukasan.

Wala ng tulugan na nangyari kuwentuhan na lang lahat at doon nabuo ulit ang planong pagpunta muli sa Baguio na kasama ang mga barkadang babae. Sabi ko paano kayo sasama, papayagan ba kayo sa inyo na pumunta roon na kasama ay mga lalaki? Lahat sila ay napalingon sa akin ng sabihin ko yun, ang sabi nila – ikaw ulit ang gagawin namin na sangkalan kasi dahil sa iyo pinayagan kami na magpunta rito – diba… tawanan ang lahat. Maya-maya nariyan na ang mga sundo ng mga babae, tatay, kapatid, kuya… Kaming mga lalaki deretso na kami sa UE pagka-umaga na. Laking pasalamat ko kina Ate Mhel, Ate Nym at Elvie may ari ng bahay, kasi naging makasay-sayan yung kaarawan ko. Sa sunod balik tayo sa Baguio…..

Barkada ni Sandugo!!

2008-05-24T00:00:00.000-07:00

Natapos ang klase siempre uwi muna ako sa Bancuro para naman magbakasyon doon. Pero hindi pala bakasyon kasi ito rin yung nakasanayan na tuwing bakasyon sa klase kailangang umuwi sa Bancuro para tumulong sa tatay sa bukid. Ganon nga ang nangyari pero siempre sikat ako lagi kapag uuwi doon kasi nag-aaral ako sa Maynila, minsan tawag nga sa akin taga-Maynila na kasi nawawala na yung punto ng pananalita ko. Natapos ang bakasyong at pagtulong sa bukid, kailangang bumalik ulit sa Maynila para mag-aral, dala ang lahat ng kailangan sa loob ng 10 buwan kasama ang perang allowance sa pamasahe at iba pa, pero kung sa pagkain sapat lang yun para doon. Enroll na naman.

Pero heto ang naiiba kasi sa dami naming barkada isang klase na agad kami biruin mo 15 kaming barkada ibig sabihin 15 na lang ang kailangan para mabuo ang klase, at alam nyo ba walang ayaw sumama sa amin ewan ko kung bakit. Kapag kami ay nag-e-enroll marami ang nagtatanong kung anong seksyon kami at yung iba tahasang ipinakikita ang pag-iwas o paglipat. Pero yung iba wala silang pagpipilian kailangang makasama kami. Kung sa isang produkto monopolyo namin ang isang klase. Parang walang hirap na sa akin ang ikatlong taon dito sa UE siguro marami na akong mahihingan ng tulong kung sa mga assignment lang walang problema, pero sabi nga kailangang kumayod din ng kaunti.

Sa mga barkada ko wala akong matipuhan yung sasabihing liligawan, ewan ko ganon siguro ako kapag napalapit na sa akin itinuturing ko na siyang hindi iba sa akin, parang kapatid baga. Meron akong nasagap na balita rin mula sa mga kasama ko na isa sa mga kaklase namin ay may kras sa akin, hoy hindi sa boong pagkatao ko ang balita sa ngiti ko raw siya kras na kras kasi raw matamis at bigay na bigay. Tsing sa tainga ko yun, pero di ko ipinahalata, di ko tinanong kung sino yung babae basta ako mismo ang nag-obserba kung sino. Makalipas ang isang lingo meron na akong hinala kung sino yun, ano ang batayan ko, laging nakatingin sa akin at laging ngumingiti sa akin. Matapos noon itinanong ko kay Ronald kung sino yun para malaman ko kung tugma sa aking obserbasyon at yun nga tama ako, yun ay si Josie, di gaanong maputi, tan ang kulay niya maliit lang. Di ko naman sinamantala yun para ligawan siya hinayaan ko na lang, kasi meron akong kras na iba pero may syota siya, kaya di ko na lang pinansin yun.

Dumating yung pagtatapos ng ikatlong taon namin sa UE napagkasunduan namin na magpunta sa Baguio for 10 days vacation. Doon pa lang sa pag-uusap namin sinabi ko na, na hindi ako sasama sa maraming dahilan, una na yung pera. Si Edison at Ronald tahasang sinabi na hindi pwede na hindi ako kasama, yun yung kanilang mariing sinabi at nagpahabol pa si Hermie at Arthur ng ganon din. Sumagot uli si Edison at Ronald hindi raw sila papayagan sa kanila kung hindi ako kasama, bakit kaya? Sino ba ako? Kasi ako ang kilala sa kanila kasi malimit ako kina Edison at Ronald at ako lang ang makapagpapa-alam para sa kanila. Eh paano nga walang pera, paano yun. Sabi nila patak-patak sila para sa aking pamasahe at iba pa, at sabi ni Edison bigyan daw niya ako ng sapatos. Kaya walang naging problema, pagdating ko sa bahay nagpa-alam ako kay Ate Mhel at Ate Inda at ganon din ang tanong nila sa akin. Meron ba daw akong pamasahe punta roon sa Baguio sabi ko sagot na ng mga kasama ko ang pamasahe ko. Kung ganon pala walang problema, mag-ingat lang daw ako.

Siempre di naman pwede na wala kahit kaunti akong dalang pera, bago dumating yun naka-ipon ako ng kaunting pera. Lahat ay naka plano na at meron nang matitirhan doon sapagkat isa sa mga barkada ay mayroon palang bahay bakasyunan doon sa may Bukawkan Road. Dumating ang araw na yaon mula sa UE sa Marikina na kami nagtuloy kasi doon kami magmumula sa bahay nina Edison. Bale lahat kami ay lalaki kasi ayaw sumama ng mga babae naming barkada kasi raw di sila papayagan. Doon na nga kami natulog kina Edison at kina-usap ako ng tatay ni Edison tungkol doon. Nagka-kuwentuhan kami, kaya noong paalis na kami sabi ng tatay ni Edison kay Edison na siya na daw ang bahala sa aking pamasahe, oh diba astig. Madaling araw pa umalis na kami at inihatid pa kami sa terminal ng bus.

Sa Baguio wala kaming ginawa kundi pasyal dito, pasyal doon, sa pagkain isa lang ang puntahan namin ang Restaurant sa may Camp John Haye pero sa ngayon wala na siya, kasi mura lang doon ang pagkain. Sa gabi minsan sinubukan naming pumasok sa Pizza Hut live band at napaka-ganda. Yun nga lang walang sinuman sa amin ang magtangkang maligo ng umaga kasi napaka-lamig meron nga sa amin dalawang araw bago maligo. Minsan sa pamamasyal namin nakakilala kami ng mga babae isang grupo rin, sabi nila estudyante daw sila, pero di naman kami agad naniwala. Nakipag-kaibigan sila sa amin, pakilala namin kami ay ibat-ibang unibersity galing hindi sinabi na galing sa UE. Natipuhan ng dalawa sa babae sina Ronald at yung kapagtid ni Edison, maganda rin naman yung mga babae. Kaya naging masaya ang mga sunod na araw namin sa Baguio, yun nga lang nadagdagan ang gastos kasi laging kasama yung mga babae. Sina Ronald na ang bahala doon sa kanila, kami ayos lang. Natapos ang aming 10 days bakasyon sa Baguio, pero sabi ng mga kasama ko sa next year daw punta ulit kami doon pero isasama na daw ang mga barkadang babae.

At alam nyo ba, akoy nakapag-uwi pa ng pasalubong para sa bahay... Yan yung bagay na hindi ko rin malilimutan kasi naroon yung mga kaibigan ko na tumutulong, dahil lang sa magandang pakisama na nakita nila sa akin...

Facing the Reality!!

2008-05-20T00:00:00.000-07:00

Magandang araw, hapon o gabi po sa inyong lahat diyan. Eh di ganon nga po ang nangyari sa ating bida bumagsak sa English subject kasi ayon sa kanya napag-initan siya ng propesor, meron bang ganon o palusot lang talaga ng Sandugo para hindi naman gaanong kahiya-hiya siya sa madlang pipol. Sa ikalawang taon kailangang kunin niya yung naiwang subject. At natatandaan natin na sinabi ng ating bida na sa propesor rin na yun niya kukunin yun upang ipakilala na mali ang ginawa sa kanya. Kinuha nga niya ito pero kailangan siyang mag-sakripisyo ng 1-2 oras para dito at kailangang hanapin din niya yung klase na ang propesor ay yung nagbagsak sa kanya.

Ganon pa rin ang pasok ko sa umaga 7.00 am naalis na ako sa Santa Mesa wala pang 7am, para hindi ako mahuli sa klase ng 7:30am, kapag maaga pa akong darating sa UE deretso ako sa chapel para magsimba bago pumasok sa klase, naging rutin ko na iyon sa araw-araw. Naayos ko ang schedule ko kasama ang English subject pero sa ibang room at building ito kaya naging medyo hirap ako kasi kailangan kong tumakbo para umabot sa klase. Doon naging dibdiban ang aral ko ipinakita ko sa propesor na mali siya. Sa lahat ng kanyang mga exam sinisiguro ko na magiging mataas ako. At medyo naman nakilala na niya ako, pero naroon na minsan ginagamit niya akong halimbawa sa iba na wag daw gayahin, kailangan daw mag-aral ng mabuti para hindi bumagsak. Ayaw ko ng patulan yun, kasi kilala ko na ang propesor na yun, ayaw ko na ulit pag-initan ako. Pero naging babala na rin yun sa akin para di na maulit pa ulit sa ibang sabdyek ko.

Lalo pang lumaki ang aming barkada nina Ronald sapagkat naboo na kaming walong barkada sina Arthur, Hermie, Tino, Arsenio, Ronald, Edu, Edison at Ako. Meron na rin kaming kasamang mga babae sina Kay, Luz, Janet, Evelyn, Liz, Ana at si bunso nakalimutan ko ang pangalan. Medyo naging magaan sa akin sa klase kasi kapag may problema sa assignment sigurado may tutulong at sa exam minsan wala ring problema kasi magagaling at masisipag ang mga kasama ko. Makikita naman agad kami kasi tabi-tabi kami sa upuan kaya sakop namin ang dalawang helera ng upuan. Siempre hindi naman sa lahat ng pagkakataon ay laging aasa sa mga kasama kailangan ding mag-aral para sa sarili.

Bago kami maghiwa-hiwalay sa tanghali sigurado dadaan kami sa restaurant sa Murbai sa tapat ng UE upang kumain, merienda, doon ang naging hang-out namin, kapag walang klase doon kami makikita. Minsan naman kapag maganda ang palabas sa seni sigurado manood kami. Ang tanong paano ako nakakasabay sa kanila samantalang hindi naman kalakihan ang baon na pera sa araw-araw. Diyan ako naging makapal ang mukha, pero naging tapat ako sa kanila, sinasabi ko na wala akong pera para doon at alam nila kasi sinabi ko lahat yun. Pero gusto nila na isama lagi ako para kumpleto ang barkada at para masaya daw kasi isa ako sa hindi nauubusan ng patawa. Kaya patak patak sila para sa akin, nakakahiya man pero di ko naman ipinipilit na isama ako kaya lang sila ang may gusto na isama ako, kaya walang problema. Doon ko napagtanto na mahalaga ang pakikisama at ang katapatan. Meron naman silang mga pera kasi si Evelyn, at si Edison ay may kaya sa buhay kasi lahing Intsik sila. Kami ni Tino ang mga promdi sa barkada.

Walang naging problema sa klase natapos namin ang ikalawang taon ng Business Administration major in Accounting. Oo nga pala si Arsenio ay hindi accounting kundi management pero nakakasama rin namin sa mga lakaran. Walang talo talo sa barkada ibig sabihin walang ligawan sa barkada para walang gulo ika nga, pero hindi naman yun talagang ipinagbabawal sa amin kung gusto okay lang. Kaya si Evelyn ay nililigawan ni Tino. Si Ronald naman di pa maintindihan ko sino talaga ang nais ligawan, pero nagpapasaring kay Liz, kaya lang si Liz ay may syota at siya ay isang born again. Naging kilala kami sa klase kasi nakikita sa amin yung aming samahan, at medyo maingay kami sa klase. Sa kabila ng aming barkadahan hindi naman kami nagpapabaya sa pag-aaral kapag aral talagang nag-aaral kami, kapag lakaran lakaran.

Alam din ng mga barkada ko na kailangan akong makauwi ng bahay bago mag-alas dos ng hapon kasi walang tatao sa bahay at magbabantay ng mga anak ng Ate Inda sina Allen at Eric. Nabago ang schedule ni Kuya Tony naging pang hapon siya kaya pagdating ko sa bahay siya naman ang papasok sa klase niya. Ayos naman, kaya lang namayat ako ng husto kasi alas 5 ng umaga gising na ako para maglinis ng kusina, sahig at iba pa. Sa hapon naman magbabantay ng mga bata, magluluto sa gabi, kasi umalis na yung katulong namin nag-asawa na siya. Sa ikatlong taon namin sa UE ang sunod kong ilalahad sa inyo. Siya nga pala natapos ko yung English na 2 ang grade ko at kina-usap pa ako ng propesor at binati kasi sabi niya 2 lang daw ang pinaka mataas na ibinibigay niyang grado sa lahat, okay narin dib a. Pero sabi nga naron na yung peklat eh mahirap ng mawala pa yun.

Sandugo in UE!!

2008-05-17T00:00:00.000-07:00

Sa lahat ata ang pinaka mahirap gawin yung unang pagkakataon mong gagawin ang isang bagay o sitwasyon. Kahit pa sabihing laging ganito ang nangyayari tulad noog unang tuntong ko sa eskwelahan, unang pasok sa AGMA, unang punta sa Maynila at ngayon unang araw sa UE. Walang alam pa sa lugar, sa pasikut-sikot sa UE, di pa uso ang mobile phone para tawagan si Ate Mhel kasi doon siya nag tatrabaho bilang librarian. Unang araw magkasabay kami ni Kuya Tony ng pumasok, sabi niya sa akin samahan daw ako sa room ko, tapos punta na siya sa kanyang room. Pero noong nasa jeep pa lang ako sinabihan na ako ni Kuya Tony na tandaan ang mga kalye, building na daraanan namin para maka-uwi ako mag-isa. Medyo hindi ko na inintindi ang kaunting panglalait sa akin sa pagiging promdi ko, eh talaga namang di ko pa masyadong alam ang lugar eh.

Ganon nga ang nangyari sinundan namin ni Kuya Tony kung saan yung room ayon sa schedule na nakalagay sa board sa pagpasok sa UE. Kaunting tanong at basa narating namin ang room ko. Iniwan na ako ni Kuya Tony para siya naman ay pumunta rin sa kanyang room, sabi niya na umuwi na daw ako mag-isa sabi ko oo, pero sa kabila ng utak ko naroon ang takot at pangamba at mga tanong na maka-uwi kaya ako mag-isa. Humanap ako ng lugar sa loob ng room namin, na pailan ilan pa lang ang tao, umupo ako sa isang silya sa sulok. Makaraan ang ilang minuto nagdatingan ang mga ibang mga eskwela, sabi ko ito na siguro ang aking mga kasama. Maya maya pa may isang teacher na dumating hawak ang isang listahan at tinawag kami isa isa at kung saan kami uupo, yun daw ang aming upuan kasi block section kami, ibig sabihin hindi na kami aalis ng room mga teacher na lang ang darating.

Wala akong natandaan sa mga pangalan na tinawag na teacher ewan ko kung bakit, siguro sa kaba ko o anuman, basta wala akong natandaan. At ito pa ang masakit kahit pangalan ng teacher wala akong natandaan, blangko ang utak ko. Lahat siguro ng mga pangyayari ng araw na yaon ay napakabilis na lumipas na wala akong matandaan. Bakit? Dahil ba sa takot na hindi ako maka-uwi kasi baka maligaw, baka kung saan ako mapunta, ano ang aking gagawin. Lahat ng alalahanin ay nabunton sa utak ng sandugo, pumasok pa na lakarin ko na lang ang bahay kaya lang hindi rin alam kung saan ang daan. Siguro ito ang dahilan kung kaya nawala na isip ko ang lahat na nangyayari sa paligid ko…

Pero bago kami umuwi ng tanghali, kasi hanggang alas dose lang ang klase namin, lumapit ang isang lalaki nagpakilala sa siya si Ronald. Mabait siya at laging nakangiti, nagkuwento at medyo nabuhayan ako ng pag-asa. Nagkakilala nga kami at nagkapalagayan ng loob. Mula noon kami na lagi ang magkasama kahit saan pumunta sa loob ng UE, kaya nalaman ko lahat yun. Siya’y taga Marulas, Valenzuela, Metro Manila, hindi ko alam kong malayo yun o malapit kasi di ko naman alam yung lugar. Nang dahil kay Ronald nakilala ko rin ang iba kong mga kaklase ng araw na yaon. At sinamahan pa ako ni Ronald sa sakayan para ako maka-uwi, nakakahiya pero yun ang nangyari.

Malakalipas ang ilang buwan isang teacher ang kinatatakutan naming lahat yun ang teacher namin sa English kasi ang balita nangbabagsak daw ng eskwela kasi siya ang gumawa ng aklat na aming ginagamit, author baga. Sa totoo lang sa tuwing English namin nagkaroon na ata ako ng takot, kasi blangko ang utak ko lagi sa klaseng yun na ewan ko kung bakit doon lang naman. Ilang buwan pa ang nakaraan nagbabala na ang teacher sa amin na mag-aral daw ng mabuti lalo na yung mga may mababang mga grado na nakuha sa exam. Di man sabihin ang aking pangalan alam ko isa ako doon na kasama sa mababa ang grado. Pero naging positibo pa rin ako na makakabawi ako sa kabila ng mga pasabi sa akin ng mga kaklase ko na tumatanggap daw ng bayad yan para makapasa, o widraw na lang ang subject. Binaliwala ko yun sabi ko sa sarili ko na hindi ako babagsak sa teacher na yun. Nag-aral akong mabuti, pinagtuunan ko ng pansin yaon at tiniyak na sa bawat exam ay magiging mataas ang kuha ko. Ganon nga ang nangyari at yun ay napansin din ni Ronald.

Subalit naging mali ang akala ko sapagkat ibinagsak ako ng teacher na yun sa klase, galit at inis ang nasa isip ko. Pero sabi ni Ronald na walang magagawa kasi ganon talaga ang teacher na yun kapag nagustuhan ibinabagsak. Kaya sabi ko kukunin ko ulit ang subject na yun sa klase ng teacher na yun, para ipakita sa kanya na mali siya. Sumang-ayon si Ronald.

Wala nang naging problema sa pag-uwi ko sapagkat natutunan ko na rin ang mag-isang umuwi. Nahihiya man ako ipinakita ko kay Ate Mhel ang bagsak ko, sabi niya mag-aral na lang ako ng mabuti sa susunod. Naging mas malapit pa kami ni Ronald sa isat-isa at yan ang susunod na kwento ko….

Sandugo is Coming to Town!!

2008-05-12T05:10:00.000-07:00

Sa ibat-ibang mga sanaysay, kuwento, sabi-sabi, alamat, kwentong barbero hanggang sa tsimis nga ay laging may bida, kuntra-bida, pakikipagsapalaran at karanasan. Nakita natin na yun pala ang naging buhay ng ating bida matapos ang pag-aaral ay tumutulong din pala siya sa tatay niya, tulad ng ating natunghayan sa nakaraang kwento niya. Pagkatapos nito boo na ang kanyang isipan na ipagpatuloy ang kanyang nasimulan, hindi lang gumagaya at hindi naging handling ang anumang kakaharaping problema sa kanyang bagong tatahakin. Sapagkat ibang gubat ang kanyang papasukin, dito ang gubat ay puno ng kakaibang mga ahas, ibon, o anumang hayop, dito hindi basta sakripisyo ang kailangan, kailangan din dito ang tiyaga, pagpipigil sa sarili at iba pa.

Ganon na nga nakapagpasya na akong sumama sa Maynila upang ipagpatuloy ang nasimulan sa pag-aaral. Hindi ako pumayag na sa Calapan na lang ako mag-aral kasi si Kuya Tony ay tiyak na sa Maynila mag-aaral, kaya sa tulong at udyok ng mga tita ko sa inay at tatay napilitan silang sa Maynila ako magpatuloy ng pag-aaral. Unang punta ko sa Maynila noon 1975 ng isama ako ng lola at lolo ko na pumunta roon siempre kasama si Kuya Tony. Dito una ko rin makasakay ng bus na matagal ang biyahe, sa barko nakasakay na ako kasi naiisama ako ng tatay kapag napunta siya sa Batangas sa kapatid niya si Tiyo Edel. Sa pagsakay ko sa bus, sa una wala pa akong nararamdaman na kakaiba subalit makalipas ang ilang oras nakakaramdam ako ng di ko maintindihan, masusuka, maiihi at hindi ako mapakali. Di naman masasabi na gutom ako sapagkat bago kami bumaba sa barko ay kumain na kami kasi sabi ng lolo na medyo mahaba ang biyahe namin at pina-ihi na rin kami ni Kuya Tony. Ang natatandaan ko hindi pa aircon ang bus na aming sinakyan, kaya sabi ng lola buksan ko daw ng kaunti ang bintana para pumasok yung hangin. Ganon nga ang ginawa ko, pero heto parang hinahalukay ang aking tiyan ang lalamunan ko ay parang babaligtad. Kinalabit ko ang lola sabi ko parahin ang bus kasi nasusuka ako, balik sabi sa akin na di pwede maraming magagalit. Ibinigay sa akin ang maliit na silupin sabi doon na daw ako sumuka, ganon nga ang aking ginawa bwakkkkk, bwakkkkk yan ang maririnig mo sa akin. Tulo ang sipon ko at luha sa suka ng suka, lahat ata ng sakay sa bus ay nakatingin sa akin, hindi ko alam kong galit, naaawa o nagtatawa at nagsasabing saan bang bundok galing ang taong ito.

Sa awa ng Diyos nakarating kami sa Jai Alay uso pa ito ng mga panahon yaon, yun pala ang babaan ng bus, ibig sabihin nasa Maynila na ako. Di naman ako makangiti kasi nga may nararamdaman ako di maganda. Pumara ng taxi ang lolo at sinadi sa drayber kung saan kami pahahatid, ang narinig ko Santa Mesa. Ilang mga hinto at takbo dahil sa trapiko nakarating kami sa Santa Mesa. Linga ng linga ako, ito ba ang Maynila, ganito pala ito ang bahay ay dikit dikit, walang harapan na pwedeng maglaro ang nakikita ko sa gitna ng daan naglalaro ang mga bata na ka-edad ko. Pumasok kami sa isang eskinita tapos kumatok ang lolo yun na pala ang bahay nina Ate Inda, kasama sina Ate Nym, Ate Mhel Naroon din si tiyo Angel ang asawa ni Ate Inda. Katakot-takot na kuwentuhan at siempre ako ang unang kwento kasi nga nagsuka sa bus. Sabi naman nila na ganon talaga sa unang biyahe, medyo naglubag ang kalooban ko.

Balik sa tayo doon sa mag-aaral na nga ako apat na taon pa ang dumaan bago nga muli akong makakarating ng Maynila, hindi bakasyon kundi mananatili na ako roon para mag-aral. Maaga pa lang umalis na kami sa Bancuro. Sabi ko sa sarili ko hindi na ako susuka ngayon sa bus yan ang pipilitin ko kasi nakakahiya na. Ganon nga nag nangyari nakarating kami ng Maynila na hindi ako nasuka. Doon pa rin kami sa Santa Mesa tumuloy kasi magiging kasama kami sa bahay. At ang usapan ang inay at tatay ang magpapadala ng bigas na aming kakaining lahat at ang mga tita ko ang sagot sa pang-ulam namin. Tapos dala ko na rin yung perang gagamitin sa pagpapa-enrol at teknote sa UE ako mag-aaral. Isa-isa pinagbilinan kami ni Kuya Tony kung ano ang aming mga gagawin sa bahay, pagkagising sa umaga, sa hapon at bago matulog. Hindi ko naman inintindi yun kung mahirap o madali yung mga gagawin namin ni Kuya Tony kasi ang nasa isip namin ay tuwa kasi narito na ako sa Maynila para mag-aral sabi nga at biruin mo “Sandugo is Coming to Town”.

Ilang paalala lang ng mga tita namin ay nakuha na namin ang mga gawain sa bahay. Isinasama rin kami kapag lumalabas ng bahay upang masanay din kami sa pagsakay, sa lugar at kung anong mga sasakyan ang nararapat sakayan papunta at pauwi sa bahay kapag nag-simula na ang pag-aaral. Isinama rin kami ni Ate Mhel sa UE upang kumuha kami ng “entrance exam” ganon yun sa mga bagong mag-aaral, kailangang ipakita ang NCEE result, hindi naman sa pagyayabang nakapasa ako at 89% ang nakuha kong score, kaya exempted na ako sa entrance exam sa UE sapagkat ang kanilang cut off ay 85% lang at ganon din ang average ko sa card ay nasa medyo mataas para sa kursong Accounting. Si Kuya Tony ay kumuha ng exam kasi engineering ang kinuha niya at hindi nakaabot yung kanyang score sa NCEE.

Bale malapit lang ang UE Recto sa Santa Mesa, bale isang sakay lang mula sa bahay at pauwi ay isang sakay din lamang. Kahit may katulong ang mga tita ko sa bahay tumutulong din kami sa mga gawaing bahay, tulad ng paglilinis, paglalampaso at iba pa.

Ang Inay at Ako!!

2008-05-10T05:22:00.000-07:00

Bakit nga ba sa nakaraang kwento ko naging makabuluhan ang tatay sa buhay ko, paano naman ang Inay wala ba siyang naging kabahagi sa mga nakaraan ko. Siguro tama lang na ngayon ko isalarawan ang mga bagay na masasabing maganda, dakilang pangyayari sa buhay ko mula doon sa aking pinanggalingan hanggang ngayon kung nasaan ako. Ngayon ko lang ba maaalala siya dahil bukas ay araw ng mga Nanay o mga Ina, tahasang masasabi ko na HINDI sapagkat sabi nga ng iba hindi naman ako hayagang nagpapakita ng nararamdaman subalit naroon pa rin yung pagmamahal, respeto at pagdakila sa mga ina lalo na sa aking minamahal na INAY. Pansamantala muna nating iwan ang aking ibang kuwento, ilaan natin ang pitak na ito para sa aking Inay na may malaking bahagi ng aking buhay ay siya ang nakaka-alam. Hayaan ninyo na pasalamatan ko mula sa aking puso ang nanay ko na siyang unang nakaka-unawa sa aking mga kalukuhan, at kabulastugan.

Ibat-ibang uri ang mga nanay merong hayagang ipinakikita ang pagmamahal sa mga anak, meron naman na walang taros magalit sa mga anak, meron din naman na mga nanay na inaayawan ng mga anak at sasabihing kung mapapalitan lamang ang ina ay gagawin nila, meron din na ipinaglalaban ang mga anak sa anumang uri ng laban. Pero ipinagmamalaki ko ang nanay sapagkat tulad ng nasabi ko sa unang talata siya yung unang nakakaunawa sa aking mga kalukuhan, siya yung una naniniwala sa akin, siya yung unang nagtatanggol sa akin, siya yung unang nagturo sa akin ng ibat-ibang bagay. Kaya masasabi at maisisigaw ko ngayon na INAY MALIGAYANG KAARAWAN BILANG ISANG INA….

Masasabi ko na ang inay ang matiyagang naghihintay sa akin habang ako ay nasa kanyang sinapupunan pa lamang hindi sa ako ang panganay pero ramdam ko ang kanyang pagmamahal sa kanyang mga himas sa kanyang tiyan. Siya yung naghirap at ibiningit sa kamatayan ang buhay para lamang bigyan ako ng pagkakataong masilayan ang daigdig na ito. Siya yung naghirap magpadede sa akin sa tuwing ako’y iiyak sa gabi, sa madaling araw at sa bawat oras na akoy nangangailangan ng tulong. Siya pa rin yung nagpapaligo sa akin, nagbibihis at umaalo sa oras na akoy nag-iiyak, may sinat, may sakit at anumang bagay ay siya ang naka-antabay lagi. Siya ang unang nagturo sa akin magsalita kahit simula o katapusan lang ang kaya kong sabihin. Siya yung unang umakay sa akin upang magsimulang maglakad. Siya yung laging sumasalo sa akin kapag ako ay nadadapa, natutumba.

Naalala ko pa siya rin yung laging nagbibigay sa akin ng moral support, lakas ng loob at nagturo magkaroon takot sa Diyos. Sa kanyang mga pangaral ako ay nahubog sa isang masasabing tunay na lalaki at ngayon ay isa na rin magulang. Sa kanyang mga paalala nahinog ang aking mga pagpapasya sa tamang landas. Sa kanyang pagmamahal ay natuto rin ako kung paano magbalik ng pagmamahal sa sinuman. Siya yung unang humaharang sa anumang masamang sabi-sabi na patungkol sa akin. Siya yung una kong tagahanga at nagsabi na ako ay gwapo at pogi, may angal…. Happy Mother’s Day Inay….

Para sa iyo ito INAY…… I LOVE YOU

Ang Tatay at Ako!

2008-05-06T15:45:00.000-07:00

Matapos ng apat na taong pag-aaral sa AGMA, hindi naman agad ako pumunta sa Maynila para mag-aral. Tulad ng mga nakasanay tuwing bakasyon sa eskwelahan hindi naman masasabi na wala akong ginagawa, kung tutuusin nga mas marami pa akong ginagawa kapag bakasyon. Sa totoo lang di mo ako makikita sa bahay mula umaga hanggang hapon, mula Lunes hanggang Linggo sapagkat lagi akong kasama ng tatay ko sa bukid bilang katulong niya. Yan na siguro ang nakasanayan ko, at dapat kong gawin sapagkat doon lang ako makakatulong sa tatay sa bukid. Pero kung titingnan mo ang isang bahagi ng utak ko naroon ang nagsasabi na ayaw kong magpunta sa bukid upang magtrabaho doon. Ewan ko siguro ganon lang ako, at walang hilig sa bukid, pero gusto ko namang tumulong sa tatay. Minsan nga napapansin ito ng tatay at sasabihing ayaw mo sa bukid pero diyan tayo kumukuha ng pangkain. Tama naman siya, sapagkat doon nga naman kami naka-depende ng ikabubuhay at doon din kami kukuha ng gagamitin kong pera para sa kolehiyo.

Sa araw-araw na ginawa ng Diyos, maaga pa lang ay nakaligo na ako, nakabihis na at handa ng maglakad ng 6-7 kilometro bago marating ang bukid namin. Bakit naman napaka-layo ng bukid ng tatay ko, yun ang matatanong ninyo? Sapagkat ito ay mana ng tatay sa kaniyang mga magulang. Ito’y malapit sa Monte Deraso, sapagkat ang mga kamag-anak at dating tirahan ng mga tatay ay doon. Napunta lang siya ng Bancuro dahil sa nanay ko na tagaroon. Ang bukid nayun ay 5 iktarya lamang, hati pa sila ng Tiyo Edel ko na nasa Batangas pero ang tatay ang namamahala nito. Ano ba ang naitutulong ko sa tatay sa murang edad ko? Ang trabaho sa bukid ay hindi namimili ng edad sapagkat kahit anong edad mo ay maroong nakalaan na trabaho sa bukid, siguro yung talagang musmos lang ang di pa pwede sa bukid. Bakit nasabi ko sapagkat yung kapatid kong si Mike ay bata pa rin pero nakakasama na rin namin sa bukid at nakakatulong din. Simulat sapol tinuruan na ako ng tatay ko ng ilang trabaho sa bukid, una doon ang pagtatabas ng pilapil kung saan gamit ang itak o gulok. Tinuruan din akong mag-kumpuni ng mga butas-butas na pilapil, mag pison, mag-araro, mag-kalmot, magbunot ng punla, mag-talok, mag-ani, mag-giik at iba pa.

Ibig sabihin ay unti-unti natutunan kong lahat ang gawaing bukid, kaya matatawag na rin akong magbubukid. Pero nagpapasalamat na rin ako sapagkat minsan nagkakapera ako sa pag-tatanim o pagtatalok kasi sumasama ako sa mga nagtatalok na maybayad, minsan naman nagpapa-upa ako ng pagbubunot ng punla, pagkakalat ng punla sa tatalukan, maliit lang ang bayad pero ayos na rin ika nga. Kapag umaalis kami ng 6:30 ng umaga sa bahay makararating kami sa bukid ng 7:30, tapos ang pananghalian noon ay 12:00pm. Tapos makakatulog pa ng 1 oras, tapos uwi kami ng 5 nasa bahay kami ng 6:00 ng hapon. Hilig ko ang mamulot ng kuhol at mamingwit sa sapa at manirador ng tikling o pugo. Kaya minsan sa hapon nasa gilid na ako ng sapa upang mamingwit ng puyo, dalag at hito. Minsan nakaka-huli rin naman. Meron kaming lambat (panti) na nakataan, at ang iba ay patuktok, minsan pang-ulam sa pananghalian ay di na suliranin. Kaya lang kapag ka tag-init na minsan ang ulam lang namin sa tanghalian ay luya na sawsaw sa kalamansi at asin. Yan ang buhay sa bukid ng tatay ko.

Kung talagang titingnan mo ang buhay sa bukid ay mahirap mula sa pagbubungkal ng lupa hanggang sa pag-aani, bago makarating ito sa bahay malaking hirap at sakripisyo ang ilalaan ng isang mag-bubukid. Diyan ko hinahangaan ang tatay ko, kasi mula sa bukid naka pagpatayo siya ng bahay na bato, napapag-aral kami, at may pagkain pa kami sa hapag kainan. Siguro nga wala akong hilig sa bukid, kaya iniisip ko kapag ang tatay ay tumigil na sa bukid sino ang susunod sa kanyang nasimulan, sapagkat si Mike ay nasa Cavite may kanyang pamilya at trabaho. May dalawa naman akong kapatid pero mga babae sila at wala rin silang hilig doon. Pero sayang naman kung walang magpapatuloy nito...... Siguro ito yung patuloy na nababago ngayon sa kalakaran kasi ilan na lang sa mga kabataan ngayon ang nahihilig sa pagtatanim. Sa dahilan ba na alam nila na mahirap sa bukid at kakaunti ang kita roon? Kapag nangyari ito paano na ang bukid sa mga darating na panahon....

Iskool Bukol Huling Hirit...

2008-05-05T10:54:00.000-07:00

Magandang araw po sa lahat ng nakabasa, dumaan at naawang magbasa nito. Wala naman akong paki-alam kong basahin man ninyo ito o hindi basta ang nais ko lang ay muli kung isalarawan yung mga nagdaang araw ng buhay ayon sa aking natatandaan. Tingnan mo humirit pa, ibig sabihin marami pang ala-ala na naka-imbak sa isipan ng ating bida, kaya ibigay na lang natin ang hilig niya, may aangal? Sa awa ng Diyos at ng bisekleta magtatapos narin ang ating bida ng apat na taon sa AGMA. Ano kaya ang pagbabago sa kanyang buhay, naroon pa kaya ang kanyang masidhing makapagsabi ng kanyang nararamdaman sa kanyang kras na si Lea. Siempre naron pa rin yun kaya lang may pagbabago kasi merong nanliligaw kay Lea isa naming kaklase si Leo, naku mukhang dehado ang laban kasi guwapo si Leo at mataas ang tindig at barkada pa ni Kuya Tony.

Kaya dito naging maganda ang laban at naging malakas na ang loob ng ating bida kasi may lakas na itong kausapin si Lea. At minsan nga isang hapon bago pumasok sa klase ay nagkaroon ng pagkakataong maka-usap ng ating bida si Lea sa tulong ng mga kaibigan. Ganon pala yun na kapag kaharap mo ang babae sa simula lang mararamdaman yung hiya at takot pero kapag nagsimula ka nang magsalita deretso na siya. Nasabi ko nga yung pakay ko kay Lea, subalit yun pala'y hinihintay lang niyang kausapin ko rin siya para sabihin sa akin na kaibigan lang daw kami – ibig sabihin “busted” ang bida. Doon parang na-umid ang dila ko, hindi ako nakapagsalita agad kundi kinalabit ako ni Lea. Ganon pala kapag nababasted, gusto mong sumigaw pero parang walang nalabas na boses. Pero wala akong magagawa, kahit sabihin pa ng mga kaibigan ko na ipagpatuloy ko baka daw sinusubok lang ako. Naisip ko kung kailan ako naging malakas ang loob doon pa nabasted. Pero sabi nga hindi doon matatapos ang kwento ng ating bida, siempre lalaki ata ito at doon ko nasabi ang salitang “mula ngayon ito na ang aking paninindigan, kapag ayaw ng babae, ayaw ko rin sa kanya” ang tigas diba…. Lumipas ang mga araw ng hindi napapansin.. Nakalimutan ang pait noon siguro nga hindi tunay na pag-ibig yun.

Ewan ko ba kung bakit ang pag-ibig ay laging ganon di mo mapigilan kapag dumating sa iyong buhay. Sa klase namin may isang babae na noon ko lang napansin na napaka-ganda niya, di gaanong mataas, maputi, tsabe ang pangangatawan at masarap ngumiti. Sabi ko kay Godo bakit ngayon ko lang siya nakita samantalang matagal na kaming magkakasama, sagot ni Godo kasi baliw na baliw ka kay Lea, sabay tawanan namin. Si Efleda na taga-Bacungan, naging muse ng isang team ng basketball sa AGMA, diba maganda. Siya’y kaibigan naman ni Cristy na pinsan ko rin, kasama namin sa seksyon. Kaya ang unang ginawa ko siempre ang pinaka-epektibong pagkilos ang pakikipag-kaibigan muna at magpakita ng gilas sa klase. Sa totoo naman niyan magaling ang ating bida sa history, math (lalo na Trigo), at kapag may mga nag-rereport sa unahan natatakot sila kasi ako ata ang pinaka makulit sa dami ng tanong tungkol sa nagsasalita.

Balik tayo sa pag-ibig daw ng ating bida, paano nga ba nagsimula ito. Doon nga sa pakikipagkaibigan muna nagsimula ang lahat. Dala na rin siguro ng medyo malakas ako sa mga kaklase ko, napalitan ng tinutukso sa akin yun ay kay Efleda, kaya pareho kaming hiyang hiya. Tuwing hapon nagkaka-usap kami kuwentuhan pero di ko minamadaling magsabi sa kanya, hinahayaan ko na lang munang mahinog ika nga para madaling pitasin. Subalit nagkamali ako, kasi dumaan ang mga araw sa pagpapabaya ko marami rin ang naka-pansin sa katangian ni Efleda at siempre gustong diskartihan din, isa dito si “kabayo” kung tawagin sa iskool pero anak siya ng prinsipal at si “nonoy” na taga Kalinisan at barkada ni Kuya Tony. Ibig sabihin tatlo ang naghahangad ng matamis na “oo” ni Efleda. Sa tingin nyo may laban ba ang ating bida…?

Kung sa isang manlalaro naging mahigpitan ang laban, kanya kanyang diskarte, yung isa dinadaan sa galing sa basketball, yung isa dinadaan sa katahimikan lang, ang isa dinadaan sa pakikipagkaibigan, klase at mga naka-paligid, ganyan ang naging sitwasyon namin. Siyanga pala yung anak ng principal ay nasa ikatlong taon lamang. Pero isang araw nalaman ko na isa sa mga katunggali ay nabasted na yun ay ang anak ng principal kasi nayayabangan daw si Efleda. Subalit sa di ko naaasahan ako pala ang pangalawang biktima na mababasted ng huling kina-usap ko siya. Ibig sabihin yung taga-Kalinisan ang nanalo si Agapito. Siya ang naging syota ni Efleda. Naging malaking dakong yun sa akin subalit ang dating paninindigan ko na “kung ayaw sa akin, ayaw ko rin” ay kinain ko, sapagkat hindi ako tumigil sa panunuyo sa kanya. Kahit na alam kong syota na siya ni Agapito. Dito naging masigasig ako, bibo at magilas sa klase. Sabi nga kapag may tiyaga may nilaga, kasi nalaman ko na nag cool-off sila. Ayaw kong samantalihin yun, yun ang naging teknik ko medyo tuloy lang ang friendship hindi ako nagbanggit ng anumang bagay tungkol sa aking layunin. At ito ay nagbunga, naging mas malapit siya kaysa dati sa akin, hanggang mahulog na rin ang kanyang damdamin sa akin, kaya wala ng kahirap-hirap ang mga sumunod.

Subalit masasabi kong ito ang una kong pakikipag-relasyon bilang syota kaya di pa ako marunong humawak ng ganito. Kaya di nagtagal yun. At nalalapit na rin ang junior-senior promp. Kapag nangyari wala na naman akong masasabing babakuran sa oras ng sayawan. Kaya lang umiral ang kagulangan ko kasi nagpatulong ako kay Godo upang manumbalik sa akin si Efleda. Ngunit hindi nangyari yun sapagkat ayaw na ni Efleda sa akin. Natapos kami ng walang pormal na hiwalayan, pero nagkaroon kami ng pagkakataon na magka-usap bago maghiwalay at nagkaroon ng pangako sa isat-isa na magkikita muli sa Maynila kasi doon ako mag-aaral, kaya lang si Efleda ay sa Batangas lang mag-aaral. Kaya ang nangyari sa sulat lang kami nagkakaroon ng balitaan, pero kami parin. Dumating ang semestral break kaya pareho kaming umuwi sa Mindoro. Doon nagbigay ng bilin sa akin na ako raw ay magpunta sa kanila sa Bacungan para daw ipakilala ako sa mga magulang niya. Nag-handa ako na pupunta roon gamit ang aking bisekleta, ngunit gabi bago ang araw na yaon hindi tumigil ang ulan, bumaha kahit saang lugar sa Bancuro, walang biyahe, di pwede ang bisekleta, kaya di ako nakapunta roon. Makalipas ang isang lingo nabalitaan ko na umalis na siya punta ng Batangas uli, yun ang huling balitaan namin. Sayang ang unang tunay na pag-ibig hindi bumukol. Masaklap pero yun ang nangyari, mula noon sinubukan kong puntahan siya ng mabalitaan kong nasa Maynila. Ang huling balita ko nag-asawa na siya ng taga Mindoro rin at hindi raw nabiyayaan ng anak. Maganda siya..... he he he